Στον λαβύρινθο της απλότητας

Η «Μικρή μας πόλη» («Our town», 1938) είναι ένας σκληρός καθρέφτης της ζωής μας, κι ας μην της φαίνεται. Εργο τρυφερό, γλυκό και πικρό μαζί, που μέσα από τα στιγμιότυπα μιας καθημερινότητας, φωτίζει τις μικρές αξίες, που όμως αποδεικνύονται μεγάλες και καθοριστικές για τον καθένα μας.

Ο αμερικανός θεατρικός συγγραφέας και μυθιστοριογράφος Θόρντον Ουάιλντερ (Thornton Niven Wilder, 1897-1975), ξεχώρισε με τη θεματολογία του και τον τρόπο που προσέγγισε τα μεγάλα ζητήματα της ζωής. Με τρόπο πρωτότυπο και προσωπικό, έθιξε θέματα όπως η ζωή, ο θάνατος και ο έρωτας, μέσα από μια ιδιαίτερα ευαίσθητη ματιά. Συγχρόνως πρότεινε μέσα από τη δομή των έργων του νέες μεθόδους σκηνικής αναπαράστασης.

Βραβεύθηκε τρεις φορές με Πούλιτζερ, πρώτα για το «Γεφύρι του Σαν Λούις» («The Bridge of San Luis Rey», 1927), ύστερα για τη «Μικρή μας πόλη» και τέλος για το «Με τα δόντια» («The skin of Our Teeth», 1942). Στον ίδιο ανήκει και το θεατρικό «Η προξενήτρα», που στη συνέχεια γνώρισε μεγάλη επιτυχία μέσα από το μιούζικαλ «Hello Dolly!».

Στη «Μικρή μας πόλη» ο Ουάιλντερ μας μεταφέρει σε μια φανταστική μικρή αμερικανική πόλη, με τις συνήθειες και τη ρουτίνα της, όπου μέσα από δύο οικογένειες, βλέπουμε ολόκληρο τον κύκλο της ζωής. Ενας αφηγητής, κάτι σαν διευθυντής σκηνής, όπως επισημαίνει ο συγγραφέας, μας συστήνει τους ήρωες αυτής της πόλης, μοιράζεται μαζί μας τις σκέψεις τους, ενώ εκείνοι έρχονται αντιμέτωποι με την πραγματικότητα.

Ο Γιάννης Κακλέας έστησε τη δική του «πόλη», συνδυάζοντας το νοσταλγικό στοιχείο που χαρακτηρίζει το έργο με μια σύγχρονη αποτύπωση της καθημερινότητας. Οι κινηματογραφικές προβολές λειτούργησαν προς την πρώτη κατεύθυνση, ενώ η ίδια η θεατρική πράξη ήρθε να αντιπαρατεθεί με το ίδιο το κλίμα του έργου. Ο Κακλέας δεν τήρησε το «χωρίς σκηνικό» που ουσιαστικά ζητάει ο συγγραφέας, αλλά χάρη στον ευφάνταστο Μανώλη Παντελιδάκη, το σκηνικό είναι αυτό που χαρακτηρίζει και την παράσταση, μαζί με τη μουσική της Ευανθίας Ρεμπούτσικα.

Είναι εξαιρετικά απαιτητικό το ανέβασμα της «Μικρής μας πόλης» ακριβώς γιατί πραγματεύεται το απλό, το τίποτα που όμως περικλείει το παν της ζωής μας. Ακόμα κι όταν παρουσιάζεται η βαρετή ρουτίνα της καθημερινότητας, αυτή εμπεριέχει μια σκηνική ορμή και θέρμη, που όμως λείπει από την παράσταση, που χάθηκε στον λαβύρινθο της απλότητας.

Κομβικός ο ρόλος του αφηγητή, καθώς μπαινοβγαίνει στον χρόνο και στις σκέψεις των ηρώων, μένει κι αυτός μετέωρος. Η επιλογή του Χρήστου Φερεντίνου περισσότερο ικανοποιεί τη σύνδεση των σκηνών παρά την ουσία της παράστασης. Ο συμπαθής παρουσιαστής κάνει αυτό που ξέρει, μόνο που δεν συνδέεται ουσιαστικά με το έργο, αφήνοντας να χαθούν όλες αυτές οι λεπτές αποχρώσεις που κάνουν το έργο σημαντικό. Ο Κακλέας, δίχως τη φαντασία και το πάθος που χαρακτηρίζει, διαχρονικά, τις θεατρικές του δουλειές, έστησε «το μικρό μας σύμπαν» σαν αναπαράσταση ζωής και όχι σαν κομμάτι της. Κάτι που μεγεθύνεται στην τρίτη και κορυφαία σκηνή του έργου, όταν ο Ουάιλντερ αγγίζει το μεταφυσικό και το φέρνει μπροστά στα μάτια μας.

