Αλλού και άλλοτε

Εντελώς προσωπικό. Εχω μια συνήθεια που δεν γνωρίζω πώς μου καρφώθηκε στην πολιτική ζωή μου (και ονομάζω πολιτική την περίοδο που ο νόμος μού επέτρεψε να ασκήσω το δικαίωμα της ψήφου) από την πρώτη φορά που ψήφισα πριν από εξήντα χρόνια. Ισως ήταν τότε η χρονική συγκυρία, πάλι όπως τώρα άνοιξη, που μπόρεσα μετά την ψηφοφορία σ’ ένα σχολείο – εκλογικό τμήμα να πάρω ένα λεωφορείο και να περπατήσω στην αττική ύπαιθρο. Εκτοτε διάλεγα να οδοιπορήσω σε γνωστούς αρχαιολογικούς χώρους ή ιστορικές διαδρομές της Αττικής. Ζώντας εδώ και πενήντα καλοκαίρια στον Μαραθώνα έχω περπατήσει συχνά, όπως έκανα και φέτος, σ’ έναν εξοχικό δρόμο που η παράδοση λέει πως ήταν η διαδρομή που διένυσε ο Φειδιππίδης από τον Μαραθώνα στο Αστυ για να αναγγείλει τη νίκη των Αθηναίων και των συμμάχων τους κατά των Περσών το 490 π.Χ. Προφανώς και η διαδρομή αυτή δεν ταυτίζεται μ’ αυτή που επελέγη να γίνεται ο μαραθώνιος δρόμος που ίδρυσε ο βαρόνος Ντε Κουμπερτέν το 1896.

Ο δρόμος που φαίνεται να πήρε ο Φειδιππίδης εκκινούσε ασφαλώς από την παραλία του Μαραθώνα που είναι βέβαιο ότι έφτανε πολύ κοντά στις παρυφές του σημερινού άλσους του Σχινιά (έχει στα ύστερα χρόνια γίνει επιχωμάτωση περίπου ενός χιλιομέτρου της ακτής). Ο δρομέας ακολουθούσε ένα μονοπάτι στο βουνό, έφτανε στην κορυφή εκεί όπου σήμερα βρίσκεται η Λίμνη Μαραθώνος, κατηφόριζε και έφτανε στην Αθήνα τρέχοντας κάπου παράλληλα με τη σημερινή διαδρομή της Λεωφόρου Κηφισίας. Αυτή την ορεινή διαδρομή Μαραθώνα – Λίμνης έπαιρνα συχνά τις ανοιξιάτικες κυρίως μέρες των εκλογών. Είναι ένα μονοπάτι με πολλές στροφές ανάμεσα στην οργιάζουσα φύση της εποχής.

Προσωπικά πάντα αναφέρομαι στην ανάγκη στην πλέον επίσημη ημέρα της οργανωμένης θεσμικά πολιτείας, να ξαναγυρίσω στη φύση και με την επαφή μου με τις λειτουργίες της να επανανακαλύψω τον τρόπο (και τον λόγο;) που ο άνθρωπος αποφάσισε να ξεκόψει από τον ομφάλιο λώρο του και να δημιουργήσει το στρώμα του πολιτισμού, του κράτους και των θεσμών του και τις πρακτικές εκείνες που επιχειρούν να τιθασεύσουν τη φύση, να την εκμεταλλευτούν και πολύ συχνά, τελευταία, να την εξοντώσουν.

Αυτή η διαδρομή που έπρεπε να ακολουθήσω ήταν ανηφορική, όπως ανηφορική ήταν η διαδρομή του Φειδιππίδη αλλά συμβολικά και έκτοτε η διαδρομή της οργανωμένης πόλεως να κατακτήσει με τους θεσμούς της (συχνά ταπεινωτικούς για την ίδια τη φύση) τους σκοπούς που είχε θέσει ως στόχο του ο πολιτισμός.

Αλλά ας ξαναγυρίσουμε στην οδοιπορία μας. Η πρώτη σκέψη που έρχεται στον νου για τον δρομέα τότε και εκδρομέα σήμερα, είναι ότι παραβίαζαν την ενότητα του τοπίου. Μια διαδρομή ανοίγει μονοπάτι και με τον καιρό το μονοπάτι χάνει τη φυσική του ιδιότητα. Ξεχορταριάζεται, γίνεται άγονο, τίποτε δεν φυτρώνει εκεί και τίποτε δεν ζει! Πρώτη κατάκτηση, νίκη του πολιτισμού πάνω στη φύση. Ενα μικρό μοντέλο, μια μακέτα της εισβολής του έλλογου όντος στην άλογη φύση. Ενας θρίαμβος του τέκνου που γεννήθηκε ως φυσικό προϊόν, αποστασιοποιήθηκε και στάθηκε απέναντι ως εκμεταλλευτής, συχνά κατακτητής και εχθρός της. Ενα μονοπάτι, ένας δρόμος, μια λεωφόρος ενώνει πόλεις, εργοτάξια, κάστρα, στρατόπεδα, λιμάνια και την πορεία που εκκινεί από το λίκνο και καταλήγει στον τάφο.

Περπατώντας λοιπόν κάθε εκλογική περίοδο άνοιξη το μονοπάτι του Φειδιππίδη, πέρα από την εμπειρία, ακολουθώ τα βήματα ενός κήρυκα που ανάγγειλε μια νίκη κατά βαρβάρων, άρα τον θρίαμβο μιας ιδέας, εν προκειμένω της δημοκρατίας, εναντίον μιας άλλης ιδέας, επίσης πολιτισμικής, της ισχύος, της δυναστικής επιβολής και του μαζικού τρόπου ζωής.

Ο Φειδιππίδης ανηφορίζοντας τον μονοπάτι για να αναγγείλει στο Αστυ τη νίκη κατά βαρβάρων, συνάμα επικροτούσε και τον θρίαμβο του ανθρώπου – πολίτη πάνω στα φυσικά εμπόδια.

Ας δούμε λοιπόν αυτά τα εμπόδια που ο δρομέας της Νίκης γκρέμισε, ταπείνωσε, εξόντωσε, εξαφάνισε, τσαλαπάτησε ανοίγοντας το μονοπάτι μέσα στην άγρια βλάστηση και στη ζωή που εκεί εγκαταβιούσε.

Ακολουθώντας στις μέρες μας το μονοπάτι, με τον καιρό πεπλατυσμένο και διαθέσιμο για τουριστικό περίπατο, στα πρανή του τώρα την άνοιξη αγκαλιά με την οργιάζουσα ποικιλία των χαμολούλουδων, δεν χρειάζεται να είναι κανείς βοτανολόγος για να διαπιστώσει αυτόν τον θρίαμβο των χρωμάτων, των σχημάτων, των προκλήσεων στη ζωή. Γιατί είναι πρόκληση στη ζωή και αποθέωσή της αυτό το μεθύσι ερωτικής προσφοράς και ερωτικής ανταπόκρισης. Σμήνη μελισσών και μυριάδων άλλων εντόμων επισκέπτονται και μεταδίδουν από θήλυ σε άρρεν άνθος τη γονιμοποιό γύρη. Η φύση αφηγείται την ιστορία της, ιστορία εκατομμυρίων χρόνων, όπου επαναλαμβάνεται το θαύμα της ζωής.

Κι ενώ το μικρό εκείνο σύμπαν συνουσιάζεται στα πρανή πάντα της πεπατημένης οδού αργά αργά περιπατούν και λιάζονται χελώνες και σκαντζόχοιροι, σαύρες και σκουλήκια και λίγο πιο μέσα καιροφυλακτούν ερπετά. Ενας σκορπιός με μεγάλες δρασκελιές πλησιάζει μια μυρμηγκοφωλιά. Εκεί τα φίλεργα μυρμήγκια πηγαινοέρχονται φορτωμένα με την τροφή που συνέλεξαν και πανικοβάλλονται στην επαπειλούμενη εφόρμηση του σκορπιού. Αν είσαι τυχερός και δεν σηκώσεις θόρυβο με την περπατησιά σου, θα δεις ξάφνου να περνάει από τη μια πλευρά στην άλλη του μονοπατιού μια λαγουδίνα με το μωρό της στο στόμα ψάχνοντας ασφαλές καταφύγιο. Και τότε θα διακρίνεις στο βάθος του δάσους που διασχίζεις την απειλή που την τρομοκρατεί. Μιαν αλεπού που μια κρύβεται μέσα στη λόχμη, μια ξεσκαρίζει και προχωράει σουρνάμενη, ενώ γύρω της και από πάνω της χαμοπετούν χελιδόνια, πέρδικες, αγριοπερίστερα, και πιο ψηλά περιπολούν αετοί, γυπαετοί, γεράκια, κοράκια. Ξάφνου με έφοδο αστραπιαία ένας αετός ορμά μέσα στην πλαγιά και απογειώνεται έχοντας στο ράμφος του ένα φίδι που σπαρταρά. Την ίδια ώρα εκατομμύρια μυγάκια, πεταλούδες, αιφνιδιασμένοι κούκοι και αγουροξυπνημένες κουκουβάγες και νυχτερίδες αλληλοσπαράσσονται, ενώ το οικοσύστημα κατορθώνει να ισορροπεί δωρίζοντας εκατομμύρια αβγά στις μύγες και ολιγοτοκία στον αετό.

Περπατώ στο ιστορικό μονοπάτι και καμαρώνω τα πεύκα και στις βάσεις τους τις φτέρες, άλλα αναρριχητικά και στα κλαδιά τους φωλιές πουλιών αλλά και παιχνιδιάρηδες σκίουρους, ενώ λίγο πιο πέρα πάντα η αλεπού καιροφυλακτεί. Ενας ερωδιός χοροπηδά και ξάφνου βρίσκεται στα νύχια της αλεπούς κράζοντας και το δάσος πανικοβάλλεται με τα πετούμενα να διασχίζουν τον ουρανό.

Βρίσκομαι μια ώρα μακριά από τους οικισμούς, τις χασαποταβέρνες, τους λαχανόκηπους με τα χημικά λίγο πιο κάτω από το ελικοδρόμιο που κάθε τόσο εξαποστέλλει τα μηχανικά πουλιά να ανιχνεύσουν τον ουρανό για ξένους επιβουλείς.

Κάτω η μυρμηγκοφωλιά συνεχίζει το έργο της, ο αετός φρουρεί τα νεογέννητα στη φωλιά του, η αλεπού φερμάρει, τα δέντρα ρουφάνε με τις ρίζες τους χυμούς από τα υπόγεια, ένα περιστέρι κουβαλάει με το ράμφος του μικρά κλαδάκια για να χτίσει τη φωλιά του και το καναρίνι μερακλωμένο μελωδεί στο κλαδί της αλυγαριάς. Ο τσαλαπετεινός χοροπηδά, η οχιά συστρέφεται και πέρα στα σκοτεινά του δάσους ένας λύκος καταστρώνει τη στρατηγική του.

Και μες στη σκιά, που φούντωσε και κλει δροσιές και μόσχους, ανάκουστος κιλαϊδισμός και λιποθυμισμένος.

Η φύση ποτέ δεν ήταν και δεν έγινε κάλπης!