Πιέζει τους Ευρωπαίους η Τεχεράνη

Πρώτα ανακοίνωσε ότι ξεπέρασε το όριο του αποθέματος ουρανίου χαμηλού εμπλουτισμού (300 κιλά) που επιτρεπόταν να διατηρεί, βάσει της συμφωνίας του 2015 με τις 5+1 μεγάλες δυνάμεις (τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ συν τη Γερμανία). Εξι ημέρες αργότερα, προχθές, ανακοίνωσε ότι υπαναχωρεί περαιτέρω από τις δεσμεύσεις του, ξεκινώντας και πάλι τον εμπλουτισμό ουρανίου σε επίπεδα άνω του 3,67%. «Το Ιράν πέρασε το πρωί το όριο του 4,5% στον εμπλουτισμό ουρανίου», διακήρυξε χθες ο εκπρόσωπος του Ιρανικού Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας. Και αν δεν βρεθεί «μία λύση», απείλησε, εντός 60 ημερών θα κάνει και τρίτο βήμα μακριά από την πυρηνική συμφωνία, ενδεχομένως εμπλουτίζοντας ουράνιο σε επίπεδο 20% ή περισσότερο και επαναλειτουργώντας τις συσκευές φυγοκέντρησης IR 2M που είχαν απενεργοποιηθεί. Η ιρανική κρίση κλιμακώνεται εκ νέου και οι Ευρωπαίοι αρχίζουν πια να ανησυχούν σοβαρά.

Είχαν χρειαστεί 21 μήνες διαπραγμάτευσης προκειμένου να ολοκληρωθεί, το 2015, στη Βιέννη, το «Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης», που προέβλεπε πάγωμα και υπαγωγή σε διεθνή έλεγχο του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, σε αντάλλαγμα για την άρση των διεθνών κυρώσεων που έπνιγαν την ιρανική οικονομία. Πριν από την υπογραφή της συμφωνίας, δυτικοί ειδικοί εκτιμούσαν πως η Τεχεράνη ήταν σε θέση να κατασκευάσει μία πυρηνική βόμβα εντός μηνών. Μετά την υπογραφή της, η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ) πιστοποιούσε σταθερά τη συμμόρφωση των ιρανικών αρχών. Τον Μάιο του 2018, ωστόσο, ο Ντόναλντ Τραμπ απέσυρε τις ΗΠΑ από τη συμφωνία και έθεσε σε εφαρμογή μία εκστρατεία «μέγιστης πίεσης», επαναφέροντας σε ισχύ τις αμερικανικές κυρώσεις στην Τεχεράνη.

Τα εναπομείναντα μέρη στη συμφωνία, συμπεριλαμβανομένων της Βρετανίας, της Γαλλίας και της Γερμανίας, επιδιώκουν να διατηρήσουν ζωντανή τη συμφωνία, μοιάζουν όμως ανήμπορα να παρακάμψουν τις αμερικανικές κυρώσεις. Στις 8 Μαΐου, ακριβώς έναν χρόνο μετά την αμερικανική αποχώρηση, η Τεχεράνη ανακοίνωσε πως θα άρχιζε να αποδεσμεύεται από ορισμένες υποσχέσεις που είχε αναλάβει στη Βιέννη, θέτοντας σε εφαρμογή μία δική της εκστρατεία «μέγιστης πίεσης», αυτή τη φορά στους Ευρωπαίους. Με κάθε βήμα που κάνει μακριά από τη συμφωνία, διαβεβαιώνει πως όλα αυτά είναι «αναστρέψιμα» – ως πότε όμως;

