Ανεπίληπτος και μαχητικός

Η 21η Φεβρουαρίου 2018, ήταν μέρα δοκιμασίας για τον Παναγιώτη Πικραμμένο. Ηταν ανάμεσα στους δέκα πολιτικούς που είχαν κληθεί στη Βουλή προκειμένου να διερευνηθεί η εμπλοκή του σε ό,τι, εκείνη την εποχή, αποκαλούνταν «σκάνδαλο Novartis» (έπρεπε να συμβούν πολλά ακόμα προκειμένου η λέξη σκάνδαλο να αντικατασταθεί, στον δημόσιο λόγο, από τη λέξη σκευωρία). Απ’ όσα θα έλεγε, πιθανόν να προέκυπταν οι λόγοι που θα επέτρεπαν και τη δική του παραπομπή σε προανακριτική επιτροπή.

«Κατηγορούμαι ότι ως εν ενεργεία δικαστικός δωροδοκήθηκα» ανέφερε ο παλαιός πρόεδρος του Συμβουλίου Επικρατείας, που παραιτήθηκε για να γίνει υπηρεσιακός πρωθυπουργός σε μια ιδιαιτέρως κρίσιμη φάση για τη χώρα, το διαστημα 16 Μαΐου – 20 Ιουνίου 2012. Για να προσθέσει: «Από τη μελέτη της υποθέσεως και τη στοιχειώδη γνώση των αρχών του νομικού μας πολιτισμού είναι πρόδηλο ότι οι μυθιστορηματικές κατηγορίες που μου αποδίδονται δεν συνιστούν βάσιμες ενδείξεις αλλά ούτε και επαρκή στοιχεία για να αμφισβητείται η ηθική ακεραιότητα και να σπιλώνεται βάναυσα η προσωπικότητα ενός ανθρώπου που προσέφερε πάνω από 40 χρόνια στη Δικαιοσύνη. Ειλικρινά, θα περίμενα μεγαλύτερο σεβασμό στο πρόσωπό μου γιατί κρατήσαμε τη χώρα μας όρθια σε πολύ δύσκολες στιγμές».

Κάποια στιγμή, ο Παναγιώτης Πικραμμένος ανέβασε τον τόνο της φωνής του. «Χειρίστηκα πολλές υποθέσεις μεγάλου ενδιαφέροντος, πείτε μου, έχει ακουστεί οποιοσδήποτε υπαινιγμός εις βάρος μου ποτέ και από κανέναν», είπε. Υστερα η φωνή του έσπασε, ένας κόμπος ανέβαινε και έσπαγε την καθαρότητα της άρθρωσης. «Στην αρχή αιφνιδιάστηκα, τώρα όμως κατατρύχομαι από αισθήματα οργής, αγανάκτησης», πρόσθεσε, ενώ έβγαλε το μαντίλι του για να κρύψει ένα τρέμουλο στη φωνή και ίσως ένα λυγμό.

Στη σημειολογία, ο λυγμός εκείνος ήταν το σημείο που κλόνισε και ακύρωσε την προσπάθεια κατασκευής ενόχων, για μια υπόθεση την οποία ο ΣΥΡΙΖΑ περιέγραφε ως μείζον σκάνδαλο – κι η εξέλιξη επιβεβαιώνει όσους θεωρούν ότι η υπόθεση Novartis χρησιμοποιήθηκε για να συκοφαντηθεί το λεγόμενο «παλαιό πολιτικό σύστημα», στο πρόσωπο πολιτικών που φωτογραφίστηκαν για τις ανάγκες του εθνικολαϊκιστικού αφηγήματος ως ηγέτες του μνημονιακού ρεύματος (που ποτέ δεν υπήρξε), καθοδηγητές γερμανοτσολιάδων και ξεπουλημένων στα ξένα συμφέροντα. Διαμιάς, με μια δημόσια χειρονομία άρνησης μιας αδικίας που εξυφαινόταν, ο Παναγιώτης Πικραμμένος μετατράπηκε σε προσωπικότητα που αγωνιζόταν προκειμένου η πολιτική αντιπαράθεση, για να σταθεί, να μη χρειάζεται εξιλαστήρια θύματα. Δικαιούνταν αυτόν το συμβολισμό. Επειδή τον δικαιολογούσε η ηθική προσωπική πορεία του μέσα από το καθήκον.

