Τα τρομερά παιδιά της ποπ αρτ

Πέθανε στις 16 Φεβρουαρίου του 1990. Και λοιπόν; Ποιος το θυμάται όταν το ίχνος του βρίσκεται παντού; Τα μωρά του που ακτινοβολούν, τα σκυλιά που γαβγίζουν, τα χαμογελαστά προσωπάκια με τα τρία μάτια, οι χορευτές του, όσα δημιουργούσε με σκοπό να στείλει άμεσα τα μηνύματά του, έχουν καταλάβει από το Τείχος του Βερολίνου ώς έναν τοίχο μοναστηριού στην Πίζα κι ενός νοσοκομείου παίδων στο Παρίσι. Από τα εξώφυλλα των δίσκων του Ντέιβιντ Μπάουι και των Run DMC ώς τις πασαρέλες με τις δημιουργίες της Βίβιαν Γουέστγουντ, αλλά και το κορμί της Γκρέις Τζόουνς, το οποίο χρησιμοποίησε ως καμβά. Από μακό μπλουζάκια μέχρι τράπουλες και κονκάρδες. Εικόνες απλές, χαρούμενες, άμεσα αναγνωρίσιμες. Γκραφίτι τσέπης που λειτουργούν ως  ενέσεις αισιοδοξίας κι εκ πρώτης όψεως μοιάζουν αφελή. Πίσω, όμως, από κάθε γραμμή που έχει τραβηχτεί με αυτοπεποίθηση και έχει καταλάβει τη θέση της στον δημόσιο χώρο εκφράζεται μια σαφής διάθεση εξωστρέφειας. Μια πρόθεση ενημέρωσης, αμφισβήτησης των συμβάσεων, έναρξης του διαλόγου για όσα δεν μπαίνουν εύκολα στο τραπέζι. Ολο αυτό το ποπ σύμπαν που καταλαμβάνει κάθε δυνατή επιφάνεια είναι αμιγώς πολιτικό. Και θεός – δημιουργός του σύμπαντος αυτού δεν είναι άλλος από τον Κιθ Χέρινγκ, ο οποίος μέσα στα 31 χρόνια που έζησε κατάφερε να δημιουργήσει έναν μύθο που εξακολουθεί να είναι ζωντανός. Τρεις δεκαετίες μετά τον θάνατό του, η Τέιτ Λίβερπουλ ετοιμάζεται να υποδεχτεί την πρώτη μεγάλη έκθεση έργων του στη Βρετανία με περισσότερες από 85 δημιουργίες του, ανάμεσά τους μεγάλων διαστάσεων πίνακες και σχέδια, αφίσες, φωτογραφίες, αλλά και βίντεο που επιχειρούν να μεταφέρουν τις δονήσεις της κουλτούρας του δρόμου της Νέας Υόρκης των 80s στη Βρετανία του 2019. «Παρόλο που οι εικόνες του είναι πανταχού παρούσες, είναι στην πραγματικότητα ένας καλλιτέχνης που έχει αγνοηθεί» εκτιμά ο συνεπιμελητής της μεγάλης έκθεσης Ντάρεν Πάιχ. «Ξεχνάμε ότι στη δεκαετία του 1980 μιλούσε για σημαντικά κοινωνικά θέματα, όπως το απαρτχάιντ, το ΑΙDS, τα περιβαλλοντικά θέματα, τον τρόπο με τον οποίο ο καπιταλισμός αυξάνει τις κοινωνικές ανισότητες, χρησιμοποιώντας πολύ προσιτό λόγο». Σύμμαχος της σταθερά αμείωτης δημοτικότητάς του και η ιστορική συγκυρία. Διότι οι Ηνωμένες Πολιτείες, στις οποίες ανδρωνόταν ως γιος ενός θρήσκου και υποστηρικτή του Νίξον μηχανικού, o οποίος έφυγε από το σπίτι του για να εξερευνήσει την Αμερική κάνοντας οτοστόπ και χρηματοδοτώντας το ταξίδι του πουλώντας τα σχέδιά του, έχουν ουκ ολίγες ομοιότητες με τις ΗΠΑ του 2019. Ενας γελοίος πρόεδρος και πάλι στην εξουσία – όπως ο Ρίγκαν -, με θέσεις κατά των μεταναστών, των αμβλώσεων και υπέρ των όπλων.

Είναι η στιγμή που η γενιά του Γουόρχολ αποσύρεται και μια νέα παίρνει τη θέση της. Και ο Χέρινγκ μαζί με τον Ζαν Μισέλ Μπασκιά και τον Κένι Σαρφ θα πάρουν τα ηνία. Θα κάνουν τέχνη με αναφορές σε όσα τους περιβάλλουν: κλαμπ, ραπ, τέχνη του δρόμου, τηλεόραση, υποκουλτούρα. Θα τραβήξουν την προσοχή, θα ακολουθήσουν οι εκθέσεις και μετά οι πωλήσεις. Την ίδια ώρα, το σύστημα βρίσκεται σε αμηχανία. Μουσεία και κριτικοί κρατούν αποστάσεις καθώς δεν μπορούν να διαχειριστούν τα ανερχόμενα αστέρια. Ορισμένοι είναι θετικοί, κάποιοι άλλοι ειρωνικοί τόσο που να στήνουν λογοπαίγνια με το επίθετο του Χέρινγκ και να το μετατρέπουν σε Boring (βαρετός).

