Το φάντασμα που δεν ήλθε

Επί μήνες ένα φάντασμα πλανιόταν πάνω από την Ευρώπη, το φάντασμα της Ακροδεξιάς. Εγινε φόβος, έγινε εχθρός, έγινε σκιάχτρο, έγινε προεκλογικό πρόγραμμα.

Κάποιοι (όπως ο ΣΥΡΙΖΑ και οι παρατρεχάμενοι) έβγαλαν το ψωμί τους πουλώντας την απειλή. Ενα είδος ghostbusters.

Ανευ λόγου. Και φυσικά άνευ αιτίας. Διότι τελικά το φάντασμα αποδείχθηκε κάτι σαν τους βαρβάρους του Καβάφη. «…ενύχτωσε κι οι βάρβαροι δεν ήλθαν…».

Πάμε στα πραγματικά δεδομένα.

Πρώτον, η νεοσύστατη ομάδα των «ακροδεξιών» στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (ονομάστηκε Ταυτότητα και Δημοκρατία) μάζεψε 73 βουλευτές στους 751. Είναι κάτω από 10% του συνόλου – δεν το λες και πλημμυρίδα!

Δεύτερον, μόνο η Λέγκα του Ματέο Σαλβίνι είχε ουσιαστική άνοδο στις ευρωεκλογές με 34% από 17,3% στις βουλευτικές εκλογές του 2018.

Το γερμανικό AfD έπεσε από 12,6 % (ομοσπονδιακές εκλογές 2017) σε 10,9% (ευρωεκλογές 2019). Το ισπανικό Vox έπεσε επίσης από 10,3% (βουλευτικές εκλογές 2019) σε 6,2% (ευρωεκλογές 2019).

Ο Εθνικός Συναγερμός της Μαρίν Λεπέν ήλθε πρώτος στις ευρωεκλογές με 23,34%, αλλά ήταν ήδη πρώτος και το 2014 με 24,86%. Εχασε μάλιστα κι έναν ευρωβουλευτή.

Οι υπόλοιποι ομόφρονες σχηματισμοί υποχώρησαν άλλος περισσότερο κι άλλος λιγότερο (Ολλανδία, Δανία, Φινλανδία κ.λπ.). Από τους 73 ευρωβουλευτές της ομάδας οι 51 είναι του Σαλβίνι και της Λεπέν.

Τρίτον, ακόμη και στην Ελλάδα η Χρυσή Αυγή με 4,88% στις ευρωεκλογές του Μαΐου έχασε σχεδόν το μισό ποσοστό της σε σχέση με το 2014 (όταν είχε πάρει 9,39%) και σχεδόν το 1/3 σε σχέση με τις βουλευτικές εκλογές του Σεπτεμβρίου 2015 (όταν είχε πάρει 6,99%).

Τελικά η φαντασίωση του ΣΥΡΙΖΑ και των «Πρεσπαδόρων» ότι το Μακεδονικό και τα συλλαλητήρια θα έτρεφαν (δήθεν) την Ακροδεξιά δεν ήταν παρά μια τεράστια μπαρούφα. Η ΝΔ ενσωμάτωσε την αντίθεση στις Πρέσπες, ακριβώς όπως το 1993 την τότε αντίθεση στο Μακεδονικό είχε ενσωματώσει το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου.

Αποδεικνύοντας ότι κανείς δεν καταφεύγει στα άκρα όταν του προσφέρει πειστική διέξοδο το Κέντρο.

Είναι αλήθεια πως την ίδια στιγμή στις ευρωεκλογές το 52,56% στην Ουγγαρία ψήφισε Βίκτορ Ορμπαν – κι αυτό παρά τη σφοδρή αντίθεση Παπαδημούλη!

Καλώς ή κακώς είναι πλέον το μεγαλύτερο κόμμα στην Ευρώπη.

Η μια εξήγηση λέει ότι ξαφνικά το 52,56% των Ούγγρων έγιναν ακροδεξιοί – δύσκολο…

Η άλλη ότι οι Ούγγροι είναι μια χαρά άνθρωποι, ψηφίζουν ό,τι γουστάρουν κι απλώς γράφουν τους Παπαδημούληδες εκεί που δεν πιάνει μελάνι.

«Μερικοί έφθασαν απ’ τα σύνορα / και είπανε πως βάρβαροι πια δεν υπάρχουν» ίσως να το εξηγούσε πιο κομψά ο Καβάφης.

