Φωνή στις μητέρες {LF}των αγνοουμένων

Το πρώτο της μυθιστόρημα, «Η Αϊσέ πάει διακοπές», κέρδισε το Βραβείο Αθηνών για τη λογοτεχνία. Το δεύτερο, «Φωνές από χώμα», ήταν στα επικρατέστερα για το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας της Κύπρου. Το τρίτο της, «Εθιμα θανάτου», αν και αδημοσίευτο ακόμα, κατάφερε να διακριθεί σε διεθνές επίπεδο. Η συγγραφέας του Κωνσταντία Σωτηρίου είναι μία από τις πέντε νικήτριες του φετινού λογοτεχνικού Βραβείου της Κοινοπολιτείας για την περιφέρεια Ευρώπης και Καναδά. Το βιβλίο της που θα κυκλοφορήσει το φθινόπωρο από τις εκδόσεις Πατάκη, έχει θέμα τις κύπριες μητέρες και συζύγους αγνοουμένων, οι οποίες αφέθηκαν να πιστεύουν ότι οι δικοί τους αγνοούνταν μετά τον πόλεμο του 1974, ενώ υπήρχαν ξεκάθαρα τεκμήρια για τους θανάτους τους. Η Σωτηρίου, λίγο πριν από τη σημερινή τελετή βράβευσής της μιλάει στο «Νσυν».

Ποια η σημασία, για μια συγγραφέα όπως εσείς, της κατάκτησης ενός βραβείου όπως είναι αυτό της Κοινοπολιτείας;

Είναι πολύ σημαντική διάκριση για μένα, μια ελληνόφωνη συγγραφέα, να διακριθώ σε έναν διεθνή διαγωνισμό και να παρουσιάσω ένα μέρος της δουλειάς μου στην αγγλική γλώσσα. Σημαντική είναι επίσης και η δημοσίευση του διηγήματος που διακρίθηκε στο έγκυρο περιοδικό «Granta». Νομίζω πως είναι αυτό το ζητούμενο πλέον όχι μόνο για μένα προσωπικά αλλά και για τους συγγραφείς της γενιάς μου. Να μπορέσουν να ακουστούν τα βιβλία μας στο εξωτερικό, να βρούμε τρόπους να ανοίξουμε τις διπλοαμπαρωμένες πόρτες της μετάφρασης.

Από πού εμπνευστήκατε για τη συγγραφή του βιβλίου;

Η ιστορία που βραβεύτηκε αποτελεί μέρος μιας τριλογίας που ολοκληρώνεται τώρα στις εκδόσεις Πατάκη και είναι η λογοτεχνική αφήγηση των γυναικών της πατρίδας μου για τα ιστορικά γεγονότα της Κύπρου. Σκεφτόμουν πάντα πως η ιστορική θεώρηση των πραγμάτων γράφεται στον τόπο μου (όπως και σε κάθε άλλο τόπο) μόνο από τους άντρες. Κανένας δεν ρωτά τις γυναίκες, κανένας δεν καταγράφει τη δική τους προσωπική μαρτυρία. Γι’ αυτό θέλησα να δώσω φωνή και να καταγράψω αυτή την προφορική αφήγηση, γράφοντας για την τουρκική εισβολή, για τις διακοινοτικές ταραχές του 1963 ανάμεσα σε Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους και για τις συζύγους και τις μανάδες των αγνοουμένων που έπειτα από 45 χρόνια παίρνουν τα λείψανα των νεκρών τους και κάνουν κηδείες σε φέρετρα που μοιάζουν με κουτιά παπουτσιών. Ετυχε να πάω σε μια τέτοια κηδεία και να δω μια ογδοντάχρονη γυναίκα να θάβει τον 19χρονο αγνοούμενο γιο της. Αυτό το συναίσθημα της απέραντης θλίψης και της ματαίωσης που ένιωσα, μόνο η λογοτεχνία θα μπορούσε να το περιγράψει.

Βασίζεται το βιβλίο σε πραγματικά γεγονότα ή είναι μυθοπλασία;

Το βιβλίο είναι μια λογοτεχνική αφήγηση πραγματικών γεγονότων και ιστοριών. Οι εικόνες των γυναικών που περίμεναν, μαυροφορεμένες και κρατώντας στα χέρια τους φωτογραφίες των ανθρώπων τους, αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι των αναμνήσεων των ανθρώπων της Κύπρου. Αυτό που επιχειρώ ωστόσο εγώ στο βιβλίο είναι να θέσω κάποια ερωτήματα και να προσπαθήσω να κοιτάξω πίσω από τις εικόνες. Τι γίνεται τώρα πλέον, όταν τα οστά των ανθρώπων αυτών που ήταν αγνοούμενοι βρίσκονται; Τι σημαίνει να θάβονται πλέον αυτοί οι νεκροί; Ηταν όλοι οι αγνοούμενοι ήρωες, ακόμα και αυτοί που εμπλέκονταν στο πραξικόπημα; Είναι όλες οι μανάδες το ίδιο; Υπάρχει μέτρο στην ανθρωπιά μας;

Εστω κι έμμεσα, είναι ένα όχημα το βιβλίο σας για να αναδείξετε τον προβληματισμό της δικής σας γενιάς και της χώρας σας για το κυπριακό ζήτημα;

Νομίζω η τέχνη είναι ακριβώς το πιο σπουδαίο, το πιο σημαντικό όχημα για να αναδείξεις τον προβληματισμό σου αλλά και να προσπαθήσεις να καταλάβεις. Η δική μου γενιά πιστεύω πως θέτει αυτούς τους προβληματισμούς, γράφει, διαβάζει, θέτει ερωτήματα και περιμένει μάλλον μάταια για απαντήσεις. Αλλά αν υπάρχει κάτι που μας διαφοροποιεί από τις προηγούμενες είναι ίσως πως όντας λιγότερο τραυματισμένοι, τραυματισμένοι ωστόσο κι εμείς για πάντα, μπορούμε να σταθούμε σε απόσταση από τα γεγονότα και να επιχειρήσουμε να γράψουμε με περισσότερη ψυχραιμία για αυτό το τραύμα.