Το ποινικό μας σύστημα χρειάζεται αναμόρφωση

Νέοι κώδικες. Αναγκαίοι για το µέλλον ή πολλή συζήτηση για το τίποτα;

Με την ψήφιση του Ποινικού Κώδικα και του Κώδικα Ποινικής Δικονοµίας συντελείται µια σηµαντική αλλαγή στον ποινικό χώρο της χώρας µας. Δύο µεταπολεµικοί κώδικες που ισχύουν για σχεδόν 70 χρόνια αλλάζουν. Οι αλλαγές συντάσσονται µε τα σύγχρονα δεδοµένα και παρά τις επιµέρους αντιρρήσεις ή επιφυλάξεις η πραγµατικότητα είναι ότι γίνονται βήµατα εκσυγχρονισµού και εξορθολογισµού. Οι παλιοί κώδικες είχαν ήδη χάσει τη συνοχή τους από τις πάµπολλες τροποποιήσεις που γίνονταν για διάφορους λόγους και σκοπιµότητες, µε αποτέλεσµα στο τελευταίο στάδιό τους να ενσωµατώνουν παράλογες διατάξεις και ασύµβατες µε τον σύγχρονο νοµικό ευρωπαϊκό πολιτισµό. Ενα απλό παράδειγµα παραλογισµού είναι ότι ένα οικονοµικό έγκληµα κατά του Δηµοσίου (π.χ. υπεξαίρεση 500.000 ευρώ) επέσυρε ποινή ισόβιας κάθειρξης και ισοδυναµούσε τιµωρητικά µε το αδίκηµα της ανθρωποκτονίας!  Συνοπτικά, θα πρέπει να τονιστεί ότι στον Ποινικό Κώδικα γίνονται µεγαλύτερες αλλαγές. Συνοπτικά, επισηµαίνω ότι η µεγαλύτερη είναι ο εξορθολογισµός των ποινών που περιέχει την κατάργηση της µετατροπής αυτών σε χρηµατικές (ήταν ελληνική πατέντα), τη µείωση της οροφής τους (από 20 σε 15 χρόνια), τον περιορισµό του εύρους δυνατότητας των δικαστών στην επιβολή των ποινών (το πλαίσιο των 15 ετών µειώνεται σε 5), την κατάργηση της ισόβιας κάθειρξης ως µοναδικής ποινής (προβλέπεται και εναλλακτική κάθειρξη 10-15 ετών), τη µείωση των εξοντωτικών ποινών των ειδικών νόµων, την κατάργηση του Ν. 1608/50 περί καταχραστών του Δηµοσίου, την κατάργηση των πταισµάτων κ.ά. Σηµαντική είναι και η θέσπιση της κοινωφελούς εργασίας ως βασικής ποινής και η έκτιση των πιο βαριών πληµµεληµατικών ποινών (3-5 ετών) στις φυλακές υπό προϋποθέσεις.

Ενώ όµως έχει γίνει µεγάλη συζήτηση για τον Ποινικό Κώδικα, πέρασαν στην «αφάνεια» οι επίσης σηµαντικές αλλαγές στον Κώδικα Ποινικής Δικονοµίας.

Συνοπτικά, αναφέρω ενδεικτικά: καταργείται ο θρησκευτικός όρκος, θεσπίζεται ρητά η αρχή ότι στην ποινική διαδικασία επιτρέπεται κάθε είδους αποδεικτικό µέσο, περιορίζεται η αρχή της ηθικής απόδειξης και πρέπει ο δικαστής να αιτιολογεί την κρίση του για τις αποδείξεις µε ειδική και εµπεριστατωµένη αιτιολογία. Πρώτη φορά θεσπίζονται η πληρέστερη προετοιµασία του κατηγορουµένου στη δίκη και ο µη αιφνιδιασµός των διαδίκων.

Ο Κώδικας Ποινικής Δικονοµίας ωστόσο περιέχει και ανάθεση υπερεξουσιών και αρµοδιοτήτων στους εισαγγελείς. Ενα χαρακτηριστικό που απαιτεί σύνεση γι’ αυτούς που διαχειρίζονται την εξουσία. Δηµιουργείται επίσης ένας νέος προβληµατικός θεσµός, αυτός της ποινικής διαταγής, που θα δηµιουργήσει περισσότερα προβλήµατα από όσα θα λύσει, και ένας άλλος θεσµός, του πολιτικώς ενάγοντος, τροποποιείται και αλλάζει όνοµα. Ονοµάζεται «υποστηρικτής της κατηγορίας» και δεν παρίσταται για χρηµατικό ποσό αλλά µόνο προς υποστήριξη της κατηγορίας.

Είναι γεγονός ότι το ποινικό µας σύστηµα χρειάζεται αναµόρφωση. Οι εξελίξεις το απαιτούν. Οι δύο κώδικες είναι µια αισιόδοξη νοµοθετική αλλαγή προς την ορθή κατεύθυνση. Ας ελπίσουµε ότι η πρακτική εφαρµογή τους θα δικαιώσει τις προσδοκίες όλων µας για καλύτερη, ποιοτικότερη και γρηγορότερη Δικαιοσύνη!

Ο Βασίλης Χειρδάρης είναι ποινικολόγος