Αρχαίος «Τιτανικός» στα Λέβιθα

Ποιος να ήταν ο προορισμός του πλοίου που ναυάγησε πριν από 27 αιώνες στις Κυκλάδες; Ποιο να ήταν το φορτίο του; Οσο ο βυθός του Αιγαίου Πελάγους θα κρατά καλά κρυμμένα τα μυστικά του άφαντου ακόμη σκαριού του 6ου αιώνα π.Χ., οι αρχαιολόγοι θα κάνουν τις πρώτες υποθέσεις για το μέγεθός του, καθώς η βουτιά τους σε βάθος 45 μ. κατάφερε να εντοπίσει ένα εξάρτημα από την άγκυρά του. Γρανιτένιο και βάρους 400 κιλών, το εξάρτημα αυτό – ένας στύπος, ένας βραχίονας δηλαδή που ήταν στερεωμένος κάθετα προς την υπόλοιπη άγκυρα – αποκαλύπτει όχι μόνο ότι το πλοίο ήταν κολοσσιαίων διαστάσεων για την εποχή του, αλλά αποτελεί και τον μεγαλύτερο σε μέγεθος λίθινο στύπο της συγκεκριμένης περιόδου – της αρχαϊκής – που έχει βρεθεί ως σήμερα στα νερά του Αιγαίου.

Κι αυτό το εντυπωσιακό ως προς το μέγεθός του εύρημα δεν είναι το μοναδικό της πλούσιας «ψαριάς» που είχαν στην πρώτη τους ερευνητική περίοδο οι δύτες αρχαιολόγοι της Εφορείας Ενάλιων Αρχαιοτήτων υπό τον δρα Γιώργο Κουτσουφλάκη στα Λέβιθα.

Πρόκειται για το ανατολικότερο μιας συστάδας τεσσάρων απομονωμένων νησιών (Λέβιθα, Μαυριά, Γλάρος και Κίναρος) που γεφυρώνουν το θαλάσσιο πέρασμα από τις Κυκλάδες στα Δωδεκάνησα, μεταξύ Λέρου και Αμοργού. Υστερα από συνολικά 57 ομαδικές καταδύσεις με 92 ώρες ατομικής εργασίας βυθού κυρίως στις νότιες και δυτικές ακτές της νήσου, οπότε και καλύφθηκε ερευνητικά περίπου το 30% των 35 χιλιομέτρων ακτογραμμής των Λεβίθων, εντοπίστηκαν ίχνη από οκτώ ναυάγια.

Ως το πλέον αξιόλογο ωστόσο κρίνεται ένα πλοίο με μεικτό φορτίο αμφορέων από το Αιγαίο και συγκεκριμένα από την Κνίδο, την Κω και τη Ρόδο, όπως και αγγείων από τη Φοινίκη και την Καρχηδόνα, που χρονολογείται λίγο πριν από τα μέσα του 3ου αιώνα π.Χ., εποχή κατά την οποία οι Πτολεμαίοι και οι Αντιγονίδες έριζαν για τη ναυτική κυριαρχία στο Αιγαίο.

Ενα δεύτερο ναυάγιο με φορτίο αμφορέων από την Κνίδο χρονολογείται την ίδια περίοδο με το προηγούμενο, ενώ εντοπίστηκαν τρία ακόμα ναυάγια με φορτία κώων ή ψευδοκώων αμφορέων που χρονολογούνται τον 2ο, τον 1ο αι. π.Χ. και τον 2ο αι. μ.Χ., ένα ναυάγιο με φορτίο αμφορέων από το Βόρειο Αιγαίο του 1ου αιώνα π.Χ., ένα ναυάγιο με φορτίο ροδιακών αμφορέων του 1ου αιώνα μ.Χ. και τέλος ένα ναυάγιο με αμφορείς που χρονολογούνται την παλαιοχριστιανική περίοδο.

Στην πρώτη χρονιά της συγκεκριμένης έρευνας, η οποία έχει ήδη ολοκληρωθεί και θα επαναληφθεί το 2020 και το 2021, δεν ήταν μόνο τα ναυάγια που κέρδισαν το ενδιαφέρον των ερευνητών, αλλά και πλήθος μεμονωμένων ευρημάτων, κυρίως αγγεία και άγκυρες, που επιβεβαιώνουν πως ο συγκεκριμένος θαλάσσιος δρόμος ήταν αδιάκοπα σε χρήση για τουλάχιστον 25 αιώνες, από τα αρχαϊκά χρόνια έως και την οθωμανική περίοδο.