Τι έκανε ο Τραμπ στη Βρετανία;

Τελικά,  μόνο ο Λάρι, ο γάτος της Ντάουνινγκ Στριτ, μπορεί να σταματήσει τον Τραμπ. Την περασμένη Τρίτη, το πιο διάσημο γατί της Βρετανίας τρύπωσε κάτω από τη θωρακισμένη Κάντιλακ του αμερικανού προέδρου – γνωστή ως «Κτήνος» – και για λίγα λεπτά δεν την άφηνε να προχωρήσει. Λάρι – Ντόναλντ 1-0. Με όλους τους υπόλοιπους, ο «πλανητάρχης» ήταν ασυγκράτητος κατά τη διάρκεια του τριήμερου ταξιδιού του στη Γηραιά Αλβιώνα, το οποίο, κατά τη συνήθη πρακτική του, μετέτρεψε σε σόου. Η άφιξη του Ντόναλντ Τραμπ χαιρετίστηκε με 185 κανονιοβολισμούς από το Γκριν Παρκ και τον Πύργο του Λονδίνου. Προφανώς σε ένδειξη ανταπόδοσης, ο πρόεδρος των ΗΠΑ άρχισε να ρίχνει τις δικές του κανονιές, τη μία μετά την άλλη: με το «καλημέρα» επέκρινε την Τερίζα Μέι για τον τρόπο με τον οποίο διεξήγαγε τις διαπραγματεύσεις για το Brexit («έτσι όπως τις έκανε, η ΕΕ δεν είχε τίποτε να χάσει», είπε), έβρισε τον δήμαρχο του Λονδίνου Σαντίκ Καν αποκαλώντας τον «απόλυτο λούζερ» και «απαίσιο ως δήμαρχο» (ο τελευταίος, βέβαια, είχε προηγουμένως παρομοιάσει τον λόγο του Τραμπ με εκείνον των φασιστών του 20ου αιώνα), «έφτυσε» τον αρχηγό των Εργατικών Τζέρεμι Κόρμπιν (αποκάλυψε ότι απέρριψε πρόσκλησή του να συναντηθούν και τον χαρακτήρισε «αρνητική δύναμη»), αποκάλεσε «κακιά» τη σύζυγο του πρίγκιπα Χάρι, Μέγκαν Μαρκλ, και τρολάρισε τη βρετανική κυβέρνηση, καλώντας την να δώσει στον Νάιτζελ Φάρατζ θέση… διαπραγματευτή με τις Βρυξέλλες και να μηνύσει την ΕΕ για το Brexit! Αυτά, την πρώτη ημέρα της επίσκεψής του. Την επομένη, αποφάσισε να υποδυθεί τον παρουσιαστή του «The Apprentice» – έχει, άλλωστε, αντίστοιχη τηλεοπτική εμπειρία 13 ετών στην πλάτη του -, αξιολογώντας όχι επίδοξους επιχειρηματίες αλλά… υποψήφιους πρωθυπουργούς της Βρετανίας: «Πιστεύω ότι θα έκανε πολύ καλή δουλειά», είπε για τον Μπόρις Τζόνσον. «Τον ξέρω, νομίζω ότι κι αυτός θα έκανε πολύ καλή δουλειά», σχολίασε για τον Τζέρεμι Χαντ. «Αυτόν δεν τον ξέρω. Θα έκανε καλή δουλειά;» διερωτήθηκε, αναφερόμενος στον Μάικλ Γκόουβ. Κι όλα αυτά, παρουσία της Τερίζα Μέι, η οποία χαμογελούσε αμήχανα παρακολουθώντας αυτή την, ανεπίτρεπτη για ξένο ηγέτη, ανάμειξη στις εσωτερικές υποθέσεις της Βρετανίας.

