«Ετσι έζησα την πρώτη βόλτα του Ανθρώπου στη Σελήνη»

«Ολόκληρη η Αθήνα παρακολούθησε χθες το βράδυ και σήμερα το πρωί από τις οθόνες της τηλεοράσεως και από το ραδιόφωνο την περιγραφή της μεγάλης διαστημικής εποποιΐας. Κάθε σπίτι που διέθετε οθόνη τηλεοράσεως είχε κατακλυσθή από επισκέπτες. Στις κεντρικές πλατείες πλήθη κόσμου συνέρρευσαν μπροστά στις οθόνες, πλην όμως δεν μπόρεσαν να ζήσουν παρά μόνον νοερά τη μεγάλη στιγμή της προσσεληνώσεως γιατί δεν επετεύχθη επαφή με το Χιούστον, πράγμα που δημιούργησε σύγχυση, αμφιβολία και αγωνία.

Πολλοί αναγνώστες τηλεφωνούσαν στις εφημερίδες για να μάθουν αν το εγχείρημα πέτυχε. Και άλλοι ρωτούσαν αν ήταν πραγματικό το φαινόμενο των καπνών και των νεφών που νόμισαν ότι έβλεπταν στην επιφάνεια της Σελήνης, λίγο πριν από την προσσελήνωση. Οπως όλες οι πρωτεύουσες, η Αθήνα κράτησε την αναπνοή της για αρκετή ώρα χθες το βράδυ και σήμερα το πρωί μπροστά στο μεγαλύτερο κατόρθωμα της Ιστορίας. Και χάρη των πορθητών της Σελήνης, οι Αθηναίοι εθυσίασαν ή περιέκοψαν τις εκδρομές τους ενώ άλλοι δεν πήγαν το πρωί στην εργασία τους προκειμένου να ιδούν από τις οθόνες, το συγκλονιστικώτερο θέαμα όλων των εποχών».

Με αυτά τα λόγια και με φωτογραφίες πλήθους συγκεντρωμένου έξω από βιτρίνες καταστημάτων με ηλεκτρικά είδη, περιγράφουν «ΤΑ ΝΕΑ» στο πρωτοσέλιδο της Δευτέρας 21 Ιουλίου 1969 το κοσμοϊστορικό γεγονός της προσσελήνωσης. Μισό αιώνα μετά, 41 προσωπικότητες των τεχνών, των γραμμάτων, των επιστημών και της πολιτικής θυμούνται πώς έζησαν την πρώτη βόλτα του Ανθρώπου στο φεγγάρι.

 

Γιώργος Αρμένης,

ηθοποιός

Τα δάκρυα του Κουν στο «ΣΕΛΕΚΤ»

Εκεί ήταν το στέκι του ανφάν γκατέ των καλλιτεχνών, το 1969. Κουν, Λαζάνης,  Κουγιουμτζής, Χατζημάρκος, Σακελλάριος, Γιαννακόπουλος, Παπαγιαννόπουλος, Αυλωνίτης, Τσιφόρος, Βλαχοπούλου, Κούρκουλος, Σταυρίδης, ο αγαπημένος μου Φωτόπουλος, Κατσαρός, Χατζηχρήστος, Ρίζος, Δημόπουλος, Βουγιουκλάκη, Καρέζη, ένας άγνωστος αριθμομνήμων κι εγώ, μην ξέροντας ποιον να πρωτοθαυμάσω. Το «Σελέκτ» είχε βγάλει μια τηλεόραση έξω ψηλά, για να βλέπουν όλοι. Το σούσουρο, οι πλάκες και τα πειράγματα είχαν αρχίσει από νωρίς κι ο Σακελλάριος, γύρναγε από τραπέζι σε τραπέζι, με το υπέροχο χιούμορ του, προκαλώντας ενθουσιασμό και ατέλειωτα γέλια. Ολοι κοίταζαν τα ρολόγια και ήρθε η ώρα! Φώναζαν «Οι ψηλοί πίσω, οι κοντοί και τα παιδιά μπροστά!» και η τηλεόραση άρχισε να δείχνει την προσσελήνωση. Χειροκροτήματα και μπράβο! Σπάσαμε τα χέρια μας! Λόγια που έχω στη μνήμη μου… «Τι θαύμα!», «Οι Αμερικάνοι είναι Αμερικάνοι, πάει και τέλειωσε!», «Οι Ρώσοι πήγαν πρώτοι με τη σκύλα! Θα πάμε κι εμείς, τι σκατά Ελληνες είμαστε;»

Ο Κουν βουρκωμένος, είχε κλείσει το στόμα με την παλάμη του. Σιωπή. Αρχισαν να διαλύονται κρατώντας ο καθένας στη μνήμη του την εικόνα της προσσελήνωσης.

 

Κώστας Καπάκας,

σκηνοθέτης

Στην Uranya του καφενείου

Φεγγαράκι μου λαμπρό, φέγγε μου να περπατώ… Δέκα χρόνια πριν από την προσσελήνωση, καλοκαίρι του ’59, βράδυ με καύσωνα, και όλη η οικογένεια στρωματσάδα στην ταράτσα. Νομίζω ότι όλη η Αθήνα κοιμήθηκε εκείνο το βράδυ έξω και όλους μαζί τους πήρε ο ύπνος κοιτάζοντας το ίδιο φεγγάρι, τόσο φωτεινό που διαπερνούσε το ριγέ σεντόνι μου που είχα κρυφτεί γιατί ήταν η πρώτη φορά που είδα τους γονείς μου αγκαλιασμένους. Μερικά χρόνια αργότερα, στην κατασκήνωση της ΧΑΝ δανείστηκα το βιβλίο του Ιουλίου Βερν «Από τη Γη στη Σελήνη», δεν το τελείωσα όμως γιατί έμεινε από μπαταρία (στήλη) ο φακός μου.

Την επόμενη χρονιά όμως, του Αγίου Κωνσταντίνου, ήρθε με ένα βυσσινί σκληρό εξώφυλλο το άλλο δώρο, ένα γαλάζιο πορτατίφ, τα ροζ τα έπαιρναν στα κορίτσια.

Τα επόμενα χρόνια δεν θυμάμαι, αλλά μάλλον δεν ασχολήθηκα ιδιαίτερα με το φεγγάρι, εκτός από κάτι θερινά σινεμά που μάλλον με ενοχλούσε όταν εμφανιζόταν κόντρα στην οθόνη.

Αργότερα άρχισαν να με ενδιαφέρουν οι πτήσεις και η αεροπορία γενικά και ως ενδεχόμενο επαγγέλματος, παρακολουθούσα την πρόοδο του προγράμματος «Apollo» μέσα από περιοδικά και ειδικά από την «Τεχνική Εκλογή». Aυτό όμως με έκανε να χάνω τις ρομαντικές προσεγγίσεις των κοριτσιών για το φεγγάρι (ευτυχώς τις ανέκτησα αργότερα).

Το ’69 κόντευα τα 15 και η επανάστασή μου θα ήταν να μην πάω διακοπές στο χωριό. Το είχα σχεδιάσει καλά, στο χωριό δεν υπήρχε τηλεόραση. Προσπαθούσα να πείσω τον πατέρα μου να αγοράσει μία, είχα βρει και τη μάρκα, Saba, made in Germany.

Εχασα, δεν υπήρχαν ετοιμοπαράδοτες τηλεοράσεις λόγω προσσελήνωσης. Μια μέρα γυρίζει ο πατέρας από τη δουλειά όλος χαρά. Τάξε μου, μου λέει. Θα βρήκε τηλεόραση, σκέφτηκα.

– Το καφενείο στο χωριό έβαλε τηλεόραση. Δεν ήταν Saba αλλά Uranya, ταιριάζει πιο πολύ με την περίσταση, σκέφτηκα. Ο καφετζής μάζεψε τα παιδιά και μας είπε να τον βοηθήσουμε να στήσει τις καρέκλες στην πλατεία για να μας αφήσει το βράδυ να δούμε την προσσελήνωση.

 

Γιώργος Κουμεντάκης,

συνθέτης, καλλιτεχνικός διευθυντής της Εθνικής Λυρικής Σκηνής

Στο ραδιόφωνο της γιαγιάς

Ιούλιος 1969, στο σπίτι των παππούδων μου στη νότια Κρήτη. Ενα μικρό χωριό κρεμασμένο στο φαράγγι του Κοτσυφού χωρίς ηλεκτρικό και χωρίς τηλέφωνο την εποχή εκείνη, ξεχασμένο από θεούς και ανθρώπους.

Η μόνη επαφή με τον υπόλοιπο κόσμο, ένα ραδιόφωνο με μπαταρία που ευλαβικά η γιαγιά μου φρόντιζε με το χάδι της κάθε φορά που γύριζε τα κουμπιά του, για να την οδηγήσει σε μέρη που δεν θα γνώριζε ποτέ. Το μεγάλο βήμα της ανθρωπότητας για τη γιαγιά μου υπήρξε καταρχήν σημείο αμφισβήτησης, εκείνη τη μέρα: «Πώς είναι δυνατόν ο άνθρωπος να πάει στη Σελήνη με έναν πύραυλο;». Θυμάμαι να αποτυπώνονται στο πρόσωπό της όλες οι εκφράσεις της αμφιβολίας. Την ίδια στιγμή, με θαυμασμό για τις ικανότητες του ανθρώπου, εξυμνούσε το είδος μας προφητικά: «Αν τώρα πηγαίνουν στη Σελήνη, τι θα κάνουν σε 100 χρόνια; Εσύ παιδί μου είσαι τυχερός που θα τα ζήσεις. Εγώ δεν θα τα αξιωθώ». Γλυκιά μου γιαγιά το ίδιο ακριβώς σκέφτομαι για τις επόμενες γενιές και ζηλεύω. Ο κόσμος αναπτύσσεται ερήμην μας.

 

Στέλιος Μάινας,

ηθοποιός

Η κάψουλα που στοιχείωσε τα όνειρά μας

Πάντα είχα ένα φόβο για τις εξετάσεις, όλων των ειδών, και ειδικά τις εξετάσεις των μαθητικών μου χρόνων, εκείνες τις εποχές που δεν περνούσες τις τάξεις για πλάκα, και το καθεστώς των εξετάσεων ήταν για μένα ο τελευταίος εφιάλτης πριν από τις καλοκαιρινές διακοπές, που πάντα γίνονταν στο νησί της μητέρας μου.

Είχαν περάσει δυο χρόνια που η χούντα είχε βάλει το στρατιωτάκι με τον φοίνικα στα βιβλία μας, και είχε περιποιηθεί αναλόγως το εκπαιδευτικό προσωπικό του σχολείου μου, βάσει του γνωστού πιστοποιητικού κοινωνικών φρονημάτων. Φυσικά υπήρχαν και οι συμμορφωθέντες προς τας υποδείξεις, κι ανάμεσά τους, ο δάσκαλος της τάξης μου, της προτελευταίας του Δημοτικού. Την επόμενη χρονιά έπρεπε να δώσουμε εξετάσεις για να μπούμε στο γυμνάσιο, και δεν ήταν αυταπόδεικτο, ότι θα περνούσαμε όλοι, γι’ αυτό και πολλοί γονείς στο τέλος της χρονιάς έμπαιναν στην ουρά για να ρωτήσουν τη γνώμη του δάσκαλου: «Τι λέτε κύριε, αξίζει τον κόπο να δώσει για το Γυμνάσιο;».

Ετσι κι η μητέρα μου, λίγες μέρες πριν τελειώσει η χρονιά, έβαλε τα καλά της και ένα πρωί χτύπησε διακριτικά την πόρτα του σχολείου. «Να μην κάνεις τον κόπο, τσάμπα λεφτά θα πληρώσεις, ο γιος σου δεν κάνει για τα γράμματα. Βάλ’ τον εκεί σε καμιά τέχνη, μπας και γίνει ανθρωπος», ήταν η απάντηση.

«Δεν έχει διακοπές φέτος! Τιμωρία για τη συμπεριφορά σου στο σχολείο, εδώ, να ψηθείς στην Αθήνα, κι από αύριο θα πας να βοηθάς στου κυρ Κώστα. Να μάθεις πώς βγαίνει το ψωμί». Μόλις έκλεισε το σχολείο, έπιασα δουλειά, κουβαλώντας κουτιά στο καινούργιο κατάστημα ηλεκτρικών ειδών του κυρίου Κώστα. Ψυγεία, κουζίνες, κι ανάμεσά τους, μεγάλα κουτιά τηλεοράσεων. Τελείωσε ο Ιούνης, κι ένα πρωί ο ιδιοκτήτης, μου λέει: «Σήμερα, θα με βοηθήσεις να βγάλουμε όλες τις τηλεοράσεις στη βιτρίνα, μπας και πουληθούν. Θα τις συνδέσουμε, να παίζουν όλες, την άλλη βδομάδα είναι η προσσελήνωση. Γράφεις καλά;».