Δύο φορές σε ισάριθμες ημέρες εξέφρασε η ΕΕ «βαθιά ανησυχία», καλώντας «σθεναρά το Ιράν να σταματήσει και να αναθεωρήσει τις δραστηριότητές του που είναι αντίθετες με τις δεσμεύσεις που ανέλαβε». Οι ειδικοί χαρακτηρίζουν την απόφαση υπέρβασης του ορίου αποθέματος ουρανίου χαμηλού εμπλουτισμού πρωτίστως συμβολική, θεωρούν ωστόσο «σαφώς πιο ανησυχητικό» τον εμπλουτισμό ουρανίου σε επίπεδα άνω του 3,67%. «Αν το Ιράν αρκεστεί στο να τετραπλασιάσει το ποσοστό, όπως ανακοίνωσε, φτάνοντας λοιπόν σε έναν εμπλουτισμό λίγο κάτω από το 16%, θα έβγαινε από το πλαίσιο της συμφωνίας χωρίς να έχει ακόμα διαπράξει το ανεπανόρθωτο», σημειώνει στη «Monde» ο Μπενζαμέν Οτκουβερτίρ, από το Ιδρυμα Στρατηγικών Ερευνών της Γαλλίας. Ο εμπλουτισμός ουρανίου, υπενθυμίζει ο ίδιος, είναι τεχνικά πιο χρονοβόρος και δύσκολος έως το 20%, μετά από αυτό ωστόσο η Τεχεράνη θα μπορούσε να φτάσει εύκολα σε ένα ουράνιο εμπλουτισμένο κατά 80% ή 90%, πρόσφορο για στρατιωτική χρήση.

«Το Ιράν καλά θα κάνει να προσέχει», προειδοποίησε προχθές ο Ντόναλντ Τραμπ. «Οι ΗΠΑ δεν επιδιώκουν έναν πόλεμο με το Ιράν. Είμαστε πρόθυμοι να συνομιλήσουμε. Είμαστε πρόθυμοι να ακούσουμε. Αλλά η Αμερική δεν θα κάνει πίσω», δήλωσε χθες ο αμερικανός αντιπρόεδρος, Μάικ Πενς.

Οι επιθεωρητές της ΙΑΕΑ έχουν ήδη επιβεβαιώσει τις πρώτες παραβιάσεις της πυρηνικής συμφωνίας από το Ιράν. Παρίσι, Λονδίνο και Βερολίνο βρίσκονται σε συνεχή επαφή. Η γαλλική κυβέρνηση, πάντως, ανακοίνωσε προχθές ότι δεν θα ενεργοποιήσει επί του παρόντος τον μηχανισμό επίλυσης διαφορών ο οποίος αναφέρεται στην παράγραφο 36 της πυρηνικής συμφωνίας – και μπορεί να οδηγήσει τελικά στη διάλυσή της. Η Ευρώπη εννοεί να εξαντλήσει τα περιθώρια της διπλωματίας. Ο Εμανουέλ Μακρόν στέλνει σήμερα και αύριο στην Τεχεράνη τον ανώτερο διπλωματικό του σύμβουλο. Επόμενη κρίσιμη διορία, η 15^η Ιουλίου: γάλλος και ιρανός πρόεδρος είχαν συμφωνήσει το Σάββατο να διερευνήσουν μέχρι τότε τις προϋποθέσεις επανάληψης του διαλόγου για το ιρανικό πυρηνικό ζήτημα.

«Πειρατεία, καθαρή και απλή»

Περαιτέρω ένταση σε ένα ήδη τεταμένο σκηνικό προκαλεί η υπόθεση του ιρανικού δεξαμενόπλοιου που συνελήφθη στο Γιβραλτάρ από το βρετανικό Ναυτικό την Πέμπτη με την υποψία ότι μετέφερε πετρέλαιο στη Συρία παραβιάζοντας τις κυρώσεις της ΕΕ. Το Ιράν, που αρνείται ότι το δεξαμενόπλοιο κατευθυνόταν στη Συρία, έκανε χθες λόγο για «πειρατεία, καθαρή και απλή» απειλώντας ότι η σύλληψη «δεν θα μείνει χωρίς απάντηση».