Ποια ζήλευε τον Στάνλεϊ Κιούμπρικ;

Ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ είναι ένας από τους σημαντικότερους κινηματογραφιστές και καλλιτέχνες της εικόνας. Και όμως στην καριέρα του έχει κάνει μόλις 13 ταινίες μεγάλου μήκους. Η ολιγοπραξία του στη μεγάλη οθόνη (για τα δεδομένα πάντα μιας άκρως καταναλωτικής βιομηχανίας του θεάματος) φαίνεται πως δεν αντιστοιχούσε και στην πραγματική δημιουργική του σκέψη. Το φανερώνουν τρία νέα σενάρια που βλέπουν τώρα για πρώτη φορά το φως της δημοσιότητας και αποτελούν ιδέες που δεν υλοποιήθηκαν ποτέ. Οι διαφορετικές αυτές προτάσεις του Κιούμπρικ αγκάλιαζαν ζητήματα όπως ο γάμος, η ζήλεια και η ενηλικίωση, που μάλλον είχαν κάποια σχέση με την προσωπική του ζωή.

Τα τρία κείμενα γράφτηκαν μεταξύ 1954 και 1956, όταν ο σκηνοθέτης αντιμετώπιζε προβλήματα στην κοινή του ζωή με τη δεύτερη σύζυγό του Ρουθ Σομπότκα, ηθοποιό και χορεύτρια, και βρισκόταν ακόμα στα αρχικά στάδια της καριέρας του. Το πρώτο εξ αυτών, με τίτλο «Married man» («Παντρεμένος άνδρας»), απλώνεται σε 35 σελίδες, κάποιες γραμμένες στη γραφομηχανή με πρόσθετα χειρόγραφα σχόλια κι άλλες γραμμένες στο χέρι και διορθωμένες από πάνω με μουντζούρες από μολύβι. Ενα άλλο από τα κείμενα έχει τίτλο «The perfect marriage» («Ο τέλειος γάμος») και περιλαμβάνει χειρόγραφες σημειώσεις και επτά σελίδες με σκηνές. Το τελευταίο σκαρίφημα σεναρίου αποκαλείται «Jealousy» («Ζήλεια») και είναι ένα μείγμα 13 σελίδων χειρογράφων και δακτυλογραφημένων αποσπασμάτων μιας ιστορίας σχετικά με την περιφρόνηση ανάμεσα σ’ ένα παντρεμένο ζευγάρι. Ολο το υλικό θα μεταφερθεί στο Αρχείο Κιούμπρικ που λειτουργεί στο Πανεπιστήμιο University of Arts του Λονδίνου.

Αν και μεμονωμένα κομμάτια μιας μεγάλης κινηματογραφικής διάνοιας, η ύπαρξη των σεναρίων αυτών ρίχνει λίγο νέο φως στην αινιγματική ζωή ενός δημιουργού που ακόμα και δύο δεκαετίες μετά τον θάνατό του χρήζει κάποιας ανάλυσης. Γιατί όσο μεγάλωνε η φήμη του Κιούμπρικ, τόσο απλωνόταν και η εικασία γύρω από το πρόσωπό του, πως ήταν ένας δύσκολος χαρακτήρας, και η τάση του προς το απόλυτο αποκαλύπτεται από τη μέχρι πρότινος χαμένη δουλειά του.

Στις πρώτες γραμμές του σεναρίου του, ο Κιούμπρικ, αντλώντας προφανώς έμπνευση από τα προσωπικά του βιώματα, μπαίνει στον πειρασμό να δώσει τον ορισμό του γάμου αλλά και να εξομολογηθεί τα παθήματά του στον έγγαμο βίο. «Ο γάμος είναι σαν ένα μακρύ γεύμα με γλυκό που σερβίρεται στην αρχή… Μπορείς να φανταστείς τους τρόμους της ζωής με μια γυναίκα που δένει τον εαυτό της πάνω σου σαν βεντούζα, της οποίας ολόκληρη η ζωή περιστρέφεται γύρω από σένα, το πρωί, το μεσημέρι και το βράδυ; Είναι σαν να πνίγεσαι σε μια θάλασσα από φτερά. Σαν να βουλιάζεις όλο και πιο βαθιά στα απαλά, ασφυκτικά βάθη της συνήθειας και της οικειότητας. Αλίμονο αν την πολεμήσεις. Τρελαίνεται ή ζηλεύει, έστω και μία φορά. Κοίτα, χθες βράδυ πήγα έξω μια βόλτα. Ακριβώς μετά το δείπνο. Γύρισα σπίτι στις δύο το πρωί. Μη με ρωτήσεις πού ήμουν».

Στο συγκεκριμένο απόσπασμα, ο Κιούμπρικ περνάει μ’ έναν λανθάνοντα τρόπο όλες τις καλλιτεχνικές παρορμήσεις που αργότερα εξωτερίκευσε στο κύκνειο άσμα του «Μάτια ερμητικά κλειστά», παντρεύοντας την οικειότητα με την ανία. Το ερωτικό δράμα, που στην εποχή του έγινε δεκτό με μεικτές κριτικές, αύριο συμπληρώνει 20 χρόνια από την κυκλοφορία του και τώρα θεωρείται ένα από τα αριστουργήματα του παγκόσμιου κινηματογράφου, με τον Τομ Κρουζ και τη Νικόλ Κίντμαν να δίνουν αξιομνημόνευτες ερμηνείες. Το σενάριο υπογεγραμμένο από τον ίδιο τον Κιούμπρικ και τον Φρέντερικ Ράφαελ είχε έμπνευση από το μυθιστόρημα «Traumnovelle» του Αρτουρ Σνίτσλερ. Οι ερωτικές σκηνές τού τότε παντρεμένου και στην πραγματική ζωή σταρ ζευγαριού, μπλεγμένες σε μια αισθησιακή ατμόσφαιρα κι ένα περιβάλλον μυστηρίου, απογείωσαν τη δημοφιλία του. Η τελική επικράτησή του όμως στην κινηματογραφική συνείδηση της ιστορίας σφραγίστηκε από τον θάνατο του ίδιου του δημιουργού του. Μόλις έξι ημέρες μετά την παράδοση της τελικής κόπιας του φιλμ στην εταιρεία παραγωγής Warner Bros, ο Κιούμπρικ έφυγε από τη ζωή. Αφησε πίσω του, ωστόσο, το τελευταίο του δώρο για το σινεμά.

Στην τρίτη του προσπάθεια για γάμο, με την Κριστιάν Κιούμπρικ, ο σκηνοθέτης κατάφερε να περάσει τέσσερις δεκαετίες στο πλάι μιας γυναίκας. Ακόμα κι έτσι, βέβαια, εξακολούθησε να κοιτάζει τον θεσμό με μια δόση υποψίας αλλά και φόβου. Δεν του άρεσε η ιδέα πως η προσοχή και η αφοσίωση της αγαπημένης του μπορεί να τον οδηγήσουν στην ασφυξία, θυσιάζοντας τελικά την ελευθερία του. Μια αιχμή που φαίνεται από τα πρώτα του σενάρια που βρέθηκαν τώρα και συνεχίζει να ισχύει στο σύνολο του έργου του, με αποκορύφωμα φυσικά τα «Μάτια ερμητικά κλειστά».