Τελικά, μήπως για το Brexit φταίει η… Οξφόρδη;

Είναι το πανεπιστήμιο των αυριανών ηγετών. Από τις αίθουσές του έχουν περάσει 27 πρωθυπουργοί της Βρετανίας και περισσότεροι από 30 αρχηγοί άλλων κρατών, αλλά και δύο έλληνες υπουργοί Οικονομικών: ο Ευκλείδης Τσακαλώτος και ο Γιάννης Στουρνάρας. Είναι δυνατόν αυτό το λαμπρό εκπαιδευτικό ίδρυμα να… ευθύνεται για το Brexit;

Στα υποβλητικά, γοτθικής αρχιτεκτονικής, κολέγια της Οξφόρδης, του αρχαιότερου αγγλόφωνου πανεπιστημίου στον κόσμο, έχουν φοιτήσει πολλοί από τους ανθρώπους που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην επικείμενη έξοδο της Βρετανίας από την ΕΕ. Μεταξύ τους, ο Ντέιβιντ Κάμερον, η Τερίζα Μέι, αλλά και οι δύο σημερινοί διεκδικητές της πρωθυπουργίας, ο Μπόρις Τζόνσον και ο Τζέρεμι Χαντ. «Τη νύχτα που επικράτησε το Brexit, ένιωσα ότι οι ρίζες του βρίσκονται βαθιά στην Οξφόρδη της δεκαετίας του 1980. Εάν κάποιος θέλει να κατανοήσει τη βρετανική άρχουσα τάξη – και τον επόμενο πρωθυπουργό – πρέπει να επιστρέψει σε εκείνον τον τόπο και χρόνο» γράφει στους «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» ο Σάιμον Κούπερ, ο οποίος φοίτησε στην Οξφόρδη το 1988, τη χρονιά που πήραν πτυχίο ο Κάμερον, ο Χαντ και ο Μάικλ Γκόουβ, έναν χρόνο μετά τον Τζόνσον. Σε παλιότερο άρθρο του, ο Κούπερ υποστήριξε ότι το Brexit ήταν «ένα πραξικόπημα ομάδων κολεγιόπαιδων που στράφηκε η μία εναντίον της άλλης». Ως συντάκτης της φοιτητικής εφημερίδας της Οξφόρδης, είδε μπροστά στα μάτια του να γαλουχείται μια νέα γενιά πολιτικών. Σχεδόν όλοι τους προέρχονταν από πλούσιες οικογένειες και είχαν σπουδάσει στα καλύτερα ιδιωτικά σχολεία της Βρετανίας, αποκαλώντας «λεκέδες» όσους είχαν φοιτήσει σε δημόσια σχολεία. Αυτούς τους ανθρώπους – μια ελίτ που, κατά κύριο λόγο, αποτελείται από λευκούς άνδρες που έχουν εκπαιδευτεί σε πανάκριβα ιδιωτικά σχολεία – τους συναντά κανείς σήμερα σε όλες τις θέσεις – κλειδιά του δημόσιου βίου: από την κυβέρνηση και τη Δικαιοσύνη, έως τις επιχειρήσεις και τα μίντια.