Ευχάριστος, προσηνής, φιλικός, με υψηλή αίσθηση του χιούμορ, μπορεί να εκτιμά τις απλές χαρές του πολιτισμού. Οδηγεί μηχανή και είναι δεινός ψαροντουφεκάς. Εκτιμά, επίσης, τις παλιές αξίες: τις τέχνες, τον ελεύθερο χρόνο, την πνευματικότητα, την καλλιέργεια – και την κλασική μουσική.

Ο Παναγιώτης Πικραμμένος έχει γεννηθεί στην Αθήνα στις 26 Ιουλίου 1945. Φοίτησε στη Γερμανική Σχολή και επέλεξε νομικές σπουδές στην Αθήνα, αποκτώντας στη συνέχεια ειδίκευση στο Δημόσιο Δίκαιο στη Γαλλία. Επέλεξε να γίνει δικαστικός και οι επιδόσεις του τον έφεραν σύντομα, το 1976, εισηγητή στο ΣτΕ. Η ανέλιξή του, στη συνέχεια, ήταν συνεχής, με κατάληξη την εκλογή του στην προεδρία του ΣτΕ.

Ως δικαστικός, ασχολήθηκε με πολλά ενδιαφέροντα ζητήματα που αφορούσαν τη δημόσια ζωή. Ανεπίληπτος και μαχητικός, δεν δίστασε να λάβει αποφάσεις που μπορούσαν να θεωρηθούν αντιδημοφιλείς σε μεγάλες κοινωνικές ομάδες – για παράδειγμα η απαγόρευση κατασκευής γηπέδου της ΑΕΚ.

Στις 16 Μαΐου 2012 ορίστηκε υπηρεσιακός πρωθυπουργός, διαδεχόμενος τον Λουκά Παπαδήμο, με αποστολή να οδηγήσει τη χώρα σε εκλογές. Τη μέρα που βρέθηκε στη Βουλή για να υπερασπίσει τον εαυτό του, είχε περιγράψει ως εξής τα πολιτικά προβλήματα που η κυβέρνησή του αντιμετώπισε. «Η υπηρεσιακή κυβέρνηση του 2012», είχε πει, «κλήθηκε να αντιμετωπίσει προβλήματα πολύ σοβαρά όπως οι πολύ τεταμένες σχέσεις της χώρας με την ΕΕ, η ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, ο κίνδυνος μπλακ άουτ και οι τεράστιες ημερήσιες αναλήψεις από τις τράπεζες».

Εκτιμούσε τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, στο νομικό γραφείο του οποίου άλλωστε είχε υπηρετήσει τη διετία 1992-93, όσο εκείνος ήταν πρωθυπουργός. Τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη είχε αποχαιρετίσει αμέσως μετά τον θάνατό του, με ένα θερμό κείμενο που αναφερόταν κυρίως στην ιδιωτική ζωή του, στην εφημερίδα «Ελευθερία του Τύπου». Μεταξύ άλλων, σημείωνε: «Ο Κων. Μητσοτάκης, αγαπούσε τους ανθρώπους και ιδιαίτερα τους φίλους του. Δεν τους εγκατέλειπε ποτέ, στεκόταν πάντα δίπλα τους, ενδιαφερόταν στις δύσκολες στιγμές τους. Ενάντια στο ρεύμα, η ορθή κρίση του, τον έκανε να σταθεί κοντά σε ανθρώπους που κατηγορήθηκαν άδικα και να τους ενισχύσει με τα λόγια του, ακόμα και όταν αυτοί δεν ήταν πολιτικοί του φίλοι».

Οταν έγραφε εκείνες τις γραμμές, δεν μπορούσε να φανταστεί ότι κι ο ίδιος θα γινόταν στόχος μιας άδικης επίθεσης. Μιας επίθεσης από την οποία βγήκε ακέραιος (κρίθηκε ότι αδίκως ενεπλάκη, ο ίδιος και οι Ευ. Βενιζέλος,  Γ. Κουτρουμάνης και Αν. Λυκουρέντζος).

Η πρόσκλησή του από τον Κυριάκο Μητσοτάκη να ηγηθεί του ψηφοδελτίου Επικρατείας της ΝΔ, στις εκλογές της 7ης Ιουλίου, είναι η αναγνώριση αυτής της ακεραιότητας στη διάρκεια της δημόσιας διαδρομής του. Τιμή στο θύμα μιας σκευωρίας, σε βάρος της ανεξαρτησίας των θεσμών και της δημοκρατίας. Αξιών τις οποίες υπηρέτησε με αφοσίωση σε όλη τη μακρά πορεία του στη δημόσια σφαίρα.