Η αλήθεια είναι ότι ο Τραμπ έβρισκε και τα έκανε: η βρετανική πολιτική σκηνή είναι σχεδόν υπό διάλυση. Η χώρα διέρχεται μία άνευ προηγουμένου πολιτική – και κοινωνική – κρίση λόγω του Brexit, το οποίο παραμένει άγνωστο πότε, πώς και εάν θα γίνει. «Η επίσκεψη Τραμπ φάνταζε περισσότερο ως αφορμή για να προωθήσει ο αμερικανός πρόεδρος τις προσωπικές του απόψεις για το πώς πρέπει να λειτουργεί ο κόσμος, παρά ως μια οργανωμένη διπλωματική προσπάθεια των ΗΠΑ. Σε αυτό συνέβαλε το γεγονός ότι ο Τραμπ συνάντησε μια πρωθυπουργό υπό αποχώρηση, σε μια στιγμή όπου η κατάσταση στο βρετανικό πολιτικό σύστημα είναι ρευστή. Επομένως, ό,τι επαφές γίνονταν και όποιες συμφωνίες συνάπτονταν θα τελούσαν υπό την αίρεση των επερχόμενων πολιτικών εξελίξεων στο Λονδίνο: εκλογή νέου πρωθυπουργού το καλοκαίρι και πιθανώς νέες εκλογές το φθινόπωρο» δήλωσε στα «ΝΕΑ» ο Αγγελος Χρυσόγελος, ερευνητής του προγράμματος Fulbright – Schuman στη Σχολή Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου John Hopkins των ΗΠΑ.

Οταν συνάντησε τον Τραμπ, στην αρχή αυτής της εβδομάδας, η Μέι ήταν πρωθυπουργός. Σήμερα, δεν είναι. Τουλάχιστον όχι κανονική. Από χθες ασκεί υπηρεσιακά καθήκοντα έως ότου εκλεγεί ο διάδοχός της, πιθανότατα λίγο μετά τα μέσα του Ιουλίου. Ισως γι’ αυτό ο αμερικανός πρόεδρος αποφάσισε να ξοδέψει περισσότερο χρόνο βλέποντας ή συνομιλώντας τηλεφωνικά με τους δελφίνους της, παρά με την ίδια. «Λειτούργησε λιγότερο ως πρόεδρος και περισσότερο ως ηγέτης μιας διεθνούς λαϊκιστικής και αντισυστημικής συμμαχίας, επαινώντας πολιτικούς του φίλους όπως ο Νάιτζελ Φάρατζ και ο Μπόρις Τζόνσον και ξεκινώντας διαδικτυακούς καβγάδες με εκφραστές της πολυπολιτισμικότητας όπως ο Σαντίκ Καν και η Μέγκαν Μαρκλ. Εχει αποδείξει ότι αισθάνεται πολύ πιο άνετα όταν παίζει τον ρόλο του υπερεθνικού λαϊκιστή κομματάρχη, παρά όταν πρέπει να λάβει υπόψη το διπλωματικό πρωτόκολλο ή τις λεπτομέρειες περίπλοκων διπλωματικών διαπραγματεύσεων», πρόσθεσε ο δρ Χρυσόγελος.

Ο επόμενος πρωθυπουργός της Βρετανίας θα κληρονομήσει μια κυβέρνηση χωρίς πλειοψηφία και μια Βουλή διχασμένη ως προς το Brexit. Μοιραία, η χώρα ίσως οδηγηθεί σε εκλογές, σε δεύτερο δημοψήφισμα ή ακόμη και σε ένα καταστροφικό nodeal. Τι σημαίνουν όλα αυτά για την περίφημη «ειδική σχέση» μεταξύ ΗΠΑ και Βρετανίας; Αγνωστο. Ολα θα εξαρτηθούν από τις πολιτικές εξελίξεις στο νησί: η μελλοντική σχέση των δύο χωρών θα οριοθετηθεί από το ποιος θα είναι ο επόμενος πρωθυπουργός και το πώς θα εξελιχθεί το Brexit. Εάν, για παράδειγμα, εκλεγεί ένας οπαδός του σκληρού Brexit, εκτιμάται ότι η Βρετανία θα επιδιώξει μια ιδιαιτέρως στενή σχέση με τις ΗΠΑ και θα απομακρυνθεί από την ΕΕ. Εάν κερδίσει κάποιος πιο μετριοπαθής, πιθανότατα θα επιδιώξει να διατηρήσει εμπορικούς δεσμούς με την ΕΕ, κάτι που δεν βλέπουν με καλό μάτι στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Εάν γίνουν εκλογές και κερδίσουν οι Εργατικοί, ο Κόρμπιν θα αναμφίβολα ο πιο αντιαμερικανός πρωθυπουργός στην ιστορία της χώρας. Το τι θα σημάνει αυτό για τις σχέσεις της Βρετανίας με τις ΗΠΑ αλλά και με την ΕΕ (της οποίας επίσης δεν είναι ένθερμος υποστηρικτής), μένει να φανεί.

