Νάρκες {LF}στην καρέκλα {LF}του νέου υπουργού Οικονομικών

Το ημερολόγιο δείχνει Ιούλιος 2019. Ο νέος υπουργός Οικονομικών μόλις έχει αναλάβει το χαρτοφυλάκιό του, οι εκλογές έχουν περάσει και τα μεγάλα λόγια μέσω των οποίων ορισμένες πολιτικές δυνάμεις επιχείρησαν να συνθέσουν ένα ανέφελο τοπίο για την ελληνική οικονομία κρίθηκαν και αυτά στον βωμό της κάλπης. Τα μπάνια του υπουργού δεν είναι «ιερά» και εάν η νέα κυβέρνηση θέλει να απενεργοποιήσει εγκαίρως τις νάρκες που παρέλαβε, πρέπει να κινηθεί γρήγορα. Περίοδος χάριτος δεν προβλέπεται.

Μια σειρά από προκλήσεις – κανένας πολιτικός δεν μιλά ποτέ για προβλήματα παρά μόνο για προκλήσεις – είναι κρυμμένες κάτω από το χαλί. Το ταμείο είναι φαινομενικά γεμάτο, με τα λεφτά του cash buffer, πρακτικά όμως όταν μπαίνουν στο τραπέζι οι δημοσιονομικές δεσμεύσεις, προσεγγίζει επικίνδυνα στο κόκκινο. Αλλο τα ταμειακά διαθέσιμα, άλλο τα πρωτογενή πλεονάσματα.

Οι παροχές. Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ στο κύκνειο άσμα της προχώρησε σε έναν εκτεταμένο κύκλο παροχών με λεφτά που δεν υπήρχαν, περιορίζοντας τα περιθώρια ελιγμών της νέας κυβέρνησης. Τα 840 εκατ. ευρώ της λεγόμενης 13ης σύνταξης δεν επιβαρύνουν μόνο τον προϋπολογισμό του 2019 αλλά και τον προϋπολογισμό του 2020, η απώλεια εσόδων 430 εκατ. ευρώ για τη μισή φετινή χρονιά από τις μετατάξεις προϊόντων και υπηρεσιών σε χαμηλότερους συντελεστές έχει διπλάσιο κόστος για το επόμενο έτος, η ρύθμιση οφειλών στην Εφορία αρχίζει να δημιουργεί τρύπα στα έσοδα παρά τις προβλέψεις για αυξημένες εισπράξεις και οι στόχοι παραμένουν επί του παρόντος αμετάβλητοι. Η Ελλάδα έχει δεσμευθεί σε πρωτογενή πλεονάσματα 3,5% του ΑΕΠ έως και το 2022 και οι τρύπες τώρα αρχίζουν να φαίνονται.

Σε επίπεδο διαρροών το προηγούμενο διάστημα οι θεσμοί προειδοποίησαν για τον κίνδυνο σημαντικών αποκλίσεων θέτοντας ερωτηματικά για τον επαναλαμβανόμενο χαρακτήρα της «13ης σύνταξης», δηλώνοντας ευθέως την προτίμησή τους σε «μετρημένες» παρεμβάσεις φιλικές προς την ανάπτυξη, παρά σε επιδόματα. Σε αυτό το πλαίσιο, άλλωστε, η προνομοθετημένη μείωση του αφορολογήτου από το 2020 η οποία είχε αρχίσει να απομακρύνεται ως «αναγκαίο κακό» επανέρχεται στο προσκήνιο.

Το νέο οικονομικό επιτελείο καλείται να βάλει τη δική του σφραγίδα για να κερδίσει το στοίχημα της ανάπτυξης. Χωρίς εδραίωση ισχυρής αναπτυξιακής δυναμικής, προοπτική για μείωση της ανεργίας, καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας και ριζική ελάφρυνση των φορολογικών βαρών δεν υπάρχει, συμφωνούν οι οικονομολόγοι.

Τον Σεπτέμβριο το υπουργείο Οικονομικών θα πρέπει να στείλει το προσχέδιο του νέου προϋπολογισμού στην Κομισιόν και μέσω αυτού να δώσει ένα ξεκάθαρο στίγμα της νέας οικονομικής πολιτικής.

Παράλληλα πρέπει να αντιμετωπίσει σκελετούς κρυμμένους στο ντουλάπι.