«Μάλιστα κύριε Κώστα, είμαι καλλιγράφος».

Φαρδιά πλατιά μια μεγάλη κορδέλα κολλημένη στην τζαμαρία του μαγαζιού, διαλαλούσε:

«Παρακολουθήστε την προσσελήνωση από τη δική σας τηλεόρασιν. 36 δόσεις χωρίς προκαταβολή». Ηρθε η αγαπημένη μέρα, κι είχαμε φροντίσει όλες οι τηλεοράσεις να είναι ανοιχτές στη σειρά. Ενα ολόκληρο πρωί, καθάριζα την τζαμαρία με νερό και ξύδι για να αστράφτει.

Ηρθε η ώρα και μετά το στρατιωτικό εμβατήριο, σήμα της ΥΕΝΕΔ, ένα μπουλούκι, από όλα τα πιτσιρίκια της γειτονιάς, με πρώτο την αφεντιά μου, παρακολουθούσαμε σε οθόνες με χιόνια και παράσιτα εκείνη την κάψουλα που θα στοίχειωνε έκτοτε τα όνειρά μας, και το πρώτο τραμπαλητό βήμα στην πούδρα της σελήνης, κι ακούγαμε τη φωνή του Αρμστρονγκ. «Τhis is one small step for man, one giant leap for mankind».

 

Δημήτρης Νανόπουλος,

αστροφυσικός

Εξω από το Ράδιο Αθήναι στη Σταδίου

Το καλοκαίρι του ’69 ήμουν 20 ετών, φοιτητής, μεσούσης της χούντας – στα καλύτερά της κι εµείς στα χειρότερά µας. Οι τηλεοράσεις είχαν αρχίσει να μπαίνουν στα ελληνικά σπίτια. Θυμάμαι ότι εκείνη την ημέρα είχαμε στηθεί έξω από ένα πολυκατάστημα που είχε ανοιχτές πολλές τηλεοράσεις στη βιτρίνα του και μετέφερε εικόνες από αυτό το γεγονός. Αν δεν κάνω λάθος πρέπει να ήταν στο Ράδιο Αθήναι, Δραγατσανίου και Σταδίου. Εν τω μεταξύ οι Ελληνες πάντοτε συνωμοσιολόγοι είχαν αρχίσει να λένε «Ελα μωρέ, του Χόλιγουντ είναι αυτά». Οι Αμερικανοί τότε είχαν πάθει μεγάλο σοκ όταν οι Ρώσοι έστειλαν τον Σπούτνικ στο Διάστημα το 1957. Λόγω λοιπόν του δορυφόρου αυτού έφτιαξε ο Αϊζενχάουερ έναν χρόνο αργότερα τη NASA. Μπορεί να το είχαν στο μυαλό τους αλλά επισπεύσανε τις διαδικασίες. Μην ξεχνάμε ότι τον Ιανουάριο του 1961 που ορκίστηκε πρόεδρος της Αμερικής ο Κένεντι είχε πει ότι «μέχρι το τέλος της δεκαετίας του ’60, σας υπόσχομαι ότι θα είμαστε στο φεγγάρι». Και πράγματι το 1969 οι Αμερικανοί πάτησαν το πόδι τους στη Σελήνη. Φυσικά ο ίδιος δεν κατάφερε να το δει γιατί τον σκότωσαν. Ηταν ένα πολύ μεγάλο επίτευγμα που τρίβαμε τα μάτια μας. Εδειχνε ξεκάθαρα ότι ο άνθρωπος μπορεί να φτιάξει την τύχη του. Δεν υπάρχουν πια απαγορευμένα πράγματα. Ηταν μια μεγάλη στιγμή για την ανθρωπότητα όπου αποδείκνυε ότι τα πράγματα στον κόσμο έπαιρναν μια ακόμη τροχιά προόδου και εξέλιξης. Και αυτός ο συμβολισμός δεν αφορούσε μόνο την επιστημονική κοινότητα ή εμάς τους φοιτητές. Αφορούσε όλο τον κόσμο διότι τόνιζε τις ανθρώπινες δυνατότητες και αποδείκνυε ότι τίποτε δεν είναι αδύνατο. Η εικόνα του αστροναύτη που πατούσε το πόδι του στη Σελήνη είχε όλο αυτόν τον συμβολισμό για όλο τον κόσμο που αναζητούσε μια ανάταση και μια ελπίδα.

 

Αφροδίτη Μάνου,

τραγουδοποιός

Στα Επίκαιρα του κινηματογράφου

Οι αναμνήσεις που έχω από εκείνη την εποχή είναι έντονες όχι μόνο γιατί ήμουν σε ηλικία 16 ετών – που μπορώ να θυμάμαι – αλλά διότι η ατμόσφαιρα ήταν έντονη και διαποτισμένες όλες οι συζητήσεις γύρω από το ίδιο θέμα. Ο άνθρωπος πάτησε το πόδι του στο φεγγάρι. Ημουν αρκετά εξοικειωμένη με τις σχετικές ορολογίες, δεδομένου ότι οι γονείς μου ήταν φίλοι και έκαναν παρέα με τον Διονύση Σιμόπουλο. Πριν έρθουμε σε επαφή με τα πραγματικά πλάνα από την προσσελήνωση, οι διάλογοι για το φεγγάρι ήταν έντονοι και καθημερινοί παντού. Εκείνη την εποχή ακόμη και για τους υποψιασμένους, για αυτούς δηλαδή που παρακολουθούσαν τις εξελίξεις και την πρόοδο γύρω από τα επιστημονικά και τα τεχνολογικά επιτεύγματα, ήταν κάτι σχεδόν αδιανόητο. Ο άνθρωπος στη Σελήνη. Θυμάμαι, αν δεν κάνω λάθος, ότι τις πρώτες εικόνες από τη Σελήνη πρέπει να τις είχα παρακολουθήσει με τους γονείς μου στον κινηματογράφο, στα Επίκαιρα που παίζονταν πριν από την προβολή κάθε ταινίας. Σίγουρα είχαμε δει και κάποιες φωτογραφίες στις εφημερίδες της εποχής που έδωσαν μεγάλο χώρο στο θέμα αυτό. Ηταν ανάμεικτα τα συναισθήματα. Κατ’ αρχάς έβλεπες μπροστά σου ότι γινόταν το αδύνατο δυνατό. Είχες την εντύπωση ότι ο άνθρωπος τελικά μπορεί να καταφέρει τα πάντα. Από την άλλη σκέφτομαι αρκετές φορές ότι αυτό ήταν μια ψευδαίσθηση. Η ελπίδα της προόδου που ανέτειλε με αυτή την κατάκτηση ήταν φρούδα. Υπήρξε άραγε πραγματική πρόοδος για τη ζωή του ανθρώπου και για την ευημερία του; Είχε αντίκρισμα η φράση του Νιλ Αρμστρονγκ για την κατάκτηση της Σελήνης: «Ενα μικρό βήμα για τον άνθρωπο, ένα μεγάλο για την ανθρωπότητα»;

Μιχαήλ Μαρμαρινός,
σκηνοθέτης – ηθοποιός
Ιούλιος Βερν σε κίνηση
Ναι, με θυμάμαι να κάθομαι (οι γονείς μου δεν ενδιαφέρονταν εάν πάνω σε αυτό το φεγγάρι – άλλοτε σαπούνι, άλλοτε σαν τυρί – που έβλεπαν, όποτε σήκωναν τα μάτια τους στον ουρανό, περπατούσε κάποιος ή πατούσε κάποιος πάνω του· γι’ αυτούς, εκεί περπατούσε μόνο ο παππούς μου) μόνος, μπροστά από μια αμερικανική τηλεόραση Zenith (με ένα θορυβώδες τηλεκοντρόλ σαν μετρονόμο), να χαζεύω συναρπαστικό, εικονογραφημένο αλλά τώρα σε κίνηση πια Ιούλιο Βερν.
Μπροστά μου, ένα φωτοβόλο μηχάνημα που αποδείκνυε στα έκθαμβα μάτια μου πως ό,τι διαβάζουμε είναι αληθινό.
Κατάμονος, σε ένα μεγάλο ψυχρό σαλόνι που άνοιγε μόνο για τις γιορτές, να κοιτάζω – στιγμή τη στιγμή – κινήσεις σε slow motion. Αυτή ήταν η πρώτη βαθιά εμπειρία σύγχρονου χορού μπροστά στα μάτια μου, χωρίς να ξέρω ούτε τι είναι σύγχρονο, ούτε τι είναι χορός, ούτε τι είμαι εγώ μπροστά σ’ αυτό, το άσπρο μυστικό φεγγάρι.
Με κάποιον τρόπο, αυτό, αυτό ακριβώς το φεγγάρι – που έβλεπα τώρα από κοντά – γινόταν ακόμα πιο μεγάλο κι ακόμα πιο μυστήριο. Μυστήριο που με έκανε εμένα, ένα μικρό ελάχιστο ον, καθισμένο σε κάποιο πουθενά του Σύμπαντος, σιωπηλό και έκθαμβο απέναντι στη μαυρόασπρη εικόνα αυτού του φεγγαριού, αυτού του μύθου που σε λίγο κάποιος θα το περπατήσει χορεύοντας, να λέω – τι λέω, να φωνάζω δυνατά – μέσα μου: Ο,τι φανταζόμαστε υπάρχει.

Νικήτας Τσακίρογλου,
ηθοποιός
Σε πρόβες με τον Σπαθάρη
Η κατάκτηση της Σελήνης ήταν ένα τεράστιο επίτευγμα της επιστήμης. Ημουν στη Θεσσαλονίκη. Την ημέρα εκείνη βρισκόμουν στο θέατρο και κάναμε πρόβες με τον Ευγένιο Σπαθάρη όπου σκηνοθετούσε τον Καραγκιόζη έπειτα από την πρόταση που του έκανε ο Σωκράτης Καραντινός. Θυμάμαι μια σκηνή από την παράσταση όπου έλεγε ο Καραγκιόζης μέσα από την καλύβα του: «Βλέπω τη μαγεία στον ουρανό». Αυτή η φράση ήταν ένας σχολιασμός του Σπαθάρη για τους αστροναύτες που είχαν πατήσει το πόδι τους στο φεγγάρι. Αυτό θυμάμαι: τον συνδυασμό του ρόλου της θεατρικής παράστασης με τα πραγματικά γεγονότα που είχαν κατακλύσει κυρίως τις εφημερίδες. Οι τηλεοράσεις εκείνη την εποχή ήταν ελάχιστες. Φυσικά έδειξαν και είδαν όσοι είχαν πλάνα που έμοιαζαν με σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Ο άνθρωπος πάτησε το πόδι του στο φεγγάρι και νιώσαμε όλοι ότι μπορούμε να κατακτήσουμε το αδύνατο. Ηταν ένας ισχυρός συμβολισμός προόδου και ελπίδας που εκείνα τα χρόνια της χούντας το είχαμε απολύτως ανάγκη. Για να αρχίσουμε να ονειρευόμαστε ότι τα πράγματα θα αλλάξουν και ότι μας περιμένουν καλύτερες μέρες. Νιώσαμε το μεγαλείο του ανθρώπου που φεύγει από τα όριά του. Ηταν η εποχή των μεγάλων ανακατατάξεων. Αρχίζαμε να συζητάμε ότι δεν θα αργήσει η στιγμή που οι άνθρωποι θα μπορούν να πηγαίνουν στη Σελήνη μόνοι τους. Είμαστε πάρα πολύ κοντά. Αν δεν ήμουν ηθοποιός θα ήθελα να ήμουν επιστήμονας. Η επιστήμη είναι η καινούργια μας θρησκεία.