Από το 1941, όταν ο Ρούζβελτ και ο Τσόρτσιλ υπέγραψαν τη Χάρτα του Ατλαντικού, το Λονδίνο μπορούσε να υπερηφανεύεται ότι λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ Αμερικής και Ευρώπης. Εξαιτίας του Brexit, ο ρόλος αυτός ήδη αμφισβητείται. Ο Τραμπ πιέζει ώστε η Βρετανία να πάψει να ακολουθεί τους κανονισμούς και τα πρωτόκολλα της ΕΕ και να εναρμονιστεί με τα αντίστοιχα αμερικανικά, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει ότι θα εισάγονται αμερικανικά κοτόπουλα με χλωρίνη ή ότι το Εθνικό Σύστημα Υγείας θα γίνει πιο «ανοιχτό» σε αμερικανικές εταιρείες – ενδεχόμενα που αμφότερα αντιμετωπίζονται αρνητικά από μεγάλο μέρος του βρετανικού πολιτικού κόσμου. Στο τραπέζι των συνομιλιών Τραμπ – Μέι τέθηκε και το ζήτημα της συμμετοχής της Huawei στην κατασκευή του βρετανικού δικτύου 5G, την οποία εξετάζει η κυβέρνηση της χώρας. Ο Τραμπ έχει επανειλημμένως ζητήσει από τη Βρετανία να μην επιτρέψει την ανάμειξη του κινεζικού τηλεπικοινωνιακού κολοσσού, προειδοποιώντας ότι αυτό θα έθετε σε κίνδυνο τη συνεργασία των δύο χωρών στους τομείς της ασφάλειας και της ανταλλαγής πληροφοριών (παρόμοια απειλή εκτόξευσε και για την περίπτωση που εκλεγεί πρωθυπουργός ο Κόρμπιν). Το θέμα αναμένετο να προκαλέσει εντάσεις μεταξύ των δύο πλευρών, αλλά η δέσμευση της Μέι ότι η ασφάλεια θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο σε οποιαδήποτε απόφαση επί του θέματος καλμάρισε προσωρινά τον πρόεδρο των ΗΠΑ. Αλλωστε, το θέμα θα κληρονομήσει ο επόμενος πρωθυπουργός, μαζί με το αγκάθι του Brexit αλλά και της εμπορικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ. Με το γνωστό πληθωρικό του ύφος, ο Τραμπ υποσχέθηκε μια «πρωτοφανούς μεγέθους» εμπορική συμφωνία μετά το Brexit. Ωστόσο, η αλήθεια είναι ότι οι δύο χώρες είναι πολύ μακριά από μια τέτοια συμφωνία, για την οποία πιθανότατα θα απαιτηθούν χρόνια διαπραγματεύσεων, ενώ το περιεχόμενό της θα εξαρτηθεί, εν πολλοίς, από τους όρους του ίδιου του Brexit, οι οποίοι εξακολουθούν να παραμένουν ασαφείς. Επιπλέον, μια τέτοια συμφωνία σε καμία περίπτωση δεν θα μπορέσει να υποκαταστήσει την εμπορική σχέση Βρετανίας – ΕΕ: το 2017, οι ΗΠΑ αντιπροσώπευαν το 18% των βρετανικών εξαγωγών και το 11% των εισαγωγών, ενώ η ΕΕ αντιπροσώπευε το 45% και 53% αντίστοιχα.