Ο ήχος της Σμύρνης {LF}του Γιώργου Νταλάρα

«Τη Σμύρνη όσο και να τη χιλιοτραγουδήσουμε και να τη θυμηθούμε με λόγια ή με μουσικές, πάντα κάτι μένει. Μια προσμονή και μια χαρά. Ναι, παρόλη την πίκρα, πάντα στο τέλος μένει η χαρά. Αυτή η χαρά μόνο και αυτή η ελπίδα είναι άξια να ξεριζώσει το μίσος». Σίγουρα δεν είναι τα μόνα συναισθήματα που συμπυκνώνουν την αξία της αυριανής και μεθαυριανής συναυλίας του Γιώργου Νταλάρα στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού. Ο κορυφαίος ερμηνευτής συμπράττει με τη Συμφωνική Ορχήστρα της Σμύρνης υπό τη διεύθυνση του Hakan Sensoy υπενθυμίζοντας μια βαθιά προσωπική σχέση. «Το σπίτι των Χριστοδούλου (σ.σ.: το γένος της μητέρας του) ήταν στη Σμύρνη απέναντι από την Αγία Φωτεινή. Ο τούρκος μαέστρος, ο Hakan Sensoy, ο οποίος έχει διευθύνει αρκετές φορές ορχήστρες με τις οποίες έχω τραγουδήσει και στην Κωνσταντινούπολη και στη Σμύρνη, παρότι κλασικός μουσικός – μετά την Αθήνα διευθύνει στη Σκάλα του Μιλάνου -, ένιωθε αγάπη και συγγένεια μ’ αυτά τα τραγούδια. Ψάχνοντας το βιογραφικό μου πριν με γνωρίσει, όταν έμαθε την καταγωγή μου, μου αποκάλυψε συγκινημένος ότι και οι δικοί του γονείς, και η δική του μάνα, γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στην ίδια γειτονιά της Σμύρνης. Ισως να υφίσταται τελικά αυτό το “μικρόβιο”, η κυτταρική μνήμη που λένε».

Στην ίδια βιωματική μνήμη ανήκει και η «Μικρά Ασία» του Απόστολου Καλδάρα, του θείου του, όπως τον έλεγε πολύ μικρός. Στον Καλδάρα χρωστούσε πολλά. Εκτός από τα καινούργια τραγούδια που του είχε δώσει, του είχε εμπιστευτεί και επιτυχίες πρωτοερμηνευμένες από τον Καζαντζίδη, την Πόλυ Πάνου κ.ά. «Οταν με φώναξε λοιπόν ν’ ακούσω τα τραγούδια υπό τον τίτλο “Μικρά Ασία”, έβγαλα και γλώσσα ως “ειδήμων”. “Μα, θείε, αυτά τα τραγούδια δεν είναι μικρασιάτικα” του είπα. Γέλασε συγκαταβατικά και μου είπε “δεν πειράζει”. Τα τραγούδια αυτά ήταν αμιγώς λαϊκά και κάποια απ’ αυτά ίσως και έντεχνα. Ο Καλδάρας αξιοποίησε τους στίχους του Πυθαγόρα δημιουργώντας έναν κύκλο τραγουδιών βασισμένο στο σύγχρονο λαϊκό τραγούδι. Και πέτυχε απόλυτα. Ετσι η “Μικρά Ασία” που δεν είχε μικρασιάτικα τραγούδια, συμπλήρωσε τον μύθο με άλλα ακούσματα και εγκαταστάθηκε σε κάθε σπίτι, όπου παραμένει. Επαιξαν ρόλο βέβαια οι μουσικές και οι στίχοι. Δεν ήταν μόνο το “Η Σμύρνη μάνα καίγεται… Ρωμιοσύνη, Ρωμιοσύνη δεν θα ησυχάσεις πια” ή “Φέρτε μου νερό να ξεδιψάσω… τι να θυμηθώ, τι να ξεχάσω απ’ όσα πέρασα”». Ο Γιώργος Νταλάρας άκουσε στο στούντιο τον εαυτό του να τραγουδάει «Τούρκος εγώ και συ Ρωμιός… εσύ Χριστό και εγώ Αλλάχ» και θυμάται ότι: «Με “άρπαξε” απ’ την ψυχή αυτός ο στίχος. Ενιωσα ένα πολύ παράξενο, βαρύ συναίσθημα. Κάτι που με γέμιζε ευθύνη. Ηταν βέβαια και η μουσική του μεγάλου Καλδάρα. Ο “Μαρμαρωμένος βασιλιάς” με τη φωνή της Χαρούλας είναι κλειδωμένος σε θυρίδα μέσα στο μυαλό μου και στην ψυχή μου όσο ζω».

Ο ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ. Πέρα από το καλλιτεχνικό μέρος της συναυλίας, ο σπουδαίος τραγουδιστής τονίζει τον συμβολισμό της σύμπραξης με την Ορχήστρα της Σμύρνης, θυμίζοντας ότι οι Ελληνες και ειδικά οι πρόσφυγες μεγάλωσαν με τον «δράκο της Τουρκίας και οι Τούρκοι με τον δράκο της Ελλάδας». «Και όχι άδικα. Υπάρχουν πάντα θέματα ανοιχτά και δύσκολα και κυρίως υπάρχει το άλυτο θέμα της Κύπρου. Οι λαοί όμως δεν κερδίζουν τίποτα με τη βία και το μίσος. Η προσέγγιση μέσα από την τέχνη δεν έβλαψε ποτέ κανέναν, αλλά βοήθησε». Ο Ρίτσος και στην εξορία ακόμα, τονίζει ο Γιώργος Νταλάρας, μετέφραζε Ναζίμ Χικμέτ και ο Μίκης Θεοδωράκης υπήρξε πρωτεργάτης και πρωτομάστορας στο χτίσιμο της πολιτιστικής ειρήνης ανάμεσα στους δύο λαούς. «Εγώ γεννήθηκα στα προσφυγικά της Νίκαιας και από οικογένεια ανθρώπων διωγμένων και κυριολεκτικά εξολοθρευμένων από τη μικρασιατική τραγωδία. Μεγάλωσα όμως με μια μάνα που δεν τα έβαλε ποτέ με τους λαούς και τον απλό κόσμο, μεγάλωσα σ’ ένα περιβάλλον ανοχής, εγκαρτέρησης και ελπίδας για την καινούργια ζωή που ξανάχτισαν με κόπο οι μικρασιάτες πρόσφυγες στην Ελλάδα».

INFO

Την Τετάρτη 19 και την Πέμπτη 20 Ιουνίου στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού