Αστάθμητες εξελίξεις στη Γερμανία

Οι Πράσινοι δεν προλαβαίνουν να χαρούν τα καλά μαντάτα. Μία εβδομάδα μετά τις ευρωεκλογές, που πέρασαν με 20,5% άνετα μπροστά από τους Σοσιαλδημοκράτες (SPD) κατακτώντας τη δεύτερη θέση, έρχονται οι δημοσκοπήσεις. Στο «Πολιτικό Βαρόμετρο» του δεύτερου γερμανικού καναλιού ZDF, οι Πράσινοι έφτασαν στο 26%, μόλις μία μονάδα πίσω από τη συντηρητική Χριστιανική Ενωση CDU/CSU, που πέφτει στο 27%. Στην αντίστοιχη δημοσκόπηση του πρώτου δημόσιου καναλιού ARD οι Πράσινοι είναι με 26% (+6%) πρώτο κόμμα, ξεπερνώντας και τη δεξιά Χριστιανική Ενωση που πέφτει στο 25% (-3%). Οι Σοσιαλδημοκράτες παραμένουν σε ελεύθερη πτώση, στο 13% και 12% αντίστοιχα. Είναι τα χειρότερα ποσοστά που είχαν ποτέ τα δύο κυβερνητικά κόμματα.

Δραματικά μειώνεται και η εμπιστοσύνη στη σημερινή κυβέρνηση της Μέρκελ. Ενώ μέχρι τώρα η πλειοψηφία των Γερμανών πίστευε ότι ο μεγάλος συνασπισμός θα ολοκληρώσει την τετραετία, πλέον, σχεδόν ένας στους δύο Γερμανούς (46%) περιμένει πρόωρη διάλυση της κυβέρνησης και μόνον το 47% περιμένει να εξαντλήσει την τετραετία. Σύμφωνα με άλλη δημοσκόπηση του YouGov το 52% θέλει πρόωρες εκλογές και μόνον 27% να συνεχιστεί η σημερινή συγκυβέρνηση Χριστιανικής Ενωσης – Σοσιαλιστών.

Η πανωλεθρία των Σοσιαλδημοκρατών στις ευρωεκλογές έφερε τον πρώτο σεισμό με την παραίτηση της προέδρου του SPD, Αντρέα Νάλες, από όλα τα αξιώματα και την οριστική αποχώρηση από την πολιτική ζωή. Νέος πρόεδρος του SPD θα εκλεγεί πιθανότατα τον Νοέμβριο ή τον Δεκέμβριο. Μέχρι τότε οι Σοσιαλδημοκράτες, με υπηρεσιακή ηγεσία, θέλουν να κερδίσουν χρόνο και να ρίξουν το βάρος στο κυβερνητικό έργο, καθώς επίκειται ο ενδιάμεσος απολογισμός στο ημίχρονο της κυβερνητικής θητείας το φθινόπωρο. Εκεί θα κριθεί και η πορεία της σημερινής κυβέρνησης αλλά και της ίδιας της καγκελαρίου Μέρκελ.

«Ο σημερινός μεγάλος συνασπισμός πέρασε από όλα τα στάδια νομιμοποίησης στο SPD, στο συνέδριο και εσωκομματικό δημοψήφισμα με μεγάλη συμμετοχή», θυμίζει ο πολιτειολόγος Τόρστεν Φάας, καθηγητής στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου (FU). Αλλά έχει κουράσει τους πρωταγωνιστές και τους πολίτες. Ηταν εξαρχής ένας γάμος ανάγκης για να μη μείνει ακυβέρνητη η Γερμανία. Με την αποχώρηση της Αντρέα Νάλες, ο μεγάλος συνασπισμός χάνει το σημαντικότερο στήριγμα στους Σοσιαλδημοκράτες. Μένει ο Ολαφ Σολτς, υπουργός Οικονομικών και αντικαγκελάριος, ο οποίος δεν ενδιαφέρεται για την ηλεκτρική καρέκλα του προέδρου του SPD.

