Η γαλλική τέχνη του έρωτα

Στον πρόλογο του βιβλίου «Πώς οι Γάλλοι επινόησαν τον έρωτα», η Μέριλιν Γιάλομ αναφέρει μια έρευνα που έγινε στη Γαλλία και στις ΗΠΑ σε ενηλίκους. Το ερώτημα που τέθηκε ήταν: «Μπορεί να υπάρχει πραγματικός έρωτας χωρίς έντονη σεξουαλική ζωή;». Το 83% των Αμερικανών απάντησαν θετικά. Μόνο 34% των Γάλλων έκαναν το ίδιο. Στη Γαλλία, καταλήγει η Γιάλομ, η σεξουαλική επιθυμία δεν είναι προαιρετική. «Μια Γαλλίδα χωρίς ερωτική επιθυμία θεωρείται προβληματική, όπως κάποιος που δεν έχει την αίσθηση της γεύσης ή της οσμής», εξηγεί. Εκεί που οι Αμερικανοί και άλλοι συντηρητικοί λαοί θεωρούν πως οι ενήλικοι πρέπει να ελέγχουν τις παρορμήσεις τους, οι Γάλλοι αντιμετωπίζουν το πάθος ως «fatum – ένα ακαταμάχητο πεπρωμένο ενάντια στο οποίο κάθε αντίσταση είναι μάταιη».

Η Γιάλομ, σύζυγος του διάσημου ψυχοθεραπευτή Ιρβιν Γιάλομ, καθηγήτρια γαλλικών και συγκριτικής λογοτεχνίας, που σήμερα είναι διευθύντρια του Ινστιτούτου για τις Σπουδές Φύλου στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ, ανιχνεύει στο βιβλίο της τον λεγόμενο amour a la française – τον έρωτα α λα γαλλικά – από την ανάδυση του ειδυλλίