Πώς η Κωνσταντινούπολη αλλάζει το πολιτικό παιχνίδι στην Τουρκία

Στις εκλογές της 31ης Μαρτίου στην Κωνσταντινούπολη η διαφορά μεταξύ του υποψηφίου της αντιπολίτευσης Εκρέμ Ιμάμογλου και του κυβερνητικού υποψηφίου Μπιναλί Γιλντιρίμ ήταν 13.000 ψήφοι. Στις επαναληπτικές εκλογές της προηγούμενης Κυριακής η διαφορά αυξήθηκε στις 800.000 ψήφους. Το κυβερνητικό επιτελείο τα έδωσε όλα, αλλά δεν κατάφερε να αντιμετωπίσει την αυξανόμενη δυσφορία των ψηφοφόρων, παρότι και ο ίδιος ο Ερντογάν μπήκε στο παιχνίδι τις τελευταίες ημέρες. «Αυτή είναι μόνο η αρχή» τραγουδούσαν χαρούμενοι οι οπαδοί της αντιπολίτευσης πανηγυρίζοντας το βράδυ της περασμένης Κυριακής. Είναι όμως;

Η νίκη του Εκρέμ Ιμάμογλου στις εκλογές της περασμένης Κυριακής για τον Δήμο της Κωνσταντινούπολης αποτελεί μια προσωπική ήττα για τον πρόεδρο Ερντογάν και το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης, αν και ο πρόεδρος διατηρεί τον πλήρη έλεγχο της διακυβέρνησης της Τουρκίας και έχει μπροστά του τέσσερα χρόνια για να επανακτήσει τις ψήφους των δυσαρεστημένων πολιτών, παρατηρεί το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών. «Εχοντας δημόσια κατηγορήσει τον υποψήφιο του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος για κλοπή ψήφων στις εκλογές της 31ης Μαρτίου και επιβάλλοντας μια, τελικά καταστροφική, επανάληψη των εκλογών, ο Ερντογάν ήταν βέβαιος πως θα κερδίσει. Και αυτό ήταν ένα πολιτικό λάθος που πλήρωσε ακριβά» εξηγεί ο Μπουλέντ Αλιρίζα, υπεύθυνος για την Τουρκία στο έγκυρο think-tank της Ουάσιγκτον. Μάλιστα, προσθέτει, η νίκη του Ιμάμογλου θυμίζει την αρχή της καριέρας του ίδιου του Ερντογάν 25 χρόνια πριν, αν και δεν είναι ξεκάθαρο αυτή τη στιγμή εάν το αποτέλεσμα είναι προάγγελος μεγάλων αλλαγών ή όχι.

Στην περίοδο που μεσολάβησε μετά την απόφαση για επανάληψη των εκλογών ο Ιμάμογλου έδωσε τα πάντα, είχε καλή οργάνωση και εκμεταλλεύθηκε σωστά την ενόχληση πολλών πολιτών για την ακύρωση του αποτελέσματος της 31ης Μαρτίου. Αντίθετα, το ΑΚΡ ήταν ανοργάνωτο, έκανε σπασμωδικές κινήσεις και ο κυβερνητικός υποψήφιος και πρώην πρωθυπουργός Μπιναλί Γιλντιρίμ δεν μπόρεσε να κρύψει ότι ήταν ένας υποψήφιος που δεν ήθελε να είναι εκεί. Ως αποτέλεσμα, το κυβερνών κόμμα έχασε ψήφους και στις 39 περιοχές της Κωνσταντινούπολης. «Με την πρώτη μεγάλη ήττα του ο Ερντογάν έχασε τη δυναμική και τον ενθουσιασμό που τον συνόδευαν μέχρι τώρα» λέει ο Αλιρίζα. «Η μεγαλύτερη πόλη της Τουρκίας θα μεταμορφωθεί τώρα από προπύργιο του ΑΚΡ σε κέντρο της αντιπολίτευσης, καθώς ο Ιμάμογλου θα αποκόψει την πρόσβαση των στελεχών του κυβερνώντος κόμματος σε υψηλές θέσεις, οι οποίες συνοδεύονταν και από εισροή μεγάλων χρηματικών ποσών». Ο προϋπολογισμός του Δήμου Κωνσταντινούπολης ξεπερνά τα 4 δισεκατομμύρια δολάρια.