Ασύνδετος υποκριτικά ο θίασος δεν κατάφερε να εκπέμψει στο ίδιο μήκος κύματος, ούτε άφησε περιθώρια για ερμηνείες. Ξεχωρίζει η Ιφιγένεια Αστεριάδη, γιατί παίζει με το ξεθώριασμα αυτών των ανθρώπων.

Το παρασκήνιο της Τρίτης
Ο Μάνος Ελευθερίου
Ενας χρόνος: Στις 22 Ιουλίου συμπληρώνεται ένας χρόνος από τον θάνατο του Μάνου Ελευθερίου (1938-2018). Λίγες μέρες νωρίτερα, οι φίλοι του, άνθρωποι με τους οποίους συνομιλούσε και συνεργαζόταν, τον τιμούν με μια ιδιαίτερη παράσταση. Είναι οι «Ξένες Πόρτες», ο μονόλογος που θα ανέβει στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών (Πειραιώς 260-Ε, 11-15/7) σε σκηνοθεσία Μάνου Καρατζογιάννη, με τη Νένα Μεντή. Είναι η αφήγηση της γιαγιάς του, Ευαγγελίας Διγενή, την οποία ο ίδιος ηχογράφησε, απομαγνητοφώνησε και εμπιστεύθηκε στη Μεντή. Κάπου εκεί μέσα βρίσκονται και οι ρίζες της δικής του πορείας στη ζωή και την τέχνη…
Και δεν είναι το μόνο αφιέρωμα στη μνήμη του – θα ακολουθήσουν κι άλλα, με αποκορύφωμα τις συναυλίες του Γιώργου Νταλάρα με τα τραγούδια σε στίχους του Μάνου Ελευθερίου – μαζί με τον Μίλτο Πασχαλίδη.
Τι ήταν λοιπόν ο Μάνος Ελευθερίου; Στιχουργός; Ναι, βέβαια. Ποιητής; Σίγουρα. Συγγραφέας; Εννοείται. Του θεάτρου; Αναμφισβήτητα. Πάνω απ’ όλα, όμως, αυτός ο συριανός δημιουργός ήταν ένας παρατηρητής της ζωής, που είχε μια διαρκή περιέργεια να μάθει, να ακούσει, να κοιτάξει, να απολαύσει. Γλυκός και τρυφερός, οικείος και απόμακρος, ο Μάνος Ελευθερίου ήταν διαχρονικός και σύγχρονος, με έναν πολύ προσωπικό τρόπο. Πλήρως ενταγμένος στην τρέχουσα πραγματικότητα, παρών σε εκδηλώσεις, θεατρικές παραστάσεις, τηλεοπτικά πάνελ, δημόσιες συζητήσεις, πολυγραφότατος – έχει γράψει στίχους για σχεδόν πεντακόσια τραγούδια, έφερε πάνω του τις εμπειρίες της πορείας του. Και μαζί συνεργασίες και γνωριμίες με τους μεγάλους της μουσικής – ως μεγάλος και ο ίδιος.
Από τους τελευταίους που πρόλαβαν να δουν και αργότερα να συνομιλήσουν με ορισμένα από τα ιερά τέρατα της τέχνης, ο Ελευθερίου, μέσα στα χρόνια, ταυτίστηκε με την Αθήνα, ως αναπόσπαστο κομμάτι της. Κι ας παρέμενε λάτρης του νησιού του είχε αποκτήσει κάτι από τη βιασύνη και τον ρυθμό της πόλης. Πανταχού παρών, διατηρούσε έτσι μια άμεση επαφή με το φρέσκο, το καινούργιο. Σαν τους «ελεύθερους κι ωραίους», πάντα από κάπου θα ξεπρόβαλλε η μορφή του…