Γοητευτικό χαρτογραφικό ταξίδι στην αναπαράσταση

«Ο χάρτης είναι μια αναπαράσταση με σύμβολα, επιλεγμένων στοιχείων και χαρακτηριστικών της γεωγραφικής πραγματικότητας» λέει ο καθηγητής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου Μαρίνος Κάβουρας. Και έχει κάθε λόγο να εξηγεί με ενθουσιασμό: στο Εργαστήριο Χαρτογραφίας του που εδρεύει στη Σχολή Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών του ΕΜΠ, καθηγητές και φοιτητές «μπλέκονται» καθημερινά σε ένα γοητευτικό χαρτογραφικό ταξίδι στην αναπαράσταση και κατανόηση του γεωγραφικού χώρου και την ανάπτυξη της χωρικής νοημοσύνης.

«Η χαρτογραφία, μια από τις αρχαιότερες δραστηριότητες του ανθρώπου, αποτελεί το επιστημονικό αντικείμενο που ασχολείται με τη σύλληψη, παραγωγή, διάδοση και μελέτη των χαρτών» λέει ο Μαρίνος Κάβουρας. Και συνεχίζει: «Η ραγδαία ανάπτυξη των πάσης φύσης ψηφιακών τεχνολογιών (μέσα οπτικοποίησης, πληροφορική, μαζική συλλογή γεωδεδομένων, εντοπισμός και πλοήγηση κ.λπ.), έχει οδηγήσει τη χαρτογραφία από την παραδοσιακή παραγωγή χαρτών σε μια πραγματική Αναγέννηση! Σχεδόν όλες οι πληροφορίες σήμερα έχουν χωρική αναφορά. Η χωρική συσχέτισή τους με την κατάλληλη οπτικοποίηση επιτρέπει την ανάδειξη και κατανόηση κρυμμένων σχέσεών τους».

Η διεύθυνση του εργαστηρίου ανήκει στον Μαρίνο Κάβουρα, ωστόσο το εργαστήριο από τη δομή του ιδρύματος δεν του «ανήκει», ενώ σ’ αυτό συμμετέχουν και οι διδάσκοντες Β. Νάκος, Μ. Κόκλα, οι ομότιμοι καθηγητές Β. Φιλιππακοπούλος και Λ. Τσούλος, καθώς και μια ισχυρή ερευνητική ομάδα νέων.

Τι είναι όμως ο χάρτης; Ο χάρτης, όπως εξηγεί ο Μαρίνος Κάβουρας, αποτελεί από την αρχαιότητα ένα γοητευτικό αλλά και ισχυρό μέσο που χαίρει εκτίμησης και αποδοχής σε τέτοιον βαθμό, ώστε ενίοτε να έχει χρησιμοποιηθεί και για γεωπολιτική προπαγάνδα.

«Η επιστημονική ενασχόληση με τους χάρτες και η παραγωγή ορθών χαρτών απαιτεί θεωρητικές και τεχνικές γνώσεις γραφικής σημειολογίας, σημασιολογίας και γνωσιολογίας, οπτικής αντίληψης, κλίμακας και γενίκευσης, επικοινωνίας χρήστη – χάρτη, ολοκλήρωσης δεδομένων, αναπαράστασης γνώσης, χωροχρονικών βάσεων δεδομένων, κ.λπ.» αναφέρει ο Μαρίνος Κάβουρας.

Ετσι, ο χαρτογράφος καλείται να μελετήσει το προς απεικόνιση φαινόμενο και τον σκοπό του, να επιλέξει μόνο τα απαραίτητα στοιχεία σε δεδομένη χωροχρονική κλίμακα και να προχωρήσει στη χαρτογραφική σύνθεση με βάση τις πιο θεμελιωμένες χαρτογραφικές αρχές οπτικοποίησης.

Σήμερα, η χρήση χαρτών για τους μαθητές αλλά και το ευρύ κοινό αποτελεί μια χρήσιμη αλλά και γοητευτική ενασχόληση, η οποία παράλληλα καλλιεργεί τη γεωxωρική αντίληψη, νοημοσύνη και τις σχετικές δεξιότητες. Σύμφωνα με πολλές μελέτες, εξηγεί ο Μαρίνος Κάβουρας, η καλλιέργεια τέτοιων χωρικών δεξιοτήτων στα παιδιά από νωρίς, οδηγεί αργότερα στη δημιουργικότητα, ανάπτυξη νέας γνώσης και την καινοτομία, ειδικά στους κλάδους STEM (Science, Technology Engineering and Mathematics), ενώ παράλληλα αμβλύνει κοινωνικές ανισότητες.

Το εργαστήριο του ΕΜΠ δραστηριοποιείται σε περιοχές έρευνας όπως η εκτίμηση ποιότητας χωρικών στοιχείων και χαρτών, οι υποδομές χωρικών δεδομένων, η σύνθεση χαρτών σε περιβάλλον Διαδικτύου, η βελτιστοποίηση ηλεκτρονικών συστημάτων θαλάσσιας πλοήγησης, η χαρτογραφία και τα παιδιά, οι χάρτες και η τέχνη, τα εθελοντικά συστήματα χαρτογράφησης, οι χάρτες για μουσεία και πολιτισμό, κ.ά.