Ο Σολτς ανήκει στους υπεραισιόδοξους. Πιστεύει ότι ο επόμενος καγκελάριος της Γερμανίας μπορεί να προέρχεται από το SPD. «Η πιθανότητα να είμαστε το ισχυρότερο κόμμα στις επόμενες παγγερμανικές εκλογές είναι σαφώς μεγαλύτερη απ’ ό,τι ήταν τα προηγούμενα χρόνια», εκτιμά ο Σολτς σε συνέντευξή του στην τελευταία έκδοση του εβδομαδιαίου περιοδικού «Στερν». Θα είναι οι πρώτες εκλογές χωρίς υποψήφιο εν ενεργεία καγκελάριο, αφού η Μέρκελ θα αποχωρήσει. «Εάν κινηθούμε σωστά, έχουμε μία πιθανότητα», λέει ο Σολτς. Και «σωστά» σημαίνει επιτυχία του κυβερνητικού έργου, με το οποίο οι Σοσιαλδημοκράτες θα δώσουν τη μάχη των εκλογών. Προφανώς με τον Σολτς υποψήφιο καγκελάριο του SPD.

Είναι αναστρέψιμη η σημερινή δυσφορία; Υπάρχει επιστροφή στην ομαλότητα ή συντελείται και στη Γερμανία μια δραματική μετάλλαξη του πολιτικού σκηνικού; «Αυτό δεν μπορεί να απαντηθεί με ασφάλεια, συμβαίνουν και τα δύο ταυτόχρονα», λέει ο πολιτειολόγος Φάας. Πριν από δύο χρόνια η Χριστιανική Ενωση έπιανε ποσοστά κοντά στο 40% και το SPD στο 30%, αυτό δείχνει ότι τα δύο κόμματα ευρείας λαϊκής βάσης δεν μπορούν να κινητοποιήσουν το δυναμικό που έχουν και όσο μένουν στον μεγάλο συνασπισμό, τόσο τροφοδοτείται και παγιώνεται η αλλαγή του πολιτικού σκηνικού. «Εσείς έχετε το παράδειγμα της Ελλάδας», λέει ο Φάας, «δείτε τι γίνεται στη Γαλλία».

Εξίσου επισφαλή όμως θεωρεί ο πολιτειολόγος και την εκτίναξη των Πρασίνων. Η επιτυχία των ευρωεκλογών οφείλεται εν πολλοίς στο γεγονός ότι κυριάρχησε προεκλογικά η προστασία του κλίματος. Αλλά κάτω από την επιφάνεια αυτής της επιτυχίας υπάρχουν δομικές αδυναμίες των Πρασίνων. Στην Ανατολική Γερμανία τα ποσοστά τους παραμένουν πολύ χαμηλά, ενώ λείπει και το στελεχικό δυναμικό για να κρατήσει το κόμμα μακροπρόθεσμα στη σημερινή του θέση. Οι Πράσινοι έχουν μόλις 80.000 κομματικά μέλη, ενώ το SPD πάνω από 400.000. Σε λίγο, παρατηρεί ο Φάας, αν συμπεριληφθεί και η τοπική αυτοδιοίκηση, κάθε στέλεχος των Πρασίνων θα έχει δύο και τρία αξιώματα.

Ιστορικό προηγούμενο πράσινης φούσκας υπάρχει: Το 2011, θυμίζει ο Φάας, όταν η Φουκουσίμα κυριαρχούσε στην πολιτική ατζέντα, τα ποσοστά των Πρασίνων έφταναν επίσης τα σημερινά ποσοστά. Αλλά στις τελευταίες εκλογές κατέληξαν στην έκτη θέση με 8,9% πίσω από το AfD, τους Φιλελεύθερους και την Αριστερά.

Σήμερα, καταλήγει ο Φάας, «οι συνθήκες είναι εντελώς αστάθμητες, κανείς δεν μπορεί να προδιαγράψει την κατάληξη».