Η τάση που επικρατούσε είναι ότι δεν υπήρχε λόγος οι νέοι αυτοί καλλιτέχνες να ληφθούν σοβαρά υπόψη. Ναι μεν μπορεί το στυλ τους – και ειδικά του Χέρινγκ – να είχε κατακτήσει το ευρύ κοινό, δεν ήταν όμως το επίπεδό του τόσο υψηλό ώστε να προωθηθεί στους κύκλους της ελίτ. Πώς θα μπορούσε άλλωστε να κερδίσει μια θέση στα σαλόνια ένας τύπος που ζωγραφίζει στις κενές διαφημιστικές πινακίδες του μετρό της Νέας Υόρκης, γράφει τις απόψεις του στα έργα του είτε έχουν σχέση με την πολιτική είτε με το ασφαλές σεξ (βρισκόμαστε στην εποχή που το AIDS κάνει την εμφάνισή του και θύμα του οποίου είναι και ο ίδιος) και παράλληλα αποδεικνύεται εξαιρετικά εμπορικός, όχι όμως με τους επιβαλλόμενους και κατά συνέπεια ελεγχόμενους από την αγορά της τέχνης νόμους;

Το ρεκόρ του Μπασκιά

Ο χρόνος ωστόσο διέψευσε όσους τόλμησαν να απορρίψουν τόσο τον ίδιο όσο και την παρέα του. «Το τελευταίο τροπικό δάσος», έργο που έφτιαξε το 1989 κι ενώ γνώριζε πως η αντίστροφη μέτρηση για τη ζωή του είχε αρχίσει, πωλήθηκε από τον οίκο δημοπρασιών Σόθμπις προς 4,5 εκατ. ευρώ, ενώ μέχρι και πριν από μερικές εβδομάδες ο φίλος του Ζαν Μισέλ Μπασκιά κρατούσε τα σκήπτρα του ακριβότερου καλλιτέχνη με 97,8 εκατ. ευρώ. Οι ατάκες τους έχουν αποδειχθεί διαχρονικές και χρησιμοποιούνται κατά κόρον ακόμη κι αν έχει ξεχαστεί σε ορισμένες περιπτώσεις η πατρότητά τους, κι άλλες όπως του Μπασκιά έχουν κυκλοφορήσει σε ειδική έκδοση από το Πανεπιστήμιο του Πρίνστον.

Την ώρα που το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης (2017) αφιέρωνε μια ολόκληρη έκθεση στο Club 57, ένα μικρό νυχτερινό στέκι εικαστικών, ηθοποιών και μουσικών, στο Λονδίνο φιλοξενούνταν μεγάλη έκθεση για το έργο του Μπασκιά, ενώ τα έργα του μέντορά τους Αντι Γουόρχολ βρίσκονταν στις πρώτες θέσεις των δημοπρασιών. Ο μύθος γύρω από την μποέμικη ζωή τους, τα μυθικά πάρτι τους, τις μεταξύ τους σχέσεις, τον τρόπο που δημιουργούσαν είναι τόσο δυνατός που ακόμη και σήμερα η αναφορά και μόνο του ονόματός τους είναι αρκετή για να προσελκύσει την προσοχή. Τα στιγμιότυπα από την κλειδαρότρυπα της ζωής τους, όπως οι άγνωστες φωτογραφίες με την καθημερινότητα του Μπασκιά αποτυπωμένη από τον φωτογραφικό φακό του Γουόρχολ, που αναμένεται να βγουν σε ειδική έκδοση, γίνονται ανάρπαστα.

Το άγγιγμα του Μίδα που φαίνεται πως είχε όλη αυτή η παρέα της Νέας Υόρκης δεν δείχνει να οφείλεται μόνο στο γεγονός ότι κατάφεραν να αναμείξουν στη σωστή δοσολογία τα εικαστικά με την ποπ και τη ραπ, αλλά και στο ότι ορισμένες κοινωνικές συνθήκες δεν μεταβλήθηκαν δραματικά (η Νέα Υόρκη, επί παραδείγματι, εξακολουθεί να είναι βρώμικη κι επικίνδυνη, γεμάτη οργισμένους νέους και παράλληλα εύφορη γη για νέες ιδέες), με αποτέλεσμα ο κύκλος που ξεκίνησε τη δεκαετία του ’70 και ολοκληρώθηκε με τρεις θανάτους – του Γουόρχολ το 1987, του Μπασκιά το 1988 και του Χέρινγκ το 1990 – να μοιάζει πολύ κοντά, αλλά και συνάμα πολύ μακριά.

info

Η έκθεση «Κιθ Χέρινγκ» στην Τέιτ Λίβερπουλ από τις 14 Ιουνίου έως τις 10 Νοεμβρίου