Ακρότητες και κανονικότητα

«Η Επίδαυρος είναι ίσως το μόνο μέρος στον κόσμο που όταν στρέφεις το βλέμμα σου στον ουρανό και αποζητάς τους θεούς, οι θεοί είναι εκεί…»: Με αυτή τη φράση, ο Ιβο βαν Χόβε (την εξέφρασε ο ίδιος ο σκηνοθέτης κατά τη διάρκεια της απολογιστικής συνέντευξης Τύπου του Φεστιβάλ, στις 24 Ιουλίου) είναι σαν να έδωσε το δικό του στίγμα στην παραγωγή της Comedie Française που παίχτηκε στις 26 και 27 του περασμένου μήνα στο αρχαίο θέατρο της Αργολίδας.

Πέρα από το ίδιο το γεγονός, της «συνάντησης» του παλαιότερου εν ενεργεία θεατρικού οργανισμού (ιδρύθηκε το 1860 από τους ηθοποιούς του Μολιέρου και άλλους θιάσους της εποχής) με το σημαντικότερο αρχαίο θέατρο η παράσταση «Ηλέκτρα/Ορέστης» αποτέλεσε μια έμπρακτη πρόταση αρχαίου δράματος: Με τη σκηνοθεσία ο Βέλγος Ιβο βαν Χόβε καταθέτει μια ολοκληρωμένη άποψη, συνδέοντας το παρελθόν με το τώρα. Παράλληλα κατορθώνει να συνδυάσει ακρότητες (στην υπερβολή τους, ενίοτε) με κανονικότητα. Σπάνιο το πάντρεμα αλλά αποδίδει.

Ξεκινώντας από το έργο, η συρραφή των τραγωδιών του Ευριπίδη «Ηλέκτρα» και «Ορέστης», οδήγησε σε ένα τρίτο, καινούργιο, του οποίου τόσο το κείμενο όσο και το περιεχόμενο εμπεριείχαν τα πρωτότυπα. Ο σκηνοθέτης έδωσε προτεραιότητα στα δύο αδέλφια και εστίασε τη δράση στην ιστορία και τη σχέση τους. Στο αποτέλεσμα τα χορικά έχουν μεν μειωθεί, ωστόσο ο χορός στην παράσταση της Comedie συμμετέχει ενεργά και σηματοδοτεί τις κρίσιμες στιγμές, προσίδοντας στο σύνολο έναν έντονο ρυθμό.

Πρόκειται για τη δεύτερη συνεργασία του Ιβο βαν Χόβε με τον κορυφαίο γαλλικό οργανισμό (προηγήθηκαν οι «Καταραμένοι», που άνοιξαν το Φεστιβάλ της Αβινιόν 2016 και επαναλήφθηκαν στην Αίθουσα Richelieu της Cοmedie) και αυτή τη φορά η παράσταση είναι συνδεδεμένη με τον οίκο των Ατρειδών.

Στην «Ηλέκτρα» η ηρωίδα παρουσιάζεται ως ένα αγοροκόριτσο, ένα αγρίμι που το μόνο που αποζητά είναι η εκδίκηση. Ζει στο περιθώριο της ίδιας της της ζωής και γι΄αυτό οι σκέψεις αλλά και πράξεις της προσβλέπουν στη βία. Ο Ορέστης, που μαζί με τον Πυλάδη εμφανίζονται – σύμφωνα με τον Ευριπίδη, ως ξένοι, απέχουν από το άγριο ζώο που είναι η Ηλέκτρα, αλλά σταδιακά, ο Ορέστης θα μεταμορφωθεί κι αυτός, κυρίως στο δεύτερο μέρος που φέρει και το όνομά του.

Στη σκηνή ξετυλίγεται ένας φαύλος κύκλος αίματος, με εντάσεις, ήχους, χορογραφίες και φωτισμούς που καταφέρνουν να δημιουγήσουν μια ηλεκτρισμένη, επικίνδυνη, ατμόσφαιρα αλλά εξίσου συναισθηματικά φορτισμένη. Εξαιρετική η επιλογή των γήινων χρωμάτων, με τη λάσπη της σκηνής να σηματοδοτεί το όλον της παράστασης, κόντρα στο έντονο μπλε των φορέων της εξουσίας. Ενδιαφέρουσα η «υπόγεια» μετάβαση από το ένα έργο στο άλλο, χωρίς διάλειμμα, σαν απλή συνέχεια.