Ο Μπόρις Τζόνσον αποτελεί, ίσως, το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της γενιάς. Από την πρώτη στιγμή που πάτησε το πόδι του στην Οξφόρδη, δεν έκρυψε τις ηγετικές του φιλοδοξίες. Γρήγορα εξελέγη πρόεδρος του παγκοσμίου φήμης ρητορικού ομίλου Oxford Union, θέση που αποτελεί «το πρώτο βήμα για να γίνει κανείς πρωθυπουργός», σύμφωνα με τον Μάικλ Χέζελταϊν, κορυφαίο υπουργό στις κυβερνήσεις Θάτσερ και Μέιτζορ. Πώς τα κατάφερε; Με τα λόγια του ίδιου («Ο Μύθος της Οξφόρδης», 1988), όσοι φοιτητές θέλουν να ασχοληθούν με τα κοινά, πρέπει να αποκτήσουν «μια πειθαρχημένη συλλογή από παραπλανημένα τσιράκια»! Ιδιαιτέρως «χρήσιμα», συνεχίζει, είναι «τα μοναχικά κορίτσια που, με τεράστια αποφασιστικότητα, υποστηρίζουν τους άνδρες υποψηφίους». Και καταλήγει: «Η τραγωδία του τσιρακιού είναι ότι θέλει τόσο πολύ να πιστέψει ότι η σχέση του με τον υποψήφιο είναι ξεχωριστή, ώστε εθελοτυφλεί. Η φοβερή τέχνη του υποψηφίου είναι να θρέψει τις αυταπάτες του τσιρακιού»… Πώς, όμως, η Οξφόρδη κατάφερε να επηρεάζει τόσο πολύ τη βρετανική πολιτική σκηνή; «Κάποιες δομές του πανεπιστημίου αντανακλούν το βρετανικό πολιτικό κατεστημένο. Το Oxford Union, για παράδειγμα, αποτελεί κοιτίδα μελλοντικών πολιτικών. Η πλειονότητα όσων μετέχουν στον σύλλογο ανήκουν στην ελίτ της Βρετανίας, η οποία διαχρονικά ελέγχει και κυβερνά τη χώρα. Ενώ, λοιπόν, η Οξφόρδη ως πανεπιστήμιο δεν επηρεάζει άμεσα τη βρετανική πολιτική, κάποιοι φοιτητές της αναδεικνύονται σε ρυθμιστές της», είπε στα «ΝΕΑ» η Αναστασία Καντσάδη, ερευνήτρια στο Τμήμα Βιοχημείας της Οξφόρδης.

Στα μέσα της ανέμελης δεκαετίας του ’80, η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν απασχολούσε τους Βρετανούς. Το 1988, όμως, τα πράγματα άλλαξαν. Η Θάτσερ ανακάλυψε τον ευρωσκεπτικισμό, καταγγέλλοντας το «ευρωπαϊκό υπερκράτος» που έχτιζαν οι Βρυξέλλες. Οι Τόρις της Οξφόρδης τρόμαξαν. Η διακυβέρνηση της Βρετανίας ήταν προνόμιο της τάξης τους, όχι των Βρυξελλών, σημειώνει ο Κούπερ. Το 1990, ο Ντάνιελ Χάναν, μετέπειτα ευρωβουλευτής των Συντηρητικών, ίδρυσε τον όμιλο Oxford Campaign for an Independent Britain, που ορισμένοι θεωρούν απαρχή της εκστρατείας υπέρ του Brexit. Οι Τόρις της Οξφόρδης ξόδεψαν πολλά χρόνια φυτεύοντας τον σπόρο του Brexit. Και τα κατάφεραν. Ηταν άσοι στα λόγια, αλλά έπασχαν στη χάραξη πολιτικής. Μοιραία, τα βρήκαν μπαστούνια με τους ευρωπαίους διαπραγματευτές, οι οποίοι βαδίζουν βάσει σχεδίου και δεν τσιμπάνε με τον περίτεχνο λόγο, που, συχνά, δεν είναι τίποτε περισσότερο από πομφόλυγες. Ενα πράγμα που μάθαινες στην Οξφόρδη ήταν το πώς να μιλάς χωρίς να έχεις ιδιαίτερη γνώση του αντικειμένου, λέει ο Κούπερ. Μαζί του συμφωνεί ο Γιάσα Μουνκ, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Τζονς Χόπκινς. «Γιατί γίνεται το Brexit; Επειδή ο Μπόρις, ο Γκόουβ και πολλοί άλλοι εκπαιδεύτηκαν στην τέχνη του να αναπτύσσεις επιχειρήματα που αντιβαίνουν στη λογική. Αυτή η παιδαγωγική παράδοση μπορεί να κάνει ανθρώπους με μεγάλη επιρροή – μεταξύ τους δημοσιογράφους και πολιτικούς, και ιδιαίτερα δημοσιογράφους που έγιναν πολιτικοί – να γίνουν βαθιά ανεύθυνοι» έγραψε στο Twitter. Υπάρχει, όμως, και ο αντίλογος: «Μην είστε ανόητοι. Η Οξφόρδη και το Κέιμπριτζ δεν προκάλεσαν το Brexit. Το ψήφισαν περίπου 17,4 εκατ. Βρετανοί, ενάντια σε μια ελίτ στην οποία κυριαρχούν απόφοιτοι της Οξφόρδης και του Κέιμπριτζ» έγραψε ο Αλαστερ Μπεν στον ιστότοπο Reaction.