Χίτσκοκ, ο συλλέκτης

Είναι ο μετρ του τρόμου. Ο σκηνοθέτης που είχε εθίσει τους θεατές να τον αναζητούν στις σύντομες εμφανίσεις cameo από τα φιλμ του. Ενας από τους πρωτοπόρους του κινηματογράφου, η πρώτη έγχρωμη ταινία του οποίου, η «Θηλιά», βγήκε στις αίθουσες με ένα μονοπλάνο και χωρίς μοντάζ. Πόσοι όμως γνωρίζουμε ότι ο Αλφρεντ Χίτσκοκ διάλεγε ο ίδιος με ιδιαίτερη προσοχή τα έργα τέχνης που θα κοσμούσαν το πλατό της κάθε ταινίας του – είχε σχεδιάσει με ακρίβεια τα σκηνικά για τουλάχιστον 50 από τις ταινίες που σκηνοθέτησε στα 60 χρόνια της καριέρας του -, είχε παρακολουθήσει μαθήματα ζωγραφικής και ιστορίας της τέχνης, έφηβος στο Λονδίνο, διέθετε μια πλουσιότατη και ενημερωμένη βιβλιοθήκη για την ιστορία της τέχνης στο γραφείο του της Universal και ήταν συλλέκτης έργων τέχνης;

Ο άνθρωπος που έχει ταυτιστεί όσο λίγοι με το μυστήριο και την αγωνία δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ανοικτό βιβλίο και να επιτρέψει στους θαυμαστές του να μαντέψουν τις προτιμήσεις του. Ασφαλές συμπέρασμα δεν θα βγάλουν οι παρατηρητικοί που θα μπουν στη διαδικασία να εντοπίσουν τα έργα που ο ίδιος είχε επιλέξει για τις ταινίες του καθώς η γκάμα είναι πολύ μεγάλη. Στο «Ψυχώ» μπορεί να βρουν μια αναπαραγωγή της «Αφροδίτης με καθρέφτη» του εκ των κορυφαίων της Αναγέννησης Τιτσιάνο. Στο «13 εγκλήματα ζητούν ένοχο» κοσμεί το γραφείο του ψυχιάτρου το «Σπίτι του κρεμασμένου» του μεταϊμπρεσιονιστή Πολ Σεζάν, ενώ μια νεκρή φύση του Πάμπλο Πικάσο κρέμεται πάνω από το τζάκι του εύπορου ζεύγους στις «Υποψίες».

Δεν είναι λίγοι δε εκείνοι που θα στοιχημάτιζαν πως η προσωπική συλλογή του θα αντικατόπτριζε τη βρετανική του καταγωγή ή πιθανόν την αγάπη του για το μακάβριο. Ως λάτρης της ίντριγκας, του απροσδόκητου και της ανατροπής, ο σκηνοθέτης καταφέρνει να ξαφνιάσει, καθώς η συλλογή του χαρακτηρίζεται από τους ειδικούς ως «απίστευτα εκλεκτική, συμβατική, αστικού γούστου, μεταβλητού ενδιαφέροντος και ποιότητας».

ΝΤΑΛΙ, ΠΙΚΑΣΟ, ΜΑΤΙΣ. Απόδειξη ότι πάνω από το τζάκι του σπιτιού του στο Μπελ Ερ – εκεί έζησε από τα μέσα της δεκαετίας του 1940 ώς τον θάνατό του το 1980 – κρεμόταν το πορτρέτο της κόρης του Πατρίτσια. Στο ίδιο σαλόνι, όπου δέσποζε το πιάνο από μαόνι, είχε τοποθετήσει και τον «Ιππότη του θανάτου», έργο που του χάρισε με αφιέρωση ο Σαλβαδόρ Νταλί, με τον οποίο συνεργάστηκε στη σεκάνς του ονείρου στη «Νύχτα αγωνίας». Στον διάδρομο είχε βρει τη θέση του μια λιθογραφία του εξπρεσιονιστή Ζορζ Ρουό, τον οποίο ο Χίτσκοκ θαύμαζε ιδιαιτέρως διότι τον θεωρούσε τρόπον τινά αδελφή ψυχή: όπως οι δικές του ταινίες περιστρέφονταν γύρω από την ίδια θεματική, αισθανόταν ότι και ο Ρουό «ήταν ευχαριστημένος όταν ζωγράφιζε δικαστές, κλόουν, μερικές γυναίκες και τον Εσταυρωμένο».

Στην κρεβατοκάμαρά του κυρίαρχη θέση είχε και πάλι ένας εξπρεσιονιστής, ο Μπερνάρ Μπουφέ, και μια σειρά από περσικές υδατογραφίες με νεαρές θεραπαινίδες που ετοιμάζουν το λουτρό για τις κυρίες τους. Τον ξενώνα κοσμούσαν ένα έργο αποδιδόμενο στον φωβιστή Ανρί Ματίς και ένα σχέδιο με κραγιόνια και θέμα ένα κορίτσι, της παραστατικής ζωγράφου Μαρί Λορενσέν.

Οσο για τη νεκρή φύση του Πικάσο, το 1970 αποδείχτηκε πως το έργο ήταν πλαστό. Ο ίδιος ο ζωγράφος μάλιστα όταν είδε μια φωτογραφία του πίνακα έγραψε πάνω της «πλαστό». Στον κήπο, πάλι, ήταν τοποθετημένο ένα μωσαϊκό με πτηνά, ειδική παραγγελία με την υπογραφή του κυβιστή Ζορζ Μπρακ. «Η συλλογή του Χίτσκοκ περιλαμβάνει έργα που ανήκουν σε πολλές μορφές τέχνης, διαφορετικά στυλ και αρκετούς καλλιτέχνες, γεγονός ενδεικτικό ενός τρόπου ζωής παρά εσκεμμένης προσέγγισης της τέχνης» επισημαίνει η διευθύντρια του Μουσείου Καλών Τεχνών του Μόντρεαλ Νάταλι Μποντίλ, η οποία είχε συνεργαστεί για την έκθεση που είχε διοργανωθεί παλαιότερα υπό τον τίτλο «Χίτσκοκ και τέχνη: μοιραίες συμπτώσεις».

Η συλλογή άρχισε να διαμορφώνεται το 1944 από τον σκηνοθέτη και τη σύζυγό του χωρίς αυστηρά κριτήρια. Βασική προϋπόθεση – όπως είχε εκμυστηρευτεί σε έναν από τους βιογράφους του ο Χίτσκοκ – ήταν να αρέσει το έργο και στους δύο για να ενταχθεί στη συλλογή τους. Τύχη αγαθή, αγαπούσαν αμφότεροι τους μοντερνιστές και τα έντονα χρώματα, με τον Χίτσκοκ να δείχνει σαφή προτίμηση στον Πάουλ Κλέε, του οποίου είχε αποκτήσει τρία έργα. Προτιμούσε, επίσης, τους πίνακες για τους οποίους θα μπορούσε να δημιουργήσει ιστορίες, να χτίσει με τον νου του σενάρια γύρω από όσα απεικόνιζαν. Τι μπορεί να μάθει κάποιος για τον Αλφρεντ Χίτσκοκ τελικά αναμοχλεύοντας τα έργα της συλλογής του; Αινιγματικός, όπως πάντα, δεν επιτρέπει να δοθούν σαφείς απαντήσεις. Κι όταν τον ρωτούσαν για ποιο λόγο επέλεξε τα συγκεκριμένα έργα για να «συγκατοικήσει» μαζί τους, έδινε τη σιβυλλική απάντηση: «Με τον καιρό γίνονται κομμάτι του εαυτού μου».