Από την κορυφαία του χορού, Claude Mathieu με τη συναρπαστική φυσιογνωμία ως τον από μηχανής θεό Απόλλωνα, που εμφανίζεται λίγο πριν από το τέλος (Gaël Kamilindi) και μάλιστα από τις κερκίδες του θεάτρου -σαν κοινός θνητός (;), η διανομή έχει να επιδείξει εξαιρετικές ερμηνείες: Την Ηλέκτρα της Suliane Brahim, τον Ορέστη του Christophe Montenez, τον Μενέλαο του Denis Podalydes, την Κλυταιμνήστρα/Ελένη της Elsa Lepoivre…

Εν κατακλείδι, ήταν μια πλήρης θεατρική εμπειρία.

Το παρασκήνιο της Τρίτης
Η προπώληση άρχισε…
Εν μέσω θέρους, με τις περιοδείες να οργώνουν τη χώρα, από την Καβάλα ως την Κρήτη, και τις επιδαυριακές παραστάσεις να μην έχουν έρθει ακόμα στην Αθήνα (πλην μιας), ο θεατρικός χειμώνας μας χτυπά την πόρτα.
Λογικό να έχουν επιλεγεί τα έργα και να έχουν στηθεί οι θίασοι – αλίμονο, λογικό να ετοιμάζονται να ξεκινήσουν πρόβα, συνήθως μετά τον Δεκαπενταύγουστο, λογικό να έχουν αφήσει πίσω τους τις θερινές παραγωγές, κι ας παίζουν ακόμα σ΄αυτές. Το θέατρο θέλει έγκαιρο προγραμματισμό. Οπότε καλά κάνουν.
Μαζί όμως με όλο αυτό το σκηνικό για τις παραστάσεις «προσεχώς», ήρθαν και οι ανακοινώσεις: «Η προπώληση άρχισε». Προφανώς και υπάρχει μια λογική που οφείλει να προσαρμοστεί σε όλο αυτό το νέο θεατρικό τοπίο, με τις εκατοντάδες παραστάσεις. Ως αποτέλεσμα έρχεται η προσπάθεια που κάνουν τα θέατρα και οι θίασοι ώστε με κάθε τρόπο να προσελκύσουν το κοινό ή να διατηρήσουν τους θεατές τους.
Μήπως όμως η «προπώληση» που για ορισμένα θέατρα άρχισε με τη λήξη της περασμένης σεζόν, αγγίζει την υπερβολή; Μήπως λειτουργεί λίγο σαν απειλή, όπως το «για λίγες μόνον παραστάσεις» ή «για περιορισμένο αριθμό παραστάσεων»; Αναρωτιέμαι ειλικρινά κατά πόσο αποδίδει αυτή η μέθοδος κι αν κάποιος, μέσα Ιουνίου, κλείνει θέσεις για Οκτώβριο – γιατί το φαινόμενο έχει εξαπλωθεί και σε κάθε είδους θεατρική σκηνή…. Από την άλλη καταλαβαίνω ότι τα πακέτα με τις πιο οικονομικές τιμές (οικογενειακά ή μη) λειτουργούν, δικαίως, ως δόλωμα…
Μήπως όμως το θέατρο οργανώνεται και εκσυγχρονίζεται από τη μια πλευρά, αλλά δεν κάνει το ίδιο και στο σύνολό του; Ξεκινώντας από την ασφάλεια και την πυρασφάλεια και συνεχιζόντας στις συνθήκες που επικρατούν στις αίθουσες – καθίσματα, κλιματισμός όταν χρειάζεται και θέρμανση τον χειμώνα, αλλά και στον ευρύτερο χώρο – καθαρές τουαλέτες, σε ικανό αριθμό, μπαρ ή και ζητήματα στάθμευσης.
Τελευταίο, αλλά εξίσου, αν όχι περισσότερο σημαντικό, τα καμαρίνια και οι συνθήκες μέσα στις οποίες ζουν και προετοιμάζονται οι ηθοποιοί (αφήνω το θέμα των αμοιβών, είναι από μόνο του ένα κεφάλαιο).
Εννοείται πως σε όλα αυτά υπάρχουν εξαιρέσεις κι ότι το ελληνικό θέατρο έχει εξελιχθεί ως προς τα παραπάνω. Αλλά μια που η «προπώληση άρχισε», ας σκεφτούν οι υπεύθυνοι και πάσης φύσεως παραγωγοί και όλα τα υπόλοιπα…