Το εκκρεμές των εκλογών

Το κόμμα του Κυριάκου Μητσοτάκη έχει ξεκινήσει την καμπάνια του για την 7η Ιουλίου με ένα προβάδισμα της τάξης του 9,35%. Με ένα πλεονέκτημα, άρα, που μοιάζει μη αναστρέψιμο για όποιον κάνει τον κόπο να μελετήσει τα νούμερα που συνοψίζουν τη λαϊκή ετυμηγορία καθ’ όλη τη διάρκεια της Μεταπολίτευσης. Τα ποσοστά, δηλαδή, που έχουν πάρει τα εκάστοτε μεγάλα κόμματα σε εκλογές. Ποια είναι αυτή; Αν η χρονική απόσταση μεταξύ των δυο αναμετρήσεων είναι μικρή, οι ψηφοφόροι τείνουν να ακολουθούν το ρεύμα που δημιουργεί η μια κάλπη στην επόμενη.

Οσοι – για να το πούμε με δικά του λόγια – γαργαλούσαν τον Πρωθυπουργό να στήσει τριπλές κάλπες τον Μάιο βάσιζαν την επιχειρηματολογία τους σε τέτοια ιστορικά προηγούμενα. Στην εμπειρία, δηλαδή, του 2009 και του 2014. Εκεί στήριζαν και την εκτίμησή τους – πως τελικά θα προκήρυσσε πρόωρες εκλογές για την 26η Μαΐου – και οι πολιτικοί του αντίπαλοι, αφού το έβλεπαν ως την ορθολογικότερη επιλογή. Ως την επιλογή που θα εξασφάλιζε στον Αλέξη Τσίπρα μια διαχειρίσιμη ήττα σε εθνικές εκλογές.

Είναι ένα μάθημα που θα μπορούσε να έχει διδάξει στον Τσίπρα ο Καραμανλής ο νεότερος και ο Αντώνης Σαμαράς. Στην περίπτωση που είχε ξεχάσει πως το είχε βιώσει κι ο ίδιος από την πλευρά εκείνου που έρχεται, όταν τον Ιανουάριο του 2015 ήρθε όντως με οκτώμισι μονάδες διαφορά – αυξάνοντας το 3,74% με το οποίο είχε επικρατήσει ο ΣΥΡΙΖΑ της ΝΔ επτά μήνες πριν, στις ευρωεκλογές του 2014. Υπάρχουν κι άλλα παραδείγματα που επιβεβαιώνουν τον υπό συζήτηση κανόνα. Οι τρεις εθνικές της τεταμένης περιόδου 1989-1990. Καθώς και οι τρεις φορές που το εκλογικό σώμα προσήλθε στα εκλογικά τμήματα το 2015.

ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ. Η εξήγηση είναι μάλλον απλή. Οι ψηφοφόροι επηρεάζονται από το ρεύμα που διαμορφώνει η πρώτη κάλπη. Σύμφωνοι. Αλλά για ποιους λόγους επηρεάζονται; Οι παράγοντες που διαμορφώνουν το ρεύμα είναι στην ανάγνωση ενός θεωρητικού των ερευνών κοινής γνώμης δυο: «Η απογοήτευση των χαμένων και το κλίμα υπέρ του πρώτου». Με τον πρώτο όρο εννοεί πως οι ψηφοφόροι του δεύτερου κόμματος επειδή αισθάνονται ότι δεν έχει σημασία η ψήφος τους, μιας και ως νικητής εμφανίζεται το αντίπαλο κόμμα, τείνουν να απέχουν από τις δεύτερες κάλπες – σε μεγαλύτερο βαθμό απ’ ό,τι οι ψηφοφόροι του πρώτου κόμματος.

Το δε κλίμα υπέρ του πρώτου επιδρά τελικά και στην κατανομή των αναποφάσιστων. Τυπικά, το εν λόγω ποσοστό ψηφοφόρων πρέπει  – κατά τη δημοσκοπική αργκό – να «σπάει» αναλογικά. Στα γκάλοπ. Ωστόσο, μετά το μεγάλο κραχ του 2015 εκείνοι που παρακολουθούν τις μετρήσεις παρατηρούν πως το αστάθμιστο δείγμα συνήθως εμφανίζεται πιο κοντά στο αποτέλεσμα της αληθινής αναμέτρησης απ’ ό,τι το σταθμισμένο. Αυτό δείχνει, λένε, πως σε πραγματικές συνθήκες – σε συνθήκες εκλογών – «οι αναποφάσιστοι πηγαίνουν συνήθως προς το πρώτο κόμμα».

Στα παραπάνω ορισμένοι αναλυτές προσθέτουν και μια ελληνική παράδοση. «Στην Ελλάδα σχεδόν πάντα όταν τίθεται στους ψηφοφόρους το δίλημμα φόβου – ελπίδας κερδίζει όποιος δεν παίζει τον φόβο. Κερδίζει η διαχείριση της προσδοκίας». Κι εκείνος που προηγείται χρησιμοποιεί πιο εύκολα μια ρητορική ελπίδας. Οπότε, οποιαδήποτε ομοιότητα με πρόσωπα και καταστάσεις της παρούσας προεκλογικής περιόδου δεν είναι συμπτωματική.