Aνιση γοητεία

Είναι η πρώτη φορά που η Αριάν Μνουσκίν (Ariane Mnouchkine, 1939), ιδρύτρια και καλλιτεχνική διευθύντρια του ιστορικού γαλλικού Θεάτρου του Ηλιου (Theatre de Soleil, 1964), παρέδωσε τον θίασό της σε χέρια άλλου: ο καναδός σκηνοθέτης Ρομπέρ Λεπάζ (Robert Lepage, 1957) ανέλαβε, προ τριετίας, να υλοποιήσει ένα φιλόδοξο θεατρικό σχέδιο. Να ανεβάσει την παράσταση «Kanata, επεισόδιο 1, η διαμάχη», με θέμα την ίδια την ιστορία του Καναδά, μέσα από την αντιπαράθεση και την περιθωριοποιήση που βίωσαν οι αυτόχθονες – κυρίως οι γυναίκες. Ενα έργο με άμεσες ιστορικές παραπομπές, μέσα από το οποίο ο Λεπάζ θέλησε να ενώσει το παρελθόν με το παρόν. Αλλωστε η Ιστορία είναι το υλικό από όπου ο ίδιος αντλεί τις δικές του ιστορίες.

Να θυμίσουμε ότι η πρεμιέρα στο Παρίσι έτυχε έντονων αντιδράσεων, καθώς οι καλλιτεχνικοί δημιουργοί κατηγορήθηκαν γιατί δεν συμπεριέλαβαν ηθοποιούς προερχόμενους από τις κοινότητες των αυτοχθόνων.

Ο 62χρονος σήμερα καναδός σκηνοθέτης ανήκει στους ανανεωτές του σύγχρονου θεάτρου και έχει διακριθεί παγκοσμίως – στην Ελλάδα έχει ήδη παρουσιάσει το έργο «The far side of the moon» και το αυτοβιογραφικό «887».

«Kanata» σημαίνει χωριό στη γλώσσα των Ιροκουά και είναι η λέξη που κατέληξε να βαφτίσει ολόκληρη τη χώρα – Καναδάς. Στο επίκεντρο του έργου βρίσκονται οι πάνω από χίλιες αυτόχθονες γυναίκες που εξαφανίστηκαν – ή δολοφονήθηκαν από το 1980 ως το 2012. Βασικοί ήρωες είναι ένα ζευγάρι που μετακομίζει στο Βανκούβερ, ενώ η πλοκή εστιάζει στη γυναίκα – ζωγράφο, η οποία και αποφασίζει να αποτυπώσει στους πίνακές της τα πρόσωπα αυτών των γυναικών.

Η παράσταση διατηρεί όλα τα χαρακτηριστικά του Λεπάζ, με τις μικρές σκηνές, το κινηματογραφικό κάδρο, τις ερμηνείες των ηθοποιών ενταγμένες σε ένα σύνολο – ομάδα, την ακρίβεια και την αισθητική, το ελλειπτικό κείμενο που στην προκειμένη παράσταση ενίοτε είναι και απλοϊκό, καθώς και στοιχεία αστυνομικού μυστηρίου.

Ολα ξεκινούν με την προβολή κάποιων έργων τέχνης του 19ου αιώνα μέσα στο μουσείο, για να συνεχίσουν σε μια σκηνή καταστροφής, με τους ανθρώπους να πριονίζουν τους κορμούς των δέντρων. Με το έμμεσο ερώτημα αν μπορεί μια κοινωνία να χτίσει το παρόν της καταστρέφοντας το παρελθόν της, ο Λεπάζ συνεχίζει την ιστορία του: εναλλάσσει εντυπωσιακά και γρήγορα τα σκηνικά του, ενώ μια οθόνη στο βάθος της σκηνής πολλαπλασιάζει τους τόπους δράσης. Μαζί πολλαπλασιάζει και τα πρόσωπα της παράστασης: Γάλλοι που αναζητούν τη δόξα ή την έμπνευση, μετανάστες, ναρκομανείς, πόρνες, αστυνομικοί, ένας σίριαλ κίλερ, καλλιτέχνες – ζωγράφοι, ηθοποιοί.

Ο Λεπάζ ωστόσο δεν καταφέρνει, καθ’ όλη τη διάρκεια της παράστασης, να κρατήσει ενεργό το ενδιαφέρον. Κάποιοι διάλογοι είναι υποτονικοί και αδιάφοροι, οι ηθοποιοί άλλοτε συγκινούν και συγκινούνται και άλλοτε απλώς λένε τα λόγια τους, με ένα κείμενο όχι πάντα ψαγμένο. Η «Kanata», διάρκειας δυόμισι ωρών, αποδεικνύεται ένα άνισο θέαμα, άλλοτε ονειρικό, άλλοτε σκληρό και άλλοτε πεζό και πληκτικό, με ένα όμως εξαιρετικά δυνατό φινάλε.

