Αυτοχειριασμός της αμερικανικής πολιτικής στην Ανατολική Μεσόγειο

Παράδοξο που κανείς δεν είχε προβλέψει: αφού η εξωτερική και ενεργειακή πολιτική του Ερντογάν κατάφερε να διχάσει το αμερικανικό πολιτικό σύστημα, τώρα οδηγεί τις ΗΠΑ σε γεωπολιτική αποδυνάμωση. Οι διαστάσεις και οι ερμηνείες του προβλήματος είναι πολλές.

1Η σθεναρή άρνηση του Τραμπ να επιβάλει κυρώσεις στην Τουρκία (πέραν της τεχνικά αυτονόητης ακύρωσης της παράδοσης των αεροπλάνων F-35 στους Τούρκους), έχει φέρει τον αμερικανό πρόεδρο σε ριζική αντίθεση με τη Γερουσία, το State Department, το Πεντάγωνο, το Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας, τους ίδιους τους στενούς συνεργάτες του. Το αμερικανικό πολιτικό σύστημα συνολικά θεωρεί ότι η Τουρκία άλλαξε στρατόπεδο, αφού πλην της παραλαβής των ρωσικών πυραύλων S-400 τώρα προχωρά και σε ευρύτερη στρατηγική συμμαχία με τη Ρωσία σε όλα τα επίπεδα. Επίσης το παραδοσιακά αντιρωσικό ΝΑΤΟ, στο οποίο μετέχει η Τουρκία, βρίσκεται σε αμηχανία.

2Ο Τραμπ, αντιθέτως, επιμένει σθεναρά στη διατήρηση της φιλοτουρκικής του στάσης. Η ερμηνεία αυτής της στάσης είναι δύσκολη, οπωσδήποτε όμως σχετίζεται με τη σχέση του Τραμπ με τον Πούτιν. Προφανώς ο Τραμπ δεν θέλει να έρθει σε ρήξη μαζί του για το ζήτημα της Τουρκίας, ίσως διότι φοβάται μια προσέγγιση της Ρωσίας με την Κίνα. Ή για άλλους λόγους. Μην υποτιμήσει πάντως κανείς την ισχύ του Τραμπ στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Χαίρει τεράστιας δημοτικότητας, διότι με την προστατευτική του πολιτική κατάφερε να μειώσει θεαματικά την ανεργία και ιδεολογικά εκφράζει απολύτως το κοινό αίσθημα. Επομένως δεν είναι εύκολα αντιμετωπίσιμη η φιλοτουρκική του θέση.

3Ο Ερντογάν δεν θα προχωρούσε έτσι εύκολα στην παραλαβή των S-400, αν δεν είχε κάποιες διαβεβαιώσεις στήριξης από τη Ρωσία. Και αν δεν διέθετε κάποια βάσιμη εκτίμηση ότι ο Τραμπ δεν επρόκειτο να αντιδράσει βίαια. Η Τουρκία, παρά τους λεονταρισμούς του Ερντογάν, είναι μία μεσαία περιφερειακή χώρα με τριτοκοσμικά χαρακτηριστικά. Δεν θα μπορούσε ποτέ να αντιμετωπίσει μόνη της την οργή των ΗΠΑ.

4Υπ’ αυτές τις συνθήκες, ο Ερντογάν προχωρά στην υφαρπαγή των ενεργειακών κοιτασμάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας με την πλήρη κάλυψη της Ρωσίας (που άλλωστε ήδη ανακοίνωσε ότι ο αγωγός τελικά θα περάσει από την Τουρκία και όχι από την Ελλάδα) και την ανοχή των ΗΠΑ. Οι ενεργειακοί κολοσσοί θα πρέπει τώρα να διαπραγματευθούν με τον Ερντογάν, αν δεν μείνουν και εκτός νυμφώνος. Η Δύση αυτήν τη στιγμή χάνει γεωπολιτικά, γεωστρατηγικά και ενεργειακά τον έλεγχο της Ανατολικής Μεσογείου, χωρίς να υπάρξει η παραμικρότερη διπλωματική ή στρατιωτική τριβή. Γεωπολιτική εξέλιξη ιστορικών διαστάσεων, που αλλάζει τους παγκόσμιους συσχετισμούς.

5Η αβελτηρία του Τραμπ οδηγεί την αμερικανική πολιτική σε σοβαρή αποδυνάμωση. Το γεγονός ότι ο Ερντογάν αγνόησε την ισχυρότερη στρατιωτική υπερδύναμη του πλανήτη και περιφρόνησε τς προειδοποιήσεις της, τουλάχιστον σε επίπεδο εντυπώσεων και συμβολισμών μεταβάλλει την εικόνα των ΗΠΑ στην παγκόσμια σκακιέρα. Αυτό δεν αφορά φυσικά τόσο τις ΗΠΑ, όσο την παγκόσμια τάξη, της οποίας η αμερικανική ισχύς αποτελεί τον βασικότερο παράγοντα ισορροπίας.

6Οσο για τον Ελληνισμό συνολικά, αυτήν τη στιγμή βρίσκεται σε γεωπολιτικό κενό και στο πιο επικίνδυνο σημείο της ιστορίας του μετά το 1974 ή και το 1922.

Ο Μελέτης Η. Μελετόπουλος είναι διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Γενεύης