Βέβαια, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θα κάνει ό,τι είναι δυνατόν για να υπονομεύσει τον νέο δήμαρχο της πόλης και θα ασκήσει μεγάλες πιέσεις στην αντιπολίτευση που σηκώνει κεφάλι. Αλλωστε ο τούρκος πρόεδρος απείλησε λίγες ημέρες πριν από τις εκλογές τον Ιμάμογλου ότι θα υποστεί τις συνέπειες επειδή φέρεται να προσέβαλε τον κυβερνήτη της Ορντού στη Μαύρη Θάλασσα, αποκαλώντας τον «σκύλο», όταν του απαγόρευσε να χρησιμοποιήσει την αίθουσα VIP στο αεροδρόμιο της πόλης. Ο Ερντογάν είπε πως ο κυβερνήτης Σεντάρ Γιαβούζ θα προσφύγει στη Δικαιοσύνη. «Δεν μπορώ να σας πω τι απόφαση θα βγάλουν οι δικαστές» παρατήρησε. «Αλλά η απόφαση των δικαστών μπορεί να μπλοκάρει τον δρόμο του Ιμάμογλου». Την ίδια ώρα ο Ταγίπ-πασά θα έχει τον νου του να προλάβει οποιαδήποτε αντίδραση στο εσωτερικό του κόμματός του αλλά και να αντιμετωπίσει τα νέα πολιτικά κόμματα που σκοπεύουν να δημιουργήσουν πρώην συνεργάτες του, όπως ο Αλί Μπαμπατσάν, ο Αμπντουλάχ Γκιουλ και ο Αχμέτ Νταβούτογλου, προκειμένου να πάρουν μέρος στις προεδρικές εκλογές του 2024. Ομως ο Ερντογάν δεν έχει να αντιμετωπίσει άλλη εκλογική μάχη έως το 2023. Οι αναλυτές προβλέπουν πως θα στρέψει το ενδιαφέρον σε μεγάλα διεθνή θέματα, στη Συρία ή στο Αιγαίο, προκειμένου να αποσπάσει την προσοχή των πολιτών από την προβληματική εσωτερική κατάσταση και τα οικονομικά προβλήματα.

Υπάρχουν κι εκείνοι βέβαια που υποστηρίζουν πιο ακραίες απόψεις. Οπως η καθηγήτρια του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας Πινάρ Τρέμπλεϊ, η οποία έγραψε στην «Jerusalem Post» πως ο πρόεδρος Ερντογάν «δεν έχασε μόνο την αύρα τού αήττητου, αλλά αναμφίβολα έχασε την Τουρκία». Τι μπορούμε λοιπόν να κατανοήσουμε για τη σημερινή Τουρκία από το εκλογικό αποτέλεσμα στην Κωνσταντινούπολη;

Πρώτον, ότι ο τούρκος πρόεδρος έχασε πολλούς από τους ευσεβείς ψηφοφόρους του που εδώ και δεκαετίες αποτελούσαν την εκλογική βάση του κυβερνώντος κόμματος ΑΚΡ, καθώς και Κούρδους οι οποίοι επέλεξαν μια τιμωρητική για την κυβέρνηση ψήφο.

Δεύτερον, μετά την απώλεια και της Αγκυρας αλλά και της Κωνσταντινούπολης με μεγάλη πλέον διαφορά, οι τούρκοι ψηφοφόροι δείχνουν να χάνουν γοργά τον ενθουσιασμό τους για τον Ερντογάν. «Η έλλειψη της υποστήριξης των πολιτών σημαίνει για τον Ερντογάν απώλεια νομιμότητας και καθόλου δεν του αρέσει να έχει επικριτικές φωνές να μιλούν για τις αποτυχημένες πολιτικές του επιλογές και το κόστος που σημαίνει αυτό για τη χώρα» παρατηρεί η Τρέμπλεϊ.

Τρίτον, ο Ερντογάν είναι σίγουρο ότι θα χρησιμοποιήσει τις ενισχυμένες προεδρικές εξουσίες του προκειμένου να περιορίσει τις αυτοδιοικητικές εξουσίες. Αυτό έχει ήδη γίνει, για παράδειγμα, σε κάποιες ιδιαίτερα τουριστικές περιοχές, όπως η Καππαδοκία, που τέθηκαν υπό ειδική προστασία. Η Κωνσταντινούπολη είναι το οικονομικό στήριγμα του κυβερνώντος κόμματος, τα λεφτά είναι πολλά και ο Ερντογάν δεν θα παραδώσει τα ηνία τόσο εύκολα.

Τέλος, καθώς βαθαίνει η ύφεση στην Τουρκία και αυξάνεται γοργά το ποσοστό της ανεργίας, θα αυξάνεται και η δυσαρέσκεια με τη διαφθορά και έτσι όλο και περισσότεροι πολίτες θα ζητούν την τιμωρία των υπευθύνων. «Προκειμένου να ελαχιστοποιήσει τον κίνδυνο αυτό, η κυβέρνηση αλλάζει συχνά νόμους και κανονισμούς, ώστε τα όσα γίνονται να θεωρούνται νόμιμα» παρατηρεί η αμερικανίδα καθηγήτρια. «Ετσι αναμένω τη διαφθορά και τα σκάνδαλα να ενταθούν βραχυπρόθεσμα. Την Τουρκία την περιμένουν δύσκολες μέρες, αλλά αυτή τη φορά τα στελέχη του ΑΚΡ δεν μπορούν να παραμείνουν αλώβητα από την κρίση».

«Για πρώτη φορά εδώ και 17 χρόνια υπάρχει ένας πολιτικός, ο Ιμάμογλου, που έχει την ικανότητα να προσελκύσει τη συντηρητική ψήφο στην Τουρκία» σημειώνει ο Σουάτ Κινικλίογλου, πρώην βουλευτής του ΑΚΡ και επισκέπτης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. «Αυτό αλλάζει όλο το πολιτικό παιχνίδι στην Τουρκία. Και το κυβερνών κόμμα δεν ξέρει πώς να το αντιμετωπίσει».