Οι δύο σκηνές που κλείνουν την παράσταση διαθέτουν έμπνευση και ομορφιά. Η Μιράντα, γιατί αυτό είναι το όνομα της κεντρικής ηρωίδας και ζωγράφου, σαν τη Μιράντα της σαιξπηρικής «Καταιγίδας», συνεχίζει το ταξίδι της και στροβιλίζεται, καθώς η βάρκα της αναποδογυρίζει. Και μαζί αναποδογυρίζει και η αντίληψή της για την ίδια τη ζωή. Παραμένει έτσι, ανάποδα, σε μια εξαιρετική σκηνή που σηματοδοτεί τη φυγή και την ελπίδα. Και εν τέλει την οδηγεί στον επόμενο πίνακά της, ένα βλέμμα πάνω στον κόσμο, καθώς όλα τα πρόσωπα του έργου εισέρχονται σιγά σιγά επί σκηνής.

Η Comedie Francaise σε… αριθμούς

Δεν είναι η πρώτη φορά που έρχεται στην Ελλάδα. Είναι όμως η πρώτη φορά που θα παίξει στην Επίδαυρο: Ο αρχαιότερος εν ενεργεία θεατρικός οργανισμός, η Comedie Francaise, υπό τις σκηνοθετικές οδηγίες του Ιβο Βαν Χόβε κάνει ήδη πρόβες στο αρχαίο θεάτρο του Πολυκλείτου. Θα παρουσιάσει μια ενιαία παράσταση βασισμένη στις τραγωδίες «Ηλέκτρα» και «Ορέστης», ύστερα από πρόσκληση του καλλιτεχνικού του διευθυντή Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου.

Το θέατρο που ιδρύθηκε το 1680 και από το 1799 εγκαταστάθηκε μόνιμα στο κέντρο του Παρισιού, στο Palais Royal (Παλέ Ρουαγιάλ) όπου και παραμένει, διαθέτει συνολικά τρεις αίθουσες. Την αίθουσα Richelieu χωρητικότητας 862 ατόμων, το θέατρο του Vieux-Colombier (300 θέσεις) και το Studio-Theatre (136 θέσεων).

Το γαλλικό κράτος επιχορηγεί την Comedie Francaise ετησίως με είκοσι τέσσερα εκατομμύρια ευρώ, ένα ποσό που ωστόσο δεν αρκεί, καθώς οι μισθολογικές απαιτήσεις ανέρχονται σε 29 εκατομμύρια ευρώ…

Ο θίασος της Comedie Francaise, με χαρακτηριστικά που παραμένουν αναλλοίωτα μέσα στους αιώνες, ανανεώνεται διαρκώς. Με αδιαπραγμάτευτη αφετηρία το κλασικό και με στραμμένο το βλέμμα στο σύγχρονο, εξακολουθεί να πιστεύει στο μότο «simul et singulis», δηλαδή όλοι μαζί και ο καθένας μοναδικός. Ο θίασός της αποτελείται από ηθοποιούς που συνεργάζονται σε μόνιμη βάση. Ο σημερινός αριθμός τους ανέρχεται σε 80. Ο μισθός τους κυμαίνεται από 1.000 ως 3.500 ευρώ, στον οποίο προστίθεται ένα επιμίσθιο που το ονομάζουν «ξύλο» – από 50 ως 110 ευρώ, για κάθε παράσταση στην οποία συμμετέχουν. Οι ηθοποιοί δουλεύουν πολύ και σε πολλές παραστάσεις – ως και 14 την εβδομάδα, στο εναλλασσόμενο ρεπερτόριο του θέατρου. Πάνω από 3.000 έργα έχουν παιχθεί μέχρι σήμερα από 800, περίπου, συγγραφείς.

Το ακριβότερο εισιτήριο για τη σεζόν 2019-2020 είναι 42 ευρώ (στην α΄ κατηγορία της αίθουσας Richelieu), με τις τιμές να ποικίλουν και να φτάνουν ως και τα 5 ευρώ για τις θέσεις «της τελευταίας στιγμής».

Την προσεχή θεατρική περίοδο έχουν προγραμματιστεί, εκτός από το «Ηλέκτρα – Ορέστης» και τα έργα «Ιούλιος Καίσαρ» του Σαίξπηρ από τον Ρόντολφ Ντάνα, «Ψύλλοι στ΄αφτιά» του Φεντό από τη Λίλο Μπάουρ, «Η ζωή του Γαλιλαίου» του Μπρεχτ από τον Ερικ Ριφ, καλλιτεχνικό διευθυντή της Comedie, «Οι κατεργαριές του Σκαπέν» του Μολιέρου από τον Ντενίς Πονταλιντές, καθώς και πολλά ακόμα…