Συμμετέχει επίσης σε πλήθος προγραμμάτων χρηματοδοτούμενων από την ΕΕ, ενώ αναλαμβάνει και την οργάνωση της ελληνικής συμμετοχής στον διεθνή διαγωνισμό ζωγραφικής χαρτών από παιδιά Barbara Petchenik της ICA.

Βέβαια, η σύγχρονη τεχνολογία πλέον ξεφεύγει από την έκδοση χαρτών γενικής χρήσης. Για παράδειγμα, η δράση COST «European Network Exploring Research into Geospatial Information Crowdsourcing» και «Mapping and the Citizen Sensor» στην οποία συμμετέχει το εργαστήριο του ΕΜΠ. Επίσης, χρήστες με ειδικές ανάγκες χρειάζονται εξελιγμένα είδη χαρτών και πρόσβασης στη χωρική πληροφορία. Για τους μαθητές με προβλήματα όρασης, για παράδειγμα, η χωρική αντίληψη είναι, επιπλέον, μια κρίσιμη αντισταθμιστική ικανότητα, η οποία επιτρέπει την κατανόηση του χώρου και τη λειτουργική αξιοποίηση των χωρικών εμπειριών, εξηγεί ο Μαρίνος Κάβουρας. Η ενδυνάμωση της χωρικής αντίληψης των μαθητών με τυφλότητα ή χαμηλή όραση είναι το αντικείμενο του προγράμματος VISTE το οποίο συντονίζεται από το εργαστήριο και συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσω του προγράμματος Erasmus+.

Γλωσσάρι
Χάρτης
Αναπαράσταση τμήματος της γεωγραφικής πραγματικότητας χρησιμοποιώντας σύμβολα. Σημαντικά χαρακτηριστικά του χάρτη είναι ο σκοπός χρήσης του, ο χρόνος αναφοράς και η κλίμακά του (επίπεδο λεπτομέρειας).

Η Επιστήμη Γεωγραφικής Πληροφορίας (GIScience)
Eπιστημονικό πεδίο συλλογής, επεξεργασίας, ανάλυσης, διαχείρισης και αναπαράστασης γεωχωρικής πληροφορίας, συμπεριλαμβάνει τις εμπλεκόμενες τεχνολογίες, αλλά και τις βιομηχανικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές παραμέτρους της.

Γεωχωρική σκέψη/αντίληψη
Γνωσιακή ικανότητα οπτικοποίησης και ερμηνείας της γεωγραφικής θέσης, της απόστασης, του προσανατολισμού, των χωρικών σχέσεων και της κίνησης, σε διαφορετικές καταστάσεις και κλίμακες. Η γεωχωρική σκέψη αποτελεί εξαιρετικό εργαλείο για την ανάπτυξη διαθεματικών εννοιών και ικανοτήτων.

Τι λέει η «νέα γενιά»
Λουκάς Κατίκας
Η προσφορά του εργαστηρίου Χαρτογραφίας είναι πολύπλευρη τόσο στο κομμάτι των αντικειμένων που εξετάζει όσο και στο ουσιαστικό έργο το οποίο παράγει. Πεδία όπως τα Συστήματα Γεωγραφικών Πληροφοριών, η οπτικοποίηση χωρικών μεταβλητών-φαινομένων και η σύνθεση χαρτών, η ενίσχυση της χωρικής σκέψης αλλά και η ανάπτυξη αλγορίθμων χωρικής ανάλυσης είναι μερικά μόνο από τα αντικείμενα που ασχολούνται τα μέλη του εργαστηρίου. Φοιτητές από όλες τις βαθμίδες δίνουν ζωή στο εργαστήριό μας.
Ο Λουκάς Κατίκας είναι υποψήφιος διδάκτωρ

Νίκη Αναστοπούλου
Αντικείμενο της έρευνάς μας είναι η επιστήμη της Γεωχωρικής Τεχνολογίας (Geospatial technology) η οποία είναι η 4η – κατά σειρά – εξέχουσα τεχνολογία που θα επηρεάσει τις αναπτυξιακές δραστηριότητες σε παγκόσμιο επίπεδο τα επόμενα πέντε χρόνια. Οι καθηγητές του εργαστηρίου μας έχοντας αγάπη και προσήλωση στην έρευνά τους δεν επικεντρώνονται μόνο στο να γαλουχήσουν άξιους επιστήμονες αλλά πάνω από όλα ανθρώπους οι οποίοι θα χρησιμοποιήσουν τη γνώση τους για να λύσουν σημαντικά και καθημερινά προβλήματα της σύγχρονης κοινωνίας.
Η Νίκη Αναστοπούλου είναι μεταπτυχιακή φοιτήτρια