Nίκος Πορτοκάλογλου,
τραγουδοποιός
Παιχνίδι στην αυλή ενός φίλου
Θυμάμαι πολύ καλά τη μέρα που ο άνθρωπος πάτησε στο φεγγάρι. Πολλά όμως έγιναν το 1969. Το Γούντστοκ, το «Abbey Road» (σ.σ. ο ενδέκατος δίσκος των Beatles) ένα από τα καλύτερα άλμπουμ όλων των εποχών. Τώρα έρχεται στο μυαλό μου η σκηνή που ήμουν – κατακαλόκαιρο – στο σπίτι ενός φίλου και μάλιστα στην αυλή. Εμείς παίζαμε και οι μεγάλοι είχαν το θέμα συζήτησης που κυριαρχούσε εκείνη την εποχή στις περισσότερες, αν όχι σε όλες τις παρέες. Ο άνθρωπος στο φεγγάρι. Οι Αμερικάνοι κατάφεραν να φτάσουν με το διαστημόπλοιό τους στο φεγγάρι και θα γίνει σήμερα η προσσελήνωση. Εχω την εντύπωση ότι στο σπίτι του φίλου υπήρχε τηλεόραση αλλά και πάλι δεν είμαι σίγουρος. Αυτό που υπάρχει στο μυαλό μου, οι εικόνες δηλαδή του Διαστήματος με τους αστροναύτες να πατούν στη Σελήνη μπορεί να τις είχα παρακολουθήσει κάπου αλλού. Ηταν κάτι εξωπραγματικό και μαγικό για όλους μας. Δυσκολευόμασταν να πιστέψουμε ότι ήταν αλήθεια. Σαν ένα έργο επιστημονικής φαντασίας, σαν ένα θαύμα. Στις συζητήσεις που γίνονταν τότε όμως υπήρχε και η ατμόσφαιρα της συνωμοσιολογίας. Για κάποιον που έχει παρακολουθήσει συζητήσεις της εποχής, έχει σίγουρα ακούσει ότι αυτό είναι ένα ψέμα και ότι το έχουν γυρίσει οι Αμερικάνοι σε στούντιο. Αλλά ήταν απολύτως λογικό να ακουστεί και αυτό, γιατί ήταν ένα επίτευγμα για την εποχή εκείνη τελείως εξωπραγματικό. Από την μια πλευρά ήταν πολύ προχωρημένο επιστημονικά και τεχνολογικά και από την άλλη ο αντιαμερικανισμός που υπήρχε τότε. Μην ξεχνάμε ότι ήταν τα χρόνια της χούντας και ό,τι έρχονταν από την Αμερική ήταν κακό και ύποπτο. Η Αμερική ήταν ταυτισμένη με τον σατανά. Το παράδοξο βέβαια ήταν ότι μπορεί σε πολιτικό επίπεδο να ίσχυε αυτό αλλά τα μηνύματα από τον καλλιτεχνικό κόσμο, ελευθερίας και επανάστασης από τις ΗΠΑ έρχονταν.

Αλέξης Σταμάτης,
συγγραφέας
Man on the moon
Στο νησί. Καλοκαίρι. Ψαρεύει στην αποβάθρα με σαλαγγιά, βγάζει κάτι μικρά ψαράκια. Ενα βραδάκι βρίσκεται στη δεξιά άκρη του λιμανιού.
Εχει αρχίσει και νυχτώνει, περνάει μπροστά από το μεγάλο καφενείο. Είναι γεμάτο κόσμο. Ψηλά, σ’ ένα μεγάλο έπιπλο με συρτάρια, είναι τοποθετημένη η τηλεόραση. Εχει δει ξανά. Στο σπίτι της γιαγιάς του. Εδώ όμως η τηλεόραση είναι πιο μεγάλη και είναι μαζεμένος πολύς, πάρα πολύς κόσμος. Σκέφτεται μήπως επιτέλους έχει κανένα ματς. Ακούει διαρκώς από το ραδιοφωνάκι. Θυμάται και το πρώτο που άκουσε: Κορωπί – Φωστήρας 1-0. Ολόκληρο, από την αρχή ως το τέλος.
Πλησιάζει προς την τηλεόραση, δολιχοδρομώντας ανάμεσα στα σώματα. Φτάνει σχεδόν μπροστά και κοιτάζει. Στην οθόνη η εικόνα της γης. Η εικόνα μιας καμπύλης. Ενα διαστημόπλοιο σαν αυτά που ζωγράφιζε πιο μικρός. Ρωτάει τι γίνεται. «Πατάμε στη Σελήνη!» λέει ένα νεαρός με τσουλούφι. Το είχε διαβάσει. Το ’ξερε ότι θα γίνει, δεν ήξερε όμως ότι ήταν στην τηλεόραση. Σπίτι δεν έχουν ακόμη τηλεόραση, ούτε και στο εξοχικό βέβαια, μόνο η γιαγιά έχει. Εχει φτάσει την κατάλληλη στιγμή. Αγγλικά μισοξέρει. That’s one small step for a man, one giant leap for mankind. Υπάρχει και η μετάφραση. Τη σκηνή αυτή την έχει ζωγραφίσει τέσσερα χρόνια πριν. Με μολύβια ακουαρέλας. Αλλά αυτό εδώ είναι πραγματικότητα. Ζητωκραυγάζει. Οπως όλοι οι υπόλοιποι θαμώνες. Ξαφνικά, του έρχεται στον νου το κομμένο κεφάλι του ζώου και ο αιμάτινος πίδακας. Σαν η μυρωδιά του σφαγείου να ενώνεται με τα στριμωγμένα σώματα. Πιάνεται η αναπνοή του. Χαόκοσμος.

Σωτήρης Χατζάκης,
σκηνοθέτης – ηθοποιός
«Χάρτινο το φεγγαράκι»
Είμαι δώδεκα χρόνων και ακούω «Ψευτική η ακρογιαλιά». Τόπος: Ανω Πατήσια. Χρόνος: Ιούλιος 1969.
– Πατέρα, γιατί σκοτώθηκε ο Γιούρι Γκαγκάριν; Αθάνατος περιστρεφόταν στο Διάστημα σαν τους δερβίσηδες των παραμυθιών και ξάφνου χάθηκε.
– Σκοτώθηκε σε δοκιμαστική πτήση πολεμικού αεροπλάνου, 34 ετών.
– Γι’ αυτό μας πέρασαν ο Αμερικανοί και πάτησαν πρώτοι στο φεγγάρι;
– Ναι αλλά εμείς είμαστε με τους Σοβιετικούς.
– Ομως ο Αρμστρονγκ περπάτησε στο φεγγάρι. Κοίτα τον σαν να χορεύει στην ασπρόμαυρη τηλεόραση. Ολα τα Ανω Πατήσια τον κοιτούν στους δέκτες με ανοικτό το στόμα.
– Ναι, αλλά εμείς είμαστε με τους Σοβιετικούς.
«Αν με πίστευες λιγάκι». Ρίτσα, εσύ φταις για όλα. Κατέβαινες τρέχοντας τον χωματόδρομο για να πας στην ΕΒΓΑ της κυρα-Ολγας να αγοράσεις παγωτό. Δεν θυμάμαι το πρόσωπό σου, όμως δεν μπορώ να ξεχάσω ότι φορούσες ένα κίτρινο φόρεμα και όπως έτρεχες, σηκωνόταν και ο αέρας, ήξερε τα μυστικά του. Γιατί έτρεχες Ρίτσα; Γιατί δεν περπατούσες όπως όλοι; Τι σε κυνηγούσε; Η ζωή που αισθανόσουν ότι θα ζήσεις; Οταν πήρα τα μάτια μου από πάνω σου ο Αρμστρονγκ είχε χαθεί. Μέσα στο κεφάλι μου εσύ χόρευες στο φεγγάρι στο δικό μας φεγγάρι του έρωτά μου, που δεν σου αποκάλυψα ποτέ. Εσύ φταις Ρίτσα. Γιατί αν δεν έτρεχες… θα ‘ταν όλα αληθινά. Και ο Αρμστρονγκ θα ήταν ο ήρωάς μου και ας είχα προδώσει τους Σοβιετικούς.
– Πατέρα, θέλω να την παντρευτώ. Αυτό το κίτρινο φόρεμα θέλω να το παντρευτώ.
«Θα ‘ταν όλα αληθινά». Και ο πατέρας και ο Αρμστρονγκ και ο Γκαγκάριν και οι αντίπαλοι Αμερικάνοι. Ομως το χαρτί του φεγγαριού σκίστηκε και ο Αρμστρονγκ γέρασε και πέθανε, όπως ο Γκαγκάριν, όπως εσύ πατέρα. Πού να είσαι τώρα Ρίτσα; Και αυτό το φόρεμα που σου έδινε υπερφυσικές δυνάμεις το ‘χεις ακόμα; «Δίχως την δική σου αγάπη», μεγάλωσα και μεγάλωσα και βάρυνα και δεν ονειρεύομαι φεγγάρια. Βλέπω μόνο Σοβιετικούς και Αμερικανούς αστροναύτες να σηκώνουν μια σημαία στο φεγγάρι και αυτή δεν είναι σημαία, είναι το φόρεμά σου, είναι το φόρεμα της Ρίτσας που γι’ αυτό έγιναν όλα, γιατί είχε υπερφυσικές δυνάμεις και με μάγεψε για πάντα. Πατέρα είσαι εδώ;

Λουκάς Καρυτινός,
αρχιμουσικός
Τα Λατινικά πρόλαβαν τον αστροναύτη
Εκείνη την εποχή προετοιμαζόμουν με ένα μικρό γκρουπ συμμαθητών μου για τις εισαγωγικές εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο, στη Νομική. Κάναμε καθημερινά μαθήματα και θυμάμαι εκείνη την ημέρα ότι παρακαλούσαμε τον καθηγητή μας – ο οποίος είχε τηλεόραση στο σπίτι του – να μας αφήσει να δούμε την προσσελήνωση. Εκείνος, όμως, ήταν ανένδοτος διότι κάναμε Λατινικά, μαθαίναμε το «De Bello Gallico» του Ιουλίου Καίσαρα. Προσπαθούσαμε να του εκμαιεύσουμε λιγάκι καλοσύνη να μας αφήσει να παρακολουθήσουμε την προσσελήνωση και με τα πολλά μάς έδωσε την άδεια. Πήγαμε στο σαλόνι, αλλά είδαμε μόνο την αρχή, διότι αργούσε να κατέβει ο αστροναύτης, οπότε μας φώναξε πάλι για μάθημα και τελικά δεν είδαμε το πρώτο βήμα του ανθρώπου στη Σελήνη, παρόλο που το περιμέναμε με τόση αγωνία όπως όλοι, γεγονός που οφειλόταν σε έναν τρομερό συνδυασμό: δεν ήταν μόνο τα πρώτα βήματα του ανθρώπου στη Σελήνη, αλλά και τα πρώτα βήματα της τηλεόρασης.

Μαρίνα Λαμπράκη – Πλάκα,
διευθύντρια Εθνικής Πινακοθήκης
Ευτυχώς δεν χάθηκε η μαγεία
Είχα γυρίσει από το Παρίσι προσωρινά στο χωριό μου, στην Κρήτη, για οικογενειακούς λόγους και εκεί δεν υπήρχε τηλεόραση. Το ιστορικό γεγονός το πληροφορήθηκα πολύ αργότερα. Ημουν, όμως, προετοιμασμένη γιατί έχω μεγάλο πάθος με την αστροφυσική και πίστευα ότι γρήγορα θα συνέβαινε. Είχα έναν φόβο, ωστόσο: ότι μπορούσε το φεγγάρι να χάσει την ποιητική του μαγεία. Ευτυχώς αυτό δεν συνέβη.

Στέφανος Δασκαλάκης,
ζωγράφος
Μια καινούργια μυθολογία γεννιόταν
Από τον Πειραιά του 1969, που ζούσε τον δεύτερο χρόνο της χούντας και νανουριζόταν από τις κλαψιάρικες φωνές των αστέρων του λαϊκού τραγουδιού, ανασύρω την εξής εικόνα: πολύς κόσμος μαζεμένος μπροστά από τη βιτρίνα ενός καταστήματος με ηλεκτρονικά. Μια τηλεόραση παίζει. Ολοι συνεπαρμένοι από μια φιγούρα με ένα είδους σκάφανδρο που κινείται στην οθόνη αργά. Θα μπορούσε να βρίσκεται στον βυθό της θάλασσας. Στην πραγματικότητα πρόκειται για τα πρώτα βήματα του ανθρώπου στο φεγγάρι.
Ενα μεγάλο κατόρθωμα για την επιστήμη και τη γνώση. Οπως και μεγάλος ο θαυμασμός για το θάρρος και τη φυσική αντοχή των ανθρώπων που τόλμησαν το εγχείρημα.
Εκείνη την εποχή δεν είχαμε όλοι τηλεόραση στο σπίτι. Για να δεις κάτι σ’ αυτήν έπρεπε να βγεις έξω. Ετσι το αίσθημα της κοινότητας επιβίωνε ακόμα και μπροστά στη μικρή οθόνη.
Από τον θαυμασμό στα μάτια όσων κοιτούσαν, ένιωθες ότι μια καινούργια μυθολογία γεννιόταν.
Καινούργια σύμβολα που έρχονταν να πάρουν τη θέση τους δίπλα στα παλιά, τα οποία δεν έχαναν με τίποτα τη λάμψη τους.
Χάρη στην αξιοσημείωτη αντοχή του συμβολικού απέναντι στο πραγματικό, το φεγγάρι συνεχίζει να φωτίζει και να νοηματοδοτεί τους νυχτερινούς περιπάτους και τις περιπτύξεις μας.

Πλάτων Ριβέλλης,
φωτογράφος – ιδρυτής του Φωτογραφικού Κύκλου
Σε έναν καναπέ στο Παρίσι
Την 21η Ιουλίου του 1969 ζούσα στο Παρίσι ως μεταπτυχιακός φοιτητής στη Σορβόννη. Ημουν σχεδόν 24 ετών, είχα φύγει από την Αθήνα της χούντας και δεν σκόπευα να γυρίσω πίσω. Δούλευα ως επιτηρητής σε ένα καλό γαλλικό σχολείο και εκείνο το συγκεκριμένο βράδυ βρισκόμουν στο σπίτι μιας γαλλίδας φίλης. Ξαπλωμένοι στον καναπέ παρακολουθούσαμε τα πρώτα βήματα στη Σελήνη. Για μένα ήταν όλα μαγικά. Ημουν νέος, το μέλλον μου αβέβαιο αλλά το περίμενα συναρπαστικό, το γαλλικό κρασί με συνοδεία τυριών, η φιλική παρέα, η τηλεοπτική εικόνα που τότε για μας ήταν από μόνη της μαγική, το πηδηχτό βάδισμα του Αρμστρονγκ, η ένρινη φωνή του, όλα συνέβαλλαν ώστε εκείνη η βραδιά να χαραχτεί στη μνήμη μου σαν όνειρο.

Νίκος Διαμαντής,
σκηνοθέτης, καλλιτεχνικός διευθυντής Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά
Απόλυτη σιωπή στο σαλόνι

Φεγγαράκι μου λαμπρό… Τότε ήταν πολύ απλά όλα στη ζωή μου. Μικρό παιδί με μεγάλα ερωτήματα, που συνήθως τα έκρυβα κάτω από το κρεβάτι το βράδυ.
Σιωπή. Αυτό θυμάμαι. Και σκοτάδι. Την οικογένειά μου θυμάμαι, όλους μας, τον πατέρα μου, τη μαμά και τον αδελφό μου Κώστα, μέσα σε απόλυτη σιωπή, παρακολουθώντας το πρώτο βήμα.
Απόλυτη σιωπή στο Σύμπαν, απόλυτη σιωπή σε έναν καινούργιο τόπο, που πια δεν ήταν τόσο μακριά, απόλυτη σιωπή στο σαλόνι.
Κρατούσαμε την ανάσα μας και μετά πάλι δεν μίλησε κανείς για ώρα.
Ημασταν μαζί στις σκέψεις μας.
Πόσο διαφορετική η αίσθηση των πρώτων βημάτων πάνω στο φεγγάρι – αλλιώς το περίμενα.
Ενα εκκωφαντικό γεγονός, τόσο σιωπηλό και τόσο μαυρόασπρο.
Και μετά ποτέ δεν είχα ξανανιώσει τόσο φθαρτό τον πατέρα μου.
Πάντα είχαμε χαρά, σκέψεις, συζητήσεις, μαλώματα, αλλά ποτέ τόση σιωπή.
Κατάλαβα ότι αυτό που υπάρχει πέρα από μας έχει πολύ συγκεκριμένη υφή.
Είναι το σκοτάδι κάτω από το παιδικό μου κρεβάτι.
Μια θάλασσα απόλυτης σιωπής… Η Σελήνη δεν έχει λόγο να θλίβεται ατενίζοντας από την κοκάλινη κουκούλα της, είναι συνηθισμένη σε τέτοια πράγματα τα σκοτάδια της κροταλίζουν και σέρνονται…
Από το φεγγαράκι μου λαμπρό, στη Σίλβια Πλαθ.
Ετσι είναι η ζωή μας.
Τα ερωτήματα κάτω από το παιδικό μας κρεβάτι.

 

Δημήτρης Καταλειφός,

ηθοποιός

Στη βεράντα, στη Νέα Σμύρνη

Ενας κήπος με λουλούδια. Οδός Βάρνης, στη Νέα Σμύρνη. Η θεία Σοφία ήταν από τους λίγους που διέθεταν τότε τη μαγική συσκευή. Τηλεόραση. Προσφέρθηκε να τη μετακινήσει έξω στη βεράντα, εξαιτίας αυτού του σπουδαίου γεγονότος που όλοι συζητούσαν από μέρες. Ο άνθρωπος θα πατήσει στο φεγγάρι. Μαζεύτηκε όλη η γειτονιά.

Αλλοι κάθισαν σε πολυθρόνες, άλλοι σε καρέκλες, άλλοι πάνω στα παρτέρια, άλλοι όρθιοι έξω στον δρόμο. Συζητήσεις, σχόλια, καλαμπούρια, γέλια και κυρίως αναμονή για τη μεγάλη στιγμή. Θείοι, ξαδέρφια, γείτονες, παιδιά περιμέναμε ανυπόμονα. Θυμάμαι έναν συγγενή κομμουνιστή και άρα ρωσόφιλο να κάνει παράμερα κατήχηση σε εμάς τους εφήβους κατά της Αμερικής. Είχαμε δικτατορία τότε και όλες αυτές οι κατηχήσεις, οι συγκρίσεις, τα κηρύγματα είχαν κάτι συναρπαστικό για τις νεανικές μας ψυχές. Δεν μας πολυάρεσε που ο πρώτος που θα πατούσε στο φεγγάρι ήταν Αμερικανός. Σαφώς θα προτιμούσαμε να ήταν Ρώσος.

Ωσπου η μεγάλη στιγμή ήρθε. Στην ασπρόμαυρη οθόνη ο Νιλ Αρμστρονγκ πατάει τη Σελήνη. Ο βηματισμός του λόγω της έλλειψης βαρύτητας παράξενος και ιδιαίτερος. Οι ομιλίες κόβονται μαχαίρι. Παρακολουθούμε σιωπηλοί και εκστασιασμένοι. Ολη η αυλή, μάρτυρας μιας μεγάλης ιστορικής στιγμής. Μια μικρή χώρα παρακολουθεί το ασύλληπτο επίτευγμα της υπερδύναμης.

Αργήσαμε να διαλυθούμε. Περασμένα μεσάνυχτα. Ο καθένας επιστρέφει στη μικροζωή του. Θυμάμαι μια ηλικιωμένη γυναίκα να ευχαριστεί τη θεία μου, να την καληνυχτίζει και να λέει «εγώ προτιμώ το φεγγαράκι να το ονειρεύομαι».

Το Σύμπαν, η Ιστορία, ο μικρός και ο μεγάλος κόσμος ενωμένα σε έναν κήπο το καλοκαίρι.

 

Μιχάλης Τιβέριος,

αρχαιολόγος – ακαδηµαϊκός

Τα βήματα που έφεραν επανάσταση

Στη μακρόχρονη ιστορία της ανθρωπότητας υπάρχουν ορισμένες ημερομηνίες που τη σημαδεύουν καίρια. Μια από αυτές είναι η 21η Ιουλίου του 1969. Πριν από πενήντα ακριβώς χρόνια, εκατομμύρια τηλεθεατές σε όλο τον κόσμο παρακολουθούσαν τον Νιλ Αρμστρονγκ να περπατά στην επιφάνεια  της Σελήνης και λίγα λεπτά αργότερα και τον Μπαζ Ολντριν. Για πρώτη φορά ανθρώπινα πόδια πατούσαν έδαφος άλλης «γης», άλλου ουράνιου σώματος.

Η επιτυχία του όλου εγχειρήματος έφερε επανάσταση στην εξερεύνηση του Διαστήματος και σε πολλούς επιστημονικούς και τεχνολογικούς τομείς, όπως π.χ. στην πληροφορική και  στις τηλεπικοινωνίες. Πρέπει ωστόσο να επισημανθεί ότι ο άνθρωπος κατέκτησε τη Σελήνη χωρίς να έχει επιλύσει τα μύρια προβλήματα που αντιμετωπίζει καθημερινά στη Γη.

Από τα αναρίθμητα ουράνια σώματα η Σελήνη είναι αυτό που έχει τις πιο στενές  σχέσεις με τη Γη. Το ότι βρίσκεται μάλιστα «δίπλα» της, της ασκεί και ισχυρές βαρυτικές πιέσεις, δημιουργώντας τις παλίρροιες και άλλα φαινόμενα.  Επομένως οι πανάρχαιες ανθρώπινες δοξασίες σύμφωνα με τις οποίες το φεγγάρι έχει συμμετοχή  σε πολλά τεκταινόμενα επί της Γης δεν είναι εντελώς αίολες. Το  αέναο «άδειασμα» και «γέμισμά» του συσχετιζόταν με την καρποφορία  και την ακαρπία, με την υγεία και την ασθένεια, με τη γέννηση και τον θάνατο. Οι μέρες όταν αυτό «γεμίζει» θεωρούνταν ευνοϊκές,  ενώ αυτές όταν «αδειάζει» βλαβερές. Με την κατάκτησή του χάθηκε ένα μεγάλο μέρος της μαγείας και του φόβου που προκαλούσε στον άνθρωπο. Οι προβλέψεις ενός μάγου ινδιάνικης φυλής στον Καναδά ότι με την προσσελήνωση του ανθρώπου υποχθόνια τέρατα θα κατέκλυζαν τη Γη δεν επαληθεύτηκαν.

 

Σοφία Φιλιππίδου,

ηθοποιός – σκηνοθέτρια – συγγραφέας

Να μπούμε μέσα στην τηλεόραση…

Εμείς λοιπόν στη Θεσσαλονίκη βάλαμε τις καρέκλες ένα μέτρο μπροστά από την ασπρόμαυρή μας Grundig: η μάνα μου, η γιαγιά μου και τα τρία από τα τέσσερα παιδιά – η αδελφή μου είχε ήδη μεταναστεύσει στη Γερμανία -, ο πατέρας μου μάλλον αποκοιμήθηκε διαβάζοντας την εφημερίδα του. Είχαμε χούντα και η τηλεόραση είχε μικρό, ανούσιο, βαρετό και προπαγανδιστικό πρόγραμμα. Δεν μιλούσαμε, δεν σχολιάζαμε, δεν κοιτιόμασταν, και μόνο κατά την εκτόξευση γείραμε όλοι μαζί τα σώματά μας προς την οθόνη να δούμε από κοντά την εικόνα και, αν γίνεται, να μπούμε μέσα στην τηλεόραση. Η γιαγιά μου έκανε τον σταυρό της – πίστευε μάλλον πως αυτά όλα τα πράγματα του ουρανού είναι του Θεού και δεν πρέπει να παραβιάζονται. Ο τρίχρονος αδελφός μου έτρεμε στην καρέκλα από λαχτάρα, ο δεκαπεντάχρονος περίμενε τους εξωγήινους που δεν ήρθαν, η μαμά μου τα αρνήθηκε όλα και εγώ πρωτοετής φοιτήτρια τότε με μελαγχολία ανακάλυπτα στις λέξεις μικρό βήμα, βαρύτητα, σκόνη, ίχνη, σκοτάδι, μοναξιά την ποίηση και τα δάκρυα των πραγμάτων, καθώς και η ίδια έκλαιγα από συγκίνηση. Νομίζω, ήταν η πρώτη μου ουσιαστική επαφή με την έννοια ανθρωπότητα και επίτευγμα! Εκείνη την Κυριακή του 1969 τα ξημερώματα ερωτεύτηκα τη Σελήνη και «παντρεύτηκα» μαζί της σε «γάμο» ιερό!

 

Πάνος Δραγώνας,

αρχιτέκτονας

Ο μοναχικός πλανήτης στο μαύρο φόντο

Στις 21/7/1969 βρισκόμουν στο παλιό αθηναϊκό σπίτι όπου μεγάλωσα. Λόγω ηλικίας δεν θα μπορούσα να έχω αναμνήσεις από εκείνη τη μέρα. Γνωρίζω βέβαια ότι οι μεγαλύτεροι αναζητούσαν σπίτια με τηλεοράσεις, σπάνιες ακόμη στην Αθήνα της αντιπαροχής, ή συγκεντρώνονταν μπροστά από τα καταστήματα ηλεκτρικών ειδών για να παρακολουθήσουν το απίστευτο θέαμα της μετάβασης του ανθρώπου στο φεγγάρι. Λένε ότι το μέλλον καταφθάνει μεν γρήγορα, αλλά με διαφορετικούς ρυθμούς σε κάθε τόπο. Η προσσελήνωση του ανθρώπου ήταν ένα από τα πρώτα γεγονότα που αναίρεσαν αυτές τις γεωγραφικές διαφορές, καθώς έγιναν αντιληπτά σε πλανητική κλίμακα. Η πρωτοφανής θέα του μοναχικού πλανήτη στο μαύρο φόντο αποτύπωσε την κορυφαία στιγμή του παντοδύναμου ανθρώπου που έχει ξεπεράσει τους φραγμούς του φυσικού περιβάλλοντος και αντικρίζει πλέον τον κόσμο του από απόσταση. Μετά το καλοκαίρι του 1969 το μέλλον δεν ήταν ποτέ ξανά το ίδιο.

 

Πέτρος Τατσόπουλος,

συγγραφέας

Η Σελήνη, ο μπόμπιρας και η Λέβε Οπτα

Ημουν ένας μπόμπιρας. Εννέα χρονών στα δέκα. Τη νύχτα της 21ης προς την 22α Ιουλίου του 1969 οι θετοί μου γονείς – ο Βαγγέλης, ένας απόστρατος συνταγματάρχης της Χωροφυλακής και η Ρεγγίνα, μια δασκάλα – μου είχαν υποσχεθεί ότι θα με ξυπνούσαν εγκαίρως για να δω στην τηλεόραση «το μεγαλύτερο επίτευγμα στην ιστορία της ανθρωπότητας». Λίγοι Αθηναίοι είχαν ήδη τηλεόραση – και ακόμη λιγότεροι Κυψελιώτες, όπως εμείς. Η δική μας ήταν μια θηριώδης ασπρόμαυρη Λέβε Οπτα (Loeve Opta). Θηριώδης στα δικά μου παιδικά μάτια· σήμερα ίσως να μου φαινόταν και μινιατούρα. Δεν μου επέτρεπαν να βλέπω μετά τις εννέα το βράδυ – αλλά και μόνος μου έκλεινα το κουμπί, μόλις άρχιζαν τα «Ακατάλληλα», από τότε που κατά λάθος είδα στο «Είμαι κατάσκοπος» να καρφώνουν ένα στιλέτο στην πλάτη ενός Κακού και πέθανα από την τρομάρα μου. Εκείνη τη νύχτα, ωστόσο, θα έκαναν μια εξαίρεση προκειμένου να δω το «μεγαλύτερο επίτευγμα».

Θα θυμόμουν το τηλεοπτικό πλάνο, ακόμη και αν δεν το είχα ξαναδεί αμέτρητες φορές έκτοτε. Ηταν το πιο βαρετό ακίνητο πλάνο που είχα δει ποτέ στη ζωή μου. Κακοφωτισμένο και φλουταρισμένο, έδειχνε μια σκάλα. Μα την Παναγία. Επί ώρες – μου φάνηκαν αιώνες – έδειχνε τη σκάλα που συνέδεε τη σεληνάκατο με το έδαφος της Σελήνης. Βασανιστικά αραιά και πού εμφανιζόταν μια ανθρώπινη σκιά με στολή αστροναύτη να ανεβοκατεβαίνει χοροπηδηχτά αυτή τη σκάλα. Στο μεταξύ έλεγαν διάφορα ακαταλαβίστικα στα αμερικάνικα. Ωραία. Αυτό είναι το «μεγαλύτερο επίτευγμα». Συγχαρητήρια. Μπορώ να ξαναπάω για ύπνο τώρα;

 

Χρήστος Στέργιογλου,

ηθοποιός

Σε 10 οθόνες πίσω από τη βιτρίνα

Ζούσα τότε στο Διδυμότειχο και στα σπίτια δεν υπήρχαν τηλεοράσεις. Το είδα μαζί με πάρα πολλούς ανθρώπους που είχαν πάρει καρέκλες και είχαν καθίσει μπροστά σε μια βιτρίνα ενός καταστήματος που πουλούσε τηλεοράσεις. Για διαφημιστικούς λόγους είχε ανοίξει όλες τις οθόνες και βλέπαμε την ίδια εικόνα ταυτοχρόνως σε δέκα τηλεοράσεις ασπρόμαυρες. Ηταν πολύ εντυπωσιακό. Θυμάμαι τα πρώτα βήματα, τη σημαία… Αμέσως μου ήρθε στο μυαλό ότι γίνονταν πραγματικότητα τα μυθιστορήματα του Ιουλίου Βερν και σκεφτόμουν πως θα γίνει το ταξίδι στο κέντρο της Γης. Νομίζαμε ότι ήταν ψέματα καθώς το βλέπαμε στην τηλεόραση την οποία δεν είχαμε συνηθίσει. Επαφή είχαμε μόνο με τον κινηματογράφο. Και το γεγονός ότι ακούγαμε τη φωνή, τα βήματα σε αργή κίνηση που έμοιαζε σαν να πετούσε ο πρώτος άνθρωπος με την έλλειψη βαρύτητας. Υπήρχε ένα δέος. Θυμάμαι εκείνη τη στιγμή ανατρίχιασα. Ολο αυτό το συναίσθημα το ξαναέζησα με την ταινία της Πέννυς Παναγιωτοπούλου «Δύσκολοι αποχαιρετισμοί». Ηρθε στο μυαλό ξανά η λαχτάρα του παιδιού που ήθελε να δει αυτή τη στιγμή.

 

Γιώργος Βέλτσος,

κοινωνιολόγος, επικοινωνιολόγος, συγγραφέας

Amica silentia lunae

Είχα μία σκασίλα τότε αν πάτησαν οι Αμερικανοί το φεγγάρι…

Εδώ είχαν «πατήσει» πριν δύο χρόνια με τη χούντα την πατρίδα μου και με ανάγκασαν να βολοδέρνω στο Παρίσι  παίζοντας φλιπεράκι στα καφενεία της rue des Écoles – τη μόνη τεχνολογία που παραδεχόμουν εκείνη την τραυματική (για όλους;) εποχή.

Αλλά γιατί θα πρέπει να έχω μνήμες για την πρόοδο, όταν  και τότε και τώρα αυτό που μου αρέσει είναι να οπισθοδρομώ;

Και επειδή, όπως λένε, δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο από την άρνηση, γι’ αυτό – προκειμένου να χειραφετούμαι συνεχώς – αρνούμαι να υπεισέλθω σε λεπτομέρειες, κατόπιν εορτής, περί της προσσελήνωσης πριν πενήντα χρόνια κ.λπ. Πλην ίσως μιας: Ο στίχος «Amica silentia lunae» («Σιωπές αγαπημένες της σελήνης»), που ενθέτει  μεταφρασμένο ο Σεφέρης στο ωραιότερο ποίημά του «Τελευταίος  σταθμός», είναι του Βιργίλιου. Το φεγγάρι ανήκει στον Βιργίλιο και όχι στον Νιλ Ολντεν Αρμστρονγκ.

Λίγες λοιπόν οι νύχτες με φεγγάρι που μ’ αρέσουν. Ο αναγνώστης ας διαβάσει (στο Google;) το αντιτεχνολογικό αυτό ποίημα βλέποντας την πανσέληνο του Αυγούστου.

 

Θωμάς Κοροβίνης,

συγγραφέας

Στο καφενείο του χωριού στη Μηχανιώνα

Το ταξίδι του ανθρώπου στο φεγγάρι το έμαθα από το καφενείο του χωριού στη Μηχανιώνα. Οντας παιδί που είχε μεγαλώσει σ’ ένα μάλλον συντηρητικό περιβάλλον, δεν μπορούσα στην αρχή να πιστέψω ότι ο άνθρωπος μπόρεσε να πατήσει στο φεγγάρι. Στο καφενείο, ανάμεσα σε ανθρώπους διαφόρων επαγγελμάτων και κυρίως ανδρών, η είδηση της προσσελήνωσης έγινε δεκτή με ανάμεικτα συναισθήματα. Οι πιο προχωρημένοι ήταν ενθουσιασμένοι για το γεγονός, ενώ οι πιο επιφυλακτικοί δεν μπορούσαν να πιστέψουν ότι ο άνθρωπος πήγε μέχρι τη Σελήνη. Οι γριές του χωριού παραπέρα, πήραν την είδηση ως μια βλασφημία στον Θεό αφού τόλμησε ο άνθρωπος να φτάσει κοντά του. Περνώντας ο καιρός, η εικόνα αυτή έμεινε μέσα μου κι ενισχύθηκε όταν διάβασα στο πανεπιστήμιο πια και συζήτησα μ’ έναν κοντινό μου καθηγητή για τη δήλωση που είχε κάνει ο Γκαγκάριν, όταν επέστρεψε στη Γη από την πρώτη βόλτα στο Διάστημα. «Χαιρετώ την ανθρωπότητα, τον κόσμο των τεχνών και την Αννα Μανιάνι». Μου έκανε εντύπωση η αναφορά στη Μανιάνι. Εγώ επειδή ήμουν σινεφίλ, τη γνώριζα ως προσωπικότητα του νεορεαλισμού με τρομερό ταλέντο. Μου έκανε λοιπόν εντύπωση η αναφορά του Γκαγκάριν στο πρόσωπο της τραγωδού. Μακάρι κάθε βήμα που κάνει ο άνθρωπος να συνδέεται με την πρόοδο και όχι αυτή να φέρει προβλήματα όπως γίνεται σήμερα.

 

Γιορν Γιέλσταντ,

πρεσβευτής της Νορβηγίας

Δεν έφαγα ούτε την τούρτα μου

Θυμάμαι πολύ καλά την προσσελήνωση του Απόλλωνα 11 το 1969. Συνέβη την παραμονή των γενεθλίων μου. Ημουν τότε ένα νεαρό αγόρι και την προηγούμενη μέρα, μαζί με τον καλύτερό μου φίλο αγοράσαμε ένα μεγάλο και εντυπωσιακό σετ συναρμολόγησης από πλαστικό του συγκεκριμένου διαστημικού σκάφους. Καθίσαμε σχεδόν ολόκληρο το βράδυ της παραμονής και ολοκληρώσαμε την κατασκευή, μπαίνοντας έτσι στο κλίμα για τη ζωντανή μετάδοση που θα βλέπαμε από την τηλεόραση. Στο εγχειρίδιο οδηγιών βρήκαμε διάφορες εντυπωσιακές τεχνικές εκφράσεις σχετικά με αυτό το είδος διαστημόπλοιων και τις μάθαμε απέξω. Το ίδιο βράδυ, καθίσαμε κολλημένοι στη μικρή οθόνη και περιμέναμε το πλήρωμα που βρισκόταν στη σεληνιακή τροχιά σταδιακά να κατέβει στην επιφάνεια του φεγγαριού. Οταν η σεληνάκατος προσγειώθηκε δεν μπορούσαμε να πιστέψουμε τα μάτια μας, και τα περίφημα θρυλικά λόγια του Αρμστρονγκ ήταν σχεδόν ακριβώς ένα «γιγαντιαίο άλμα» και για τους δυο μας. Την επόμενη μέρα, οι γονείς μου γιόρτασαν τα γενέθλιά μου με ένα μεγάλο πάρτι, αλλά ήμουν τόσο εξαντλημένος και κουρασμένος που δεν μπορούσα να φάω ούτε την τούρτα μου.

 

Ιεροκλής Μιχαηλίδης,

ηθοποιός

Με σήμα από τη Γιουγκοσλαβία

Την ημέρα της προσσελήνωσης ήμουν στη Βόρεια Ελλάδα, στο χωριό, με τον παππού και τη γιαγιά. Ημουν παιδάκι Δευτέρας Δημοτικού. Στη Δυτική Μακεδονία, τα ελληνικά κανάλια δεν έπιαναν οπότε παίρναμε σήμα από την τηλεόραση της τότε Γιουγκοσλαβίας, μέσω του πομπού των Σκοπίων. Τηλεοράσεις υπήρχαν μόλις δύο στο χωριό. Η μία ήταν σ’ ένα κατάστημα, το οποίο αργότερα μετεξελίχθηκε σε κατάστημα ηλεκτρικών ειδών. Είχε την τηλεόραση στη βιτρίνα. Εμείς, από το ράδιο ακούσαμε για την προσσελήνωση και τρέξαμε μπροστά από τη βιτρίνα του για τη δούμε. Δεν ξέρω αν ήταν σε ζωντανή μετάδοση αλλά παρακολουθούσαμε την ασπρόμαυρη θολή εικόνα, σαν υπερηχογράφημα. Εκεί, είδαμε τα πρώτα βήματα του Αρμστρονγκ. Μου φαινόταν σαν ταινία επιστημονικής φαντασίας. Γιατί εγώ μεγάλωσα στην Αυστραλία και έβλεπα τέτοιες ταινίες. Θυμάμαι ακόμα τα σχόλια και τον θαυμασμό μπροστά στην προθήκη του καταστήματος. Αργότερα στα καφενεία, επειδή βρισκόμασταν και στο πικ του Ψυχρού Πολέμου και το ταξίδι αυτό στο φεγγάρι ήταν η απάντηση των Αμερικανών στους Σοβιετικούς που νωρίτερα είχαν ταξιδέψει στο Διάστημα, οι φιλοσοβιετικοί του χωριού ήταν δύσπιστοι. Οι δεξιοί, που ήταν πιο κοντά στους Αμερικανούς, πίστεψαν ότι οι Αμερικανοί περπάτησαν όντως στο φεγγάρι. Υπήρχε αυτό το κωμικό στοιχείο στις συζητήσεις τους. Παρακολούθησαν όλοι βέβαια με προσήλωση το γεγονός και το σχολίαζαν ανάλογα με την πολιτική τους τοποθέτηση.