Οι τράπεζες. Δεν έχουν περάσει πολλοί μήνες από τον έντονο προβληματισμό της διεθνούς επενδυτικής κοινότητας αναφορικά με το ενδεχόμενο οι ελληνικές τράπεζες – ή ορισμένες εξ αυτών – να χρειαστούν πρόσθετα κεφάλαια.

Την πρόκληση περιέγραφε πρόσφατα το Bloomberg. «Ελάχιστα άλλαξαν από πέρυσι. Τότε, οι επενδυτές ανησυχούσαν ότι οι ρυθμιστικές Αρχές θα υποχρέωναν τις τράπεζες, που είχαν τεράστια επισφαλή δάνεια, να αντλήσουν κεφάλαια. Η μερική ανάκαμψη των τραπεζικών μετοχών έκτοτε δεν είναι μια ένδειξη ότι έχουν γίνει οι απαιτούμενες διορθωτικές ενέργειες αλλά η πρόοδος στη μείωση των επισφαλών δανείων παραμένει οδυνηρά αργή».

Με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο στο 3%, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια στην Ελλάδα συνεχίζουν να ξεπερνούν το 40%, οι πλειστηριασμοί κατέβασαν ταχύτητα λόγω εκλογών και τα σχέδια του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας αλλά και της Τράπεζας της Ελλάδος για δραστική μείωση των κόκκινων δανείων χρειάζονται ακόμα μήνες για να τεθούν σε τροχιά εφαρμογής. Οι τραπεζίτες αναγνωρίζουν πως μέχρι να μειωθεί δραστικά το βουνό των κόκκινων δανείων, «κανονικότητα» δεν νοείται.

Η ΔΕΗ. Την ίδια ώρα, η μεγαλύτερη επιχείρηση της χώρας, η ΔΕΗ, πρέπει να λάβει δραστικές αποφάσεις για την επιβίωσή της. Οι ζημιές της εταιρείας το 2018 ξεπέρασαν τα 900 εκατ. ευρώ, οι ανεξόφλητοι λογαριασμοί αγγίζουν τα 2,5 δισ. ευρώ και το χρέος της ΔΕΗ ανέρχεται σε 3,7 δισ. ευρώ, τα δύο τρίτα του οποίου οφείλονται στις τράπεζες. Κλυδωνισμοί στη ΔΕΗ απειλούν ευθέως και το τραπεζικό σύστημα και δεν είναι τυχαίο ότι σε τραπεζικούς κύκλους το ενδεχόμενο να χρειαστεί ακόμα και να σπάσει η επιχείρηση σε «καλή» και «κακή» στα πρότυπα μιας bad bank δεν μπορεί να αποκλειστεί. Υπάρχουν βέβαια και άλλες λύσεις και η νέα κυβέρνηση πρέπει να βρει την καλύτερη για την ίδια την επιχείρηση, τους εργαζομένους, τους καταναλωτές και τους μετόχους.

Το Ασφαλιστικό. Στις νάρκες της επόμενης ημέρας και το Ασφαλιστικό. Η διοίκηση της Τράπεζας της Ελλάδος αρκετές φορές είχε κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για τις μακροχρόνιες αντοχές του προϋπολογισμού στη χρηματοδότηση του ασφαλιστικού συστήματος. Οι προειδοποιήσεις Στουρνάρα σε προεκλογικό σκηνικό αντιμετωπίζονταν με όρους πολιτικούς. Οι νάρκες όμως σε μια κοινωνία που γερνάει (2 συνταξιούχοι για κάθε 5 εργαζομένους το 2070) έχουν ήδη ενεργοποιηθεί και το σύστημα απειλείται πολλαπλάσια στο ενδεχόμενο που το Συμβούλιο της Επικρατείας αποφασίσει ότι ο νόμος Κατρούγκαλου – το «καμάρι» της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ – δεν θεραπεύει τις πληγές αντισυνταγματικότητας τις οποίες το ίδιο το ΣτΕ έχει ήδη επισημάνει. Σε μια τέτοια περίπτωση, η νέα κυβέρνηση θα πρέπει να διαχειριστεί πολιτικά και οικονομικά ένα κόστος το οποίο μπορεί να φτάνει ακόμα και τα 4,5 δισ. ευρώ τον χρόνο.