Οπως κι αν το μετρήσεις όμως η διαπίστωση είναι προφανής: το «φάντασμα της Ακροδεξιάς» ούτε ήλθε, ούτε πλανήθηκε απειλητικά πάνω από την Ευρώπη.

Είναι χαρακτηριστικό ότι όπου τα συστημικά κόμματα ενσωμάτωσαν το ευρύτερο λαϊκό αίσθημα, όπου δηλαδή ανταποκρίθηκαν στον ουσιαστικό πολιτικό ρόλο τους, οι ακροδεξιοί υποχώρησαν.

Το είδαμε στην Ελλάδα με το παράδειγμα της ΝΔ, της Χρυσής Αυγής, ακόμη και των ΑΝΕΛ στο Σκοπιανό. Η ΝΔ μάζεψε όλο το χαρτί.

Το είδαμε και στη Δανία όπου το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα υιοθέτησε από το 2016 μια αυστηρά περιοριστική μεταναστευτική πολιτική. Το (ακροδεξιό κι αντιμεταναστευτικό) Κόμμα του Δανέζικου Λαού υποχώρησε από 26% (2014) στο 10% (2019).

Εχω την αίσθηση ότι το ίδιο επιδιώκουν στην Ισπανία το Λαϊκό Κόμμα και οι Ciudadanos διαμορφώνοντας έναν συνεκτικό «δεξιό αντιπολιτευτικό πόλο» μαζί με το πιο ακραίο Vox απέναντι στην κυβέρνηση Σάντσεθ. Είναι (λίγο – πολύ) η στρατηγική που ακολούθησε ο Μητσοτάκης με τον ΣΥΡΙΖΑ και απέδωσε.

Φυσικά το φαινόμενο μπορεί να έχει δυο αναγνώσεις.

Η μια είναι πιο επιπόλαιη, αλλά και πιο παραδοσιακή. Ισχυρίζεται πως με αυτή τη μέθοδο «η Ακροδεξιά χάνει μεν ψήφους αλλά επιβάλλει την ατζέντα και τις απόψεις της».

Ενδεχομένως. Μόνο που η δημοκρατία δουλεύει με ψήφους.

Η δεύτερη (κατά τη γνώμη μου πιο ουσιαστική) διατυπώθηκε από δύο πρώην συμβούλους του προέδρου Μακρόν, τους Ismael Emelien και David Amiel.

Υποστηρίζουν (συνοπτικά) ότι «η λαϊκίστικη ψήφος πρέπει να αποξηρανθεί αντιμετωπίζοντας τις αντικειμενικές αιτίες της κι όχι κάνοντας γαργάρες με την ηθική της καταγγελία».

Διότι δεν πρέπει να ξεχνάμε, προσθέτουν, ότι στη δημοκρατική ζωή που βιώνουμε «κάθε αντιπολίτευση έχει την προαίρεση να καθίσταται εναλλαγή». Συνεπώς ακόμη και μια λαϊκίστικη αντιπολίτευση είναι εν δυνάμει κυβερνητική εξουσία και λειτουργεί αποσταθεροποιητικά («Sortons du duel entre populistes et progressistes», «Le Monde», 5/6).

Κατά κάποιον τρόπο αυτό συνέβη στα δικά μας με τον ΣΥΡΙΖΑ. Πρώτα η ψήφος ΣΥΡΙΖΑ εκτινάχθηκε ως εναλλαγή σε συνθήκες κρίσης, μετά έγινε κυβέρνηση σε συνθήκες αποσταθεροποίησης κι ύστερα αποξηραίνεται σταδιακά όταν εκλείπουν οι αντικειμενικές αιτίες που την αρδεύουν.

Αντίστοιχα εκτινάχθηκε στην Ιταλία με τον Σαλβίνι: από 4,1% το 2013, η Λέγκα πήρε 34% το 2019. Θα δούμε βεβαίως τη συνέχεια. Αλλά δεν σας θυμίζουν κάτι οι αριθμοί;

Δεν θα κουραστώ να επαναλαμβάνω ότι μπροστά στα μάτια μας διαμορφώνεται ένα νέο ευρωπαϊκό πολιτικό σύστημα. Το χειρότερο λάθος είναι να το ερμηνεύουμε με παλιούς κώδικες, με ξεπερασμένες ταυτότητες και ξεθωριασμένες διαχωριστικές γραμμές.

Κανείς φυσικά δεν ξέρει ακόμη τι θα προκύψει. Αλλά είναι βέβαιο ότι δεν μπορούμε να επινοήσουμε το μέλλον απλώς περιφέροντας τα φαντάσματα του παρελθόντος.