 

Τάσος Μπουλμέτης,

σκηνοθέτης

Εχασα το πρώτο βήμα λόγω αγγλικών…

Θυμάμαι τότε η μετάδοση γινόταν από την ΕΥΡ, με ασπρόμαυρες εικόνες. Εγώ, έβλεπα το σκάφος να πλησιάζει σιγά σιγά το φεγγάρι αλλά όταν ήρθε η στιγμή της προσσελήνωσης έπρεπε να φύγω, να πάω αγγλικά. Αν και διαμαρτυρήθηκα, η μαμά μου δεν μου επέτρεψε να μείνω. Οταν επέστρεψα σπίτι, ο Αρμστρονγκ είχε μόλις πατήσει στη Σελήνη. Ημουν τότε 9-10 χρονών και το γεγονός ότι δεν είδα τα πρώτα του βήματα ήταν μια απώλεια. Αλλά εκείνη την εποχή οι θεσμοί ήταν άλλοι κι έπρεπε να υπακούσω. Στο σπίτι, ήμουν περιτριγυρισμένος από θείες Κωνσταντινουπολίτισσες. Δεν πίστεψαν ποτέ ότι ο άνθρωπος όντως πήγε στο φεγγάρι και το θεώρησαν όλο αυτό ασέβεια προς τον Θεό γιατί μόνο Εκείνος επιτρεπόταν να είναι ψηλά. Παρ’ όλα αυτά, κάθε μέρα πήγαιναν στις δεήσεις που έκανε τότε η χούντα υπέρ των αστροναυτών στην εκκλησία. Ηταν μια συγκλονιστική ημέρα η 21η Ιουλίου 1969. Η τηλεόραση έπαιζε ξανά και ξανά την προσσελήνωση κι εγώ δυστυχώς την έχασα στην ώρα της.

 

Γιάννης Μετζικώφ,

ζωγράφος, σκηνογράφος και ενδυµατολόγος

Μα, αυτό είναι τραγούδι του Χατζιδάκι

Ημουνα στη Κρήτη, στον Αποκόρωνα. Είχανε κλείσει τα σχολεία και ο πατέρας μάς κατέβαζε στα πάτρια από την Αθήνα. Δεν είχαμε τότε εκεί ακόμα ηλεκτρικό. Θυμάμαι με δέος τους μεγαλοπρεπείς έναστρους ουρανούς που μας σκέπαζαν τις νύχτες, όταν ξαπλώναμε να κοιμηθούμε στις αυλές κάτω από τις κρεβατίνες. Είχε πάρει διαστάσεις φόβου μέσα μου τότε εκείνο το γεγονός.

Δεν ήμουνα πολύ μικρός, έφηβος ήμουν γεμάτος περιέργεια, αλλά δεν υπήρχε τρόπος να δω κάτι. Δεν υπήρχαν ακόμα οι τηλεοράσεις εκεί, ξημερώματα ήτανε που έγινε, κάποιοι ξενυχτούσαν κουβεντιάζοντας, απίστευτο το πηγαινέλα από στόμα σε στόμα και βέβαια ο καθένας έλεγε ό,τι ήθελε. Μετά βούιζαν για καιρό τα ραδιόφωνα και οι εφημερίδες για το γεγονός το μέγα. Οπου κι αν πήγαινες, όπου κι αν στεκόσουν, όποιον κι αν συναντούσες, όλοι είχανε μια άποψη να καταθέσουνε για αυτό. Οι έφηβοι είναι λάτρεις του μυστηρίου και σ’ αυτή την ηλικία τα ακούσματα γίνονται πελώρια. Και τι δεν ειπώθηκε. Ακόμα και σήμερα αμφισβητίες λένε πως ποτέ δεν πήγανε, πως βρήκανε παράξενα εκεί και τα αποκρύψανε και πως τι έγινε δηλαδή και από τότε δεν ξαναπήγε εκεί κανείς ποτέ; Διάφορα.

Εγώ δεκατεσσάρων χρονών ως έφηβος δεν είχα καμία σχέση με τους σημερινούς που τώρα είναι ενήμεροι για όλα. Οι αγωνίες μας τότε ήτανε βαθμολογικές στα σχολεία που πηγαίναμε με τις απερίγραπτες ελλείψεις. Γι’ αυτό και το επίτευγμα αυτό μας έμοιαζε απίστευτο, είχε τις διαστάσεις θαύματος, δεν το χωρούσε ο νους μας. Ενας άνθρωπος πάει μια βόλτα στο φεγγάρι; Μα, εμείς αυτό το ξέραμε σαν ένα τραγούδι του Χατζιδάκι. Πώς φάνταζε αυτή η μυθική τεχνολογία στην Ελλάδα που καλά καλά δεν είχε ηλεκτρικό στα μισά χωριά της; Πώς να δεις αλλιώς τη Σελήνη που μας γέμιζε με το γοητευτικό της μυστήριο στους αθώους ερωτικούς μας περιπάτους;

Παιδιά, φτωχά, χωρίς καμιά ειδική παιδεία σε τίποτα, με ανύπαρκτες τεχνολογικές γνώσεις, χωρίς ίχνος κατάρτισης και ενημέρωσης σε τέτοιου είδους θέματα, παιδιά που χαζεύαμε ανάσκελα στις αμμουδιές τις έναστρες νύχτες του καλοκαιριού, αφήνοντας την πτερόεσσα καρδιά μας να ταξιδεύει στην τροχιά του φεγγαριού. Πάτησαν στο φεγγάρι, για φαντάσου, ψέματα λένε, λέγαμε με θεολογική προκατάληψη, δεν μπορεί, γιατί τότε θα πρέπει να πάρει τους αγγέλους του ο Θεός και να φύγει πιο βαθιά στον ουρανό!

Λένε πως λίγα χρόνια πριν ο Αρμστρονγκ βρεθεί στη Σελήνη κήδεψε το κοριτσάκι του. Δεν μίλησε ούτε συνέδεσε κάτι με αυτό ποτέ. Ομως στ’ αλήθεια ποιος είναι αυτός που ξέρει να διαβάζει τα σκοτάδια της ψυχής; Πώς άραγε αυτοί που πάτησαν τον ουρανό να νιώθανε όταν γέροι πια σηκώνανε το βλέμμα τους ψηλά; Ισως μοναξιά. Γιατί είμαστε αυτό που είμαστε κι όπου κι αν πάμε, κι όπου κι αν χαθούμε στο άγνωστο, θα κουβαλάμε πάντα μέσα μας μια ανθρώπινη καρδία. Μοναξιά, γιατί από τότε που έγινε αυτό, η ανθρωπότητα συνειδητοποίησε τη μεγάλη αλήθεια: ότι δεν είμαστε παρά ένα ασήμαντο στροβιλιζόμενο τίποτα στο χάος.

 

Αλέξης Κυριτσόπουλος,

ζωγράφος, εικονογράφος

Φεγγαράδα στο Ιλ Σεν Λουί

Από το ημερολόγιό μου εκείνης της εποχής: Χθες το βράδυ ήμουν με τη Σαντάλ στη γέφυρα των Τεχνών. Σημείωση: εκεί που χρόνια μετά οι ερωτευμένοι ορκίζονταν για την αγάπη τους με κλειδαριές. Υστερα από 2-3 χρόνια μαζεύτηκαν τόσες πολλές που τις απομάκρυναν γιατί θα γκρεμίζονταν το κιγκλίδωμα (τέλος πάντων). Ελεγα λοιπόν στη Σαντάλ πως θα την πάω στο φεγγάρι που εκείνο το βράδυ στεφάνωνε το Ιλ Σεν Λουί. Κι εκείνη έλεγε πως θα ερχόταν ευχαρίστως. Χωρίς να διευκρινίσει αν ήθελε να πάει μαζί μου ή αγκαλιά με τον Αρμστρονγκ. Το άλλο πρωί μάθαμε από το ράδιο ότι ο Αρμστρονγκ πάτησε στο φεγγάρι μόνος του. Ευτυχώς το κορίτσι μου δεν πήγε μαζί του. Είδαμε την προσσελήνωση το βράδυ σε ένα καφέ. Εξω το φεγγάρι χαμογελούσε σε ερωτευμένους και μη. Μπορούσες εύκολα να πλησιάσεις το καθρέφτισμά του στο ποτάμι με ένα βαρκάκι.

 

Θοδωρής Γκόνης,

σκηνοθέτης, καλλιτεχνικός διευθυντής Φεστιβάλ Φιλίππων

Σε ένα καφέ του Ναυπλίου

Την εποχή εκείνη που έγινε η προσεδάφιση στη Σελήνη ήμουν στο Ναύπλιο βοηθός σερβιτόρου. Εκείνο το βράδυ της Κυριακής δεν περιμέναμε τόσο να επιστρέψουν οι ηθοποιοί από την Επίδαυρο που είχε παράσταση. Αυτό που συζήταγαν όλοι κι ακούγαμε κι εμείς οι μικρότεροι ήταν ότι οι άνθρωποι θα πατήσουν σήμερα το βράδυ στη Σελήνη. Θυμάμαι ότι υπήρχε ένα καφέ στον μεγάλο δρόμο κοντά στην Πλατεία Συντάγματος που είχε τηλεόραση. Ηταν το ίδιο καφέ όπου είδαμε αργότερα το Παγκόσμιο Κύπελλο του Μεξικού, τότε που δεν υπήρχε μία. Ακριβώς το ίδιο σημείο όπου είδαμε του Πελέ και του Τοστάο, είδαμε και τα υπέροχα του Αρμστρονγκ και του Ολντριν. Στην ίδια οθόνη τρώγοντας σοκολατίνες και σεράνο και πίνοντας πορτοκαλάδες Σάριζα. Είδα όλο αυτό το γεγονός με κομμένη την ανάσα. Αυτό που θυμάμαι μετά ήταν ότι μπήκαν στη ζωή πολλών ανθρώπων οι λέξεις Ακρωτήριο Κανάβεραλ, σεληνάκατος, προσσελήνωση, NASA. Και βεβαίως κάποιοι άλλοι εκεί δίπλα από το εστιατόριο όπου δουλεύαμε, οι οποίοι είχαν ένα γαλακτοπωλείο, ένα μανάβικο κι ένα βουλκανιζατέρ, άρχισαν να λένε ότι δεν έγινε ποτέ, ήταν σκηνοθετημένο. Δηλαδή όλη αυτή η απομυθοποίηση με τις θεωρίες συνωμοσίας. Εκ των υστέρων μου έκανε πολλή εντύπωση αυτή η φράση που είπε ο Ολντριν, «υπέροχη μοναξιά». Κάποιοι ταξιτζήδες έξω από το δικαστικό μέγαρο Ναυπλίου δήθεν κοιτούσαν το φεγγάρι κι έλεγαν «να τος, να τος, επάνω είναι». Κι εμείς μικρά παιδιά τα πιστεύαμε λίγο – πολύ. Και νομίζω ότι κάποιοι από εμάς εξακολουθούν να πιστεύουν ότι μπορεί κανείς να πάει στο φεγγάρι, να ξεφύγει και να βρεθεί εκεί. Δεν είναι κακό να πιστεύει κανείς ότι μπορεί να φτάσει στο φεγγάρι.

 

Ρήγας Αξελός,

ηθοποιός, δημοτικός σύµβουλος Δήµου Αθηναίων

Πέντε το πρωί, ξάγρυπνοι και άφωνοι

Παρακολουθήσαμε την εκτόξευση του «Columbia» στο σπίτι από την TV. 14χρονα, η παρέα, δύο φίλες της μητέρας. Η συνέχεια την επομένη είχε το ενδιαφέρον. Περισσότεροι φίλοι στο σπίτι. Επεσε η ιδέα, στο Πασαλιμάνι έχουν στηθεί μεγάλες οθόνες. Θα βλέπαμε καλύτερα. Συστάσεις να μην απομακρυνθούμε πολύ, αλλά ποιος ακούει. Κόσμος πολύς έχει κατακλύσει την πλατεία. Κορίτσια, στην ηλικία μας και λίγο μεγαλύτερα. Προς τα κει το ενδιαφέρον. Γνωστά και άγνωστα. Ματιές κλεφτές, πλησιάσματα, γνωριμίες. Φλερτ. Οι οθόνες προμήνυαν το θαύμα. Εμείς, πού μένεις, σε ποιο σχολείο, γαλλικά στο υπέροχο κτίριο της ΙΙ Μεραρχίας. Ανταλλαγές τηλεφώνων στα σβέλτα. Το όνειρο νέες γνωριμίες δεν κράτησε πολύ. Μαμάδες μαζεύουν τα κορίτσια τους, τα αγόρια μελαγχολούν, οθόνες πάντα να δείχνουν το επερχόμενο θαύμα, γυρισμός στο σπίτι. Χαζέψαμε την προσσελήνωση πέντε το πρωί της 21ης Ιουλίου, ξάγρυπνοι και άφωνοι. Ωρες μέχρι την αναχώρηση. Να ‘χουμε να διηγηθούμε. Μόνο εκείνη η σημαία που ανέμιζε μας την έσπασε. Ηταν, βλέπετε, η χούντα και η σύνδεσή της με τούτη τη σημαία που τώρα καμάρωνε για το μεγάλο βήμα της ανθρωπότητας. Και με αυτά που αμυδρά ακούγαμε στο σπίτι. Βιετνάμ, Γουότεργκεϊτ, φοιτητικές ταραχές στα αμερικανικά πανεπιστήμια, αγώνας δρόμου με τους Σοβιετικούς για την κατάκτηση του Διαστήματος. Πάντα από τη μεριά της παρέας των οικογενειακών φίλων. Εμείς τα μάθαμε όλα αυτά μετά. Με την επιστροφή δεν ασχοληθήκαμε καθόλου. Την άλλη μέρα άναψαν τα τηλέφωνα που είχαμε ανταλλάξει. Εντυπώσεις, γρήγορα ραντεβού στου Παρασκευά ή στα Βοτσαλάκια. Με τις ώρες και γκρίνια στο σπίτι. Η μνήμη μας κατέγραψε τα πάντα. Και στον καιρό τους θα επανέλθουν. Αλλωστε ποιος ασχολείται με τις παρελάσεις, τις παρασημοφορίες, τις θεωρίες συνωμοσίας για τους κυματισμούς της σημαίας. Αυτά προέκυψαν μετά. Τώρα ήταν η χαρά του καλοκαιριού και τα κορίτσια στις πειραιώτικες παραλίες.

 

Νίκoς Σηφουνάκης,

αρχιτέκτων, πρώην υπουργός

Στους δρόμους του Παλέρμο

Ζούσαμε στον απόηχο της εξέγερσης του 1968. Στο Βιετνάμ οι Αμερικάνοι έριχναν βόμβες Napal.Στην Ελλάδα ο Αλέκος Παναγούλης καταφέρνει να αποδράσει από τις φυλακές Μπογιατίου. Η ανθρωπότητα μπροστά στην τηλεόραση για την παραμυθένια στιγμή. Εμιγκρές στο Παλέρμο Σικελίας, δεν διαθέταμε τηλεόραση. Τα νέα από την Ελλάδα των συνταγματαρχών τα βλέπαμε στο καφέ – μπαρ του Τζιοβάνι. Τη μέρα που η ανθρωπότητα έκανε το μεγάλο βήμα, στο καφέ – μπαρ οι θέσεις για τηλεόραση είχαν εξαντληθεί. Στο πεζοδρόμιο, από βιτρίνα καταστήματος που πουλούσε τηλεοράσεις, όρθιοι στις μύτες των ποδιών είδαμε τη μεγάλη στιγμή. Η RAI μάς προϊδέαζε ότι ίσως υπάρξει πρόβλημα στη σύνδεση με το Αμερικανικό Κέντρο, προβάλλοντας τον Πάπα Παύλο I να παρακολουθεί.

Ο Νιλ Αρμστρονγκ προσσεληνώθηκε, σιωπή, και αμέσως ζητωκραυγές. Σκέφτηκα, όπως κι όλοι, και μετά από αυτό τι;

Πενήντα χρόνια μετά, γνωρίζουμε απείρως περισσότερα για το σύμπαν. Η ύπαρξη ζωής ή όχι αλλού, εξακολουθεί να κυριαρχεί στις συζητήσεις των ανθρώπων.

 

Ορφέας Περίδης,

τραγουδοποιός

Ο παππούς δεν το πίστεψε ποτέ

Οταν πάτησε ο άνθρωπος στο φεγγάρι, έβλεπα τη μετάδοση μαζί με τον παππού μου, στο σπίτι μας στην Καλλιθέα. Ο παππούς μου δεν πίστεψε ποτέ ότι ήταν αληθινό όλο αυτό. Για τη δική του τη γενιά, ήταν επιστημονική φαντασία. Εγώ, επειδή ήμουν μικρό παιδί, το έβλεπα ως κάτι μαγικό. Εντυπωσιάστηκα.

 

Θανάσης Πολυκανδριώτης,

μουσικός, συνθέτης

Κερκίδα στο στέκι της Συγγρού

Το 1969 βρισκόμουν να παίζω στο κέντρο Τριάνα του Χειλά στον Αγιο Σώστη, στη Συγγρού, με τον Πάνο Γαβαλά και τη Ρία Κούρτη. Το ταξίδι του ανθρώπου στο φεγγάρι μας είχε γεννήσει έντονα συναισθήματα και το περιμέναμε εναγωνίως. Τότε υπήρχε ένα στέκι στη Συγγρού προς τη Νέα Σμύρνη όπου μαζεύονταν εκεί οι φίλοι της νυχτερινής διασκέδασης. Ηταν καλλιτέχνες και απλός κόσμος μαζί καθημερινά. Την ημέρα της προσσελήνωσης, λοιπόν, είχαμε μαζευτεί εκεί πίνοντας καφέδες και ποτά. Υπήρχε μια μεγάλη ασπρόμαυρη τηλεόραση στο μαγαζί και είχαμε στήσει κερκίδα για να δούμε τη μετάδοση. Οσο βλέπαμε το διαστημόπλοιο, φτιάχναμε ιστορίες για το πώς πήγε ο άνθρωπος στο φεγγάρι και τι είδε εκεί. Αλλος το συνέδεε με τραγούδια, συναισθηματικά και πιο ερωτικά. Είχαμε κι έναν καλαμπουρτζή στην παρέα ο οποίος έκανε αστεία με το φεγγάρι. Την ώρα που ο Αρμστρονγκ  άρχισε να περπατάει στη Σελήνη, κόπηκε για λίγα δευτερόλεπτα η μετάδοση. Σηκωθήκαμε τότε όλοι πάνω εναγωνίως περιμένοντας να ξαναέρθει η εικόνα. Οταν επέστρεψε το σήμα, αρχίσαμε πλέον τα πειράγματα. Τι θα κάνεις εσύ όταν πας στο φεγγάρι, με ποιον θα πας κ.λπ. Βλέπετε, τότε στα κέντρα διασκέδασης οι θαμώνες γίνονταν φίλοι με τους καλλιτέχνες χωρίς να υπάρχουν τα σημερινά ότι είναι ο τραγουδιστής ψηλομύτης, δεν μιλάει. Εμείς γινόμασταν φίλοι, γιατί αυτοί άκουγαν πρώτα τα τραγούδια μας στο πάλκο πριν κυκλοφορήσουν σε δίσκους.

 

Γιώργος Τσεμπερόπουλος,

σκηνοθέτης, σεναριογράφος

Να μην το μαγαρίσουν κι αυτό οι Αμερικάνοι

Θυμάμαι πως είδα την προσσελήνωση εγώ και πολύς ακόμα κόσμος, μπροστά στη βιτρίνα του Ράδιο Αθήναι στην οδό Σταδίου. Στο σπίτι μας δεν είχαμε τηλεόραση, οπότε είχαμε στηθεί μπροστά από τις τηλεοράσεις του καταστήματος ηλεκτρονικών. Τότε βέβαια το γεγονός το είχα σνομπάρει αρκετά. Αργότερα το εκτίμησα. Είχαμε δικτατορία εδώ στην Ελλάδα για την οποία κατηγορούσαμε τους Αμερικανούς. Οπότε είχα «χαλαστεί» πολύ με την εικόνα ενός Αμερικανού να πατάει το φεγγάρι μ’ αυτή τη στολή. Ημουν κι ερωτευμένος τότε και σκεφτόμουν πως δεν ήθελα να μου χαλάσουν την εικόνα του φεγγαριού. Το φεγγάρι ήταν των ονείρων μου. Δεν μου άρεσε να το μαγαρίσουν κι αυτό οι Αμερικάνοι.

 

Γιώργος Κοτανίδης,

ηθοποιός

Στην Αμερικανική Βιβλιοθήκη της Θεσσαλονίκης

Θυμάμαι έντονα εκείνες τις μέρες του καλοκαιριού. Ημουν στη Θεσσαλονίκη στις διακοπές ανάμεσα στο δεύτερο και το τρίτο έτος της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου όπου φοιτούσα.

Ενόψει του μεγάλου γεγονότος, της αποστολής «Απόλλων 11» στη Σελήνη βρισκόμουν σε μεγάλη αδημονία. Ξαναδιάβασα το «Από τη Γη στη Σελήνη» του Ιουλίου Βερν που ήταν μια δυνατή παιδική ανάμνηση. Ψαχνόμουν για το πώς θα δω την προσσελήνωση αφού δεν είχαμε ούτε τηλεόραση, ούτε εμείς, ούτε άλλος φίλος. Υπήρχαν μερικά μαγαζιά με τηλεοράσεις στην Τσιμισκή που θα έδειχναν το μεγάλο γεγονός, αλλά είχε εκατοντάδες ανθρώπους και έπρεπε να παίξουμε ξύλο για να πάρουμε θέση. Είχα όμως έναν κολλητό φίλο, τον Αντρέα Παπακωνσταντίνου, μανιώδη φυσικό που είχε επαφή με την Αμερικανική Βιβλιοθήκη της Θεσσαλονίκης από την οποία δανειζόταν τα βιβλία φυσικής μόλις έβγαινε η νέα τους έκδοση. Πήγαμε λοιπόν μαζί εκεί και ο Αντρέας, που είχε επαφή και τον συμπαθούσαν λόγω της μεγάλης φιλομάθειάς του, ζήτησε να μας αφήσουν να δούμε εκεί το μεγάλο γεγονός. Και μας δέχτηκαν! Μας έκαναν χώρο και σταθήκαμε όρθιοι αλλά σε καλή οπτική γωνία. Θυμάμαι τη σεληνάκατο «Eagle» προσεδαφισμένη στη Σελήνη. Μόλις ο αρχηγός της αποστολής Νιλ Αρμστρονγκ βγήκε με τη διαστημική στολή και άρχισε να χοροπηδάει στη Σελήνη λόγω της μειωμένης βαρύτητας ξεσπάσαμε όλοι σε χειροκροτήματα και ζητωκραυγές. Μετά βγήκε και ο Ολντριν μέσα στις ζητωκραυγές. Τους θυμάμαι και τους δύο να περπατούν στη Σελήνη σαν να ήταν χθες. Ηταν μαγική νύχτα.

ΥΓ: Ηταν από τις περιπτώσεις που ξέχασα την αντίθεση που είχα στους Αμερικανούς λόγω της χούντας.

 

Γρηγόρης Βαλτινός,

ηθοποιός

Εννιά οικογένειες μαζί στην Καλλιθέα

Το ’69 δεν είχαμε εννιά τηλεοράσεις σε κάθε σπίτι. Είχε μία κάθε γειτονιά, κάθε εννιά οικογένειες. Οποιο σπίτι είχε την ατυχία να έχει, μαζευόταν εκεί όλη η γειτονιά. Μας θυμάμαι μαζεμένους εννιά οικογένειες, στη γειτονιά μου την Καλλιθέα και βλέπουμε από το γυαλί αυτήν την ασπρόμαυρη άθλια εικόνα μ’ ένα μαγικό συναίσθημα. Δεν μπορούσαμε να συνειδητοποιήσουμε πως είχαμε εικόνα σε ζωντανή μετάδοση από το χιλιοτραγουδισμένο φεγγάρι. Νομίζαμε ότι ήταν μία μαγική ιδιότητα να μπορεί να κάνει τον κόσμο να ερωτεύεται και τώρα να το βλέπουμε σε ζωντανή μετάδοση. Ηταν κάτι ασύλληπτο για την ελλιπή γνώση της τεχνολογίας που είχαμε τότε για να καταλάβουμε πώς έγινε αυτό. Πολύς κόσμος συγκινήθηκε και δάκρυσε. Το γεγονός αυτό ξεπερνάει την πράξη καθ’ εαυτή της προσσελήνωσης και αγγίζει την ανθρώπινη ύπαρξη την οποία αλλάζει. Και πόσο γρήγορα εξελίχθηκε μέχρι σήμερα η τεχνολογία. Τα 50 χρόνια άλλωστε είναι μερικά δευτερόλεπτα μέσα στον χρόνο του σύμπαν.

Οι καφετέριες τότε ήταν όλες γεμάτες και οι νεανικές λέσχες. Πρέπει να έκανε η μετάδοση ακροαματικότητα που θα ζήλευαν σήμερα όλες οι τηλεοράσεις του κόσμου. Το φεγγάρι έκανε ρεκόρ τηλεθέασης. Δεν νομίζω να το έχει ξεπεράσει κάποια εκπομπή.

 

Μαρία Φαραντούρη,

ερμηνεύτρια

Με μεγάλη παρέα στο Λονδίνο

Ηταν τα χρόνια εκείνα της χούντας που ζούσα στο Λονδίνο. Ακούγαμε με δέος αυτή την επιστημονική πρόοδο που μέχρι να τη δούμε με τα μάτια μας σε κάποια οθόνη ή σε φωτογραφίες στις εφημερίδες ήταν κάτι αδιανόητο. Ημασταν μια μεγάλη παρέα εκείνη τη μέρα και παρακολουθούσαμε τη συγκινητική αυτή στιγμή. Αισθανθήκαμε ότι ήταν μια τεράστια πρόοδος που μπορούσαν να ξεκινήσουν τα τεχνολογικά θαύματα. Ηταν μια κατάκτηση που συμβόλιζε την πραγματοποίηση του αδύνατου. Από τότε ήταν ραγδαίες και συχνές οι ανατροπές και οι ανακαλύψεις σε σχέση με το παρελθόν που χρειάζονταν 10 ή 15 χρόνια για να έρθει κάτι νέο. Επειτα από αυτό άρχισαν να ονειρεύονται ότι ίσως όλοι κάποια στιγμή να μπορέσουν να επισκεφτούν το φεγγάρι. Εμείς όμως μέσα στο μυαλό μας την ίδια στιγμή είχαμε ανάγκη να διατηρήσουμε τη μαγεία της Σελήνης παρ’ όλο που την κατακτήσαμε.

 

Ακύλλας Καραζήσης,

ηθοποιός – σκηνοθέτης

Ο κύριος Πολίτης και το Φεγγάρι

Κάθε Ιούλιο από το 1967 μέχρι το 1974 οι γονείς μου με έστελναν στην κατασκήνωση της ΧΑΝ, στο Πήλιο.

Συνέχιζαν κατά κάποιον τρόπο μια οικογενειακή παράδοση, αφού κι ο πατέρας μου στη δεκαετία του ’30 πήγαινε σαν παιδί στην ίδια κατασκήνωση.

Η όλη οργάνωση ήταν αμερικανικής εμπνεύσεως. Τοποθετημένη η κατασκήνωση μέσα στα πηλιορείτικα πλατάνια, στα πόδια του καταπράσινου βουνού, ή πάνω στη θάλασσα από τη μεριά του Αιγαίου, με τεράστια κύματα να σκάνε δίπλα στην πυρά μέσα στις φτέρες, στα ξέφωτα φροντισμένα γήπεδα μπάσκετ, βόλεϊ, τοιχόσφαιρας, με φυσικό σύνορο προς το χωριό ένα ποτάμι και μια γέφυρα, που ήταν ταυτόχρονα η είσοδος στον κατασκηνωτικό χώρο.

Αθλοπαιδιές, κολύμπι, ψυχαγωγία στην πυρά, πεζοπορίες στο βουνό και διανυκτερεύσεις στο προαύλιο των πηλιορείτικων εκκλησιών ή και στην αμμουδιά κάτω απ’ τ’ άστρα, ήταν η ζωή των παιδιών αυτόν τον ένα μήνα.

Μια τεράστια τραπεζαρία μεσ’ το πλατανόδασος, πάντα κάτω από μια παχιά σκιά, στην υπόλοιπη έκταση διάσπαρτα πράσινα ξύλινα σπιτάκια, και δώδεκα σκηνές άσπρες, μεγάλες από καραβόπανο, που έβλεπαν σε μια ζώνη φαλακρή, ένα τετράγωνο ξερό κίτρινο λιβάδι, πίσω του μια κατάφυτη πλαγιά, έπειτα οι σκηνές και μπροστά τους ο τετράγωνος αυτός χώρος, ο χώρος προ των σκηνών, που τον έκαιγε συνέχεια ο καλοκαιριάτικος ήλιος. Ολο αυτό κατέληγε σε μια πυκνή σειρά πλατάνια, που έκρυβαν το ποτάμι.

Φυσικά η κατασκήνωση ήταν αρρένων, φυσικά και υπήρχε bulling και όλη η σχετική βαρβαρότητα. Αυτό προς αποφυγήν των εξωραϊσμών του παρελθόντος.

Εκείνον λοιπόν τον Ιούλιο, 21 του μηνός, του 1969, είμαι 12 χρόνων, και για τρίτη φορά στην κατασκήνωση.

Περπατώ στον γυμνό χώρο προ των σκηνών, κάτω απ’ το εκτυφλωτικό φως, νομίζω μόνος, νομίζω είναι μεσημέρι, πάντως είναι ώρα που η κατασκήνωση μοιάζει έρημη και ξαφνικά ακούω το γνωστό βουητό των ραδιοκυμάτων μπερδεμένο με μιαν αμερικάνικη φωνή, που έρχεται λες από το υπερπέραν. Η πηγή του ήχου είναι το τρανζιστοράκι του κυρίου Πολίτη.

Εδώ είμαι υποχρεωμένος να κάνω μια παρένθεση. Ο κύριος Πολίτης είναι ο υπεύθυνος Κολυμβητικών της κατασκήνωσης. Παλιός κατασκηνωτής ο ίδιος, φίλος του πατέρα μου από τα καλοκαίρια του ’30 στο ίδιο αυτό μέρος, δεινός κολυμβητής, ανήκει στο προσωπικό, αν και αρκετά μεγαλύτερος από τους υπόλοιπους υπεύθυνους, οι πιο πολλοί είναι γύρω στα 25, κι αυτός είναι τη στιγμή που περιγράφω πενηντάρης. Ενας κοντός, τελείως φαλακρός άντρας, με εξαιρετικά μυώδη άκρα, μ’ έναν τεράστιο θώρακα, που μοιάζει κοιλιά αλλά δεν είναι, με πρόσωπο σαύρας και δυο υπερβολικά ανοιχτόχρωμα μάτια. Ο κύριος Πολίτης είναι απ’ τα παιδιά, που δεν μεγάλωσαν ποτέ, που βρήκαν καταφύγιο στα διάφορα αντρικά συστήματα και οργανώσεις και παρηγοριά στην παντοτινή σχέση με τα παιδιά και τους εφήβους.

Ισως τότε σε κείνη τη βάρβαρα οπισθοδρομική Ελλάδα, να ήταν αυτός ο μόνος τρόπος για να κρύψει κανείς και ίσως να νομιμοποιήσει την όποια διαφορετικότητα. Αυτός πάντως μου έμαθε κολύμπι και μάλιστα πολύ καλό.

Ο κύριος Πολίτης λοιπόν δεν έμενε στα πράσινα ξυλόσπιτα του προσωπικού. Είχε ένα μεγάλο αντίσκηνο, που το έστηνε σε ένα πλάι του γυμνού τετραγώνου προ των σκηνών. Εκεί έστηνε το νοικοκυριό του. Στα τεντωμένα σκοινιά του αντίσκηνου ανέμιζαν πάντα τα μαγιό του, σε χρώμα και σχήμα παλιών καιρών, 30 χρόνια πριν, λες κι ο πατέρας μου παιδί να τον είχε δει και εκείνος μ’ εκείνα τα ίδια αρχαία μπανιερά.

Στο άνοιγμα της σκηνής, σ΄ένα αυτοσχέδιο περβάζι πάνω, δίπλα σ’ ένα κύπελλο μ’ ένα πινέλο του ξυρίσματος, ήταν το τρανζιστοράκι του κυρίου Πολίτη. Ο ίδιος, προφίλ σε μένα, άκουγε τον Νιλ Αρμστρονγκ να λέει την περίφημη φράση πατώντας το φεγγάρι. Νομίζω στάθηκα, άκουγα τα παράσιτα, τις σκόρπιες λέξεις κι έβλεπα τον κύριο Πολίτη, κοντό, όρθιο, να κοιτάει το ραδιοφωνάκι με μιαν έκφραση θαυμασμού και αυταρέσκειας για τη γενιά του, τον κόσμο του και την πίστη στην πρόοδο της Ανθρωπότητας.

Γύρισε μάλιστα με είδε και μου έκανε ένα νεύμα, κάτι σαν μη μιλάς, ενώ εγώ δεν μιλούσα.

Ετσι στεκόμασταν κι οι δυο ακίνητοι, το παιδί και ο άντρας, κάτω από τον ελληνικό ήλιο, κι ακούγαμε κάποιον να μιλά από ένα σκοτεινό αμερικάνικο φεγγάρι.

 

Ρόμπερτ ΜακΚέιμπ,

φωτογράφος

Στην 57η οδό του Μανχάταν

Νομίζω ότι την ώρα που ο Αρμστρονγκ πατούσε στο φεγγάρι ήμασταν με την Ντίνα στο διαμέρισμά μας στην 57η οδό στο Μανχάταν, παρακολουθώντας τις εικόνες σε μια μικρή τηλεοπτική συσκευή. Δεν μπορώ να σας το πω με βεβαιότητα 100%, ενώ είναι αστείο ότι θυμάμαι με ακρίβεια πού στεκόμουν στο δωμάτιο όταν το 1941 έγινε η ιαπωνική επίθεση στο Περλ Χάρμπορ ή όταν έγινε η δολοφονία του Κένεντι.

Η υπόθεση με την προσσελήνωση εξελισσόταν για αρκετές μέρες και την παρακολουθούσα όπου κι αν βρισκόμουν αν και η προσπάθεια να προσγειωθεί o άνθρωπος στο φεγγάρι δεν αποτέλεσε έκπληξη. Είχα έναν φίλο που μέσω των βιβλίων και των ομιλιών του την προωθούσε εδώ και χρόνια. Μέχρι που πρότεινε πριν από 60 χρόνια τη δημιουργία μιας μόνιμης βάσης στο φεγγάρι και μια επανδρωμένη προσγείωση στον Αρη. Τώρα έχουμε ημερομηνίες από τη NASA και για τα δύο!

Αλλά η εξοικείωσή μου με την ιδέα δεν μείωσε το άγχος και τον ενθουσιασμό της 20ής Ιουλίου 1969 ούτε στο ελάχιστο. Ολα αυτό ήταν ένα θαύμα, ένα αληθινό θαύμα – αποτελούμενο από μυριάδες μικρά αλλά απαραίτητα θαύματα. Το πρώτο σεληνιακό πρόγραμμα της Αμερικής πήρε το όνομά του από τον θεό του ήλιου. Ο διευθυντής του προγράμματος ήθελε έναν έλληνα θεό. Το επόμενο πρόγραμμα με προγραμματισμένη προσγείωση το 2023 έχει ονομαστεί Αρτεμις.

Αρμστρονγκ, Ολντριν, Κόλινς – αθάνατοι Ολύμπιοι!!!

 

Σταμάτης Κραουνάκης,

συνθέτης

«Πεταμένα λεφτά» έλεγε ο πατέρας

Σε μια Uranya ασπρόμαυρη καρφωμένοι

Να δούμε τους αστροναύτες που πατάνε στη σελήνη

Και καρφώνουνε την αμερικανική σημαία

Κι ότι τον πύραυλο τον λέγανε Απόλλωνα

Αυτό με είχε εντυπωσιάσει

Τη φωνή που έκανε αναμετάδοση

Ποιος ήτανε που να θυμάμαι

Η μάνα έκλαιγε

Ο πατέρας έλεγε πεταμένα λεφτά

Εμείς κοιτάζαμε την τηλεόραση

Μετά πήγαμε στον θείο μου τον Τόνι και τη Θεώνη στη ρεματιά στο Καλαμάκι στο σπίτι τους να καταναλώσουμε

Το περιστατικό

Το Απόλλων μου ‘μεινε

Και ότι τώρα 50 χρόνια μετά

Αντί να έχουν απογειωθεί τα όνειρα και τα ταξίδια στη σελήνη

Ακόμα ο Πλανήτης συνθλίβεται από τη βία

Δηλαδή να πούμε ότι το επίτευγμα δεν φτούρησε καθόλου για την ευτυχία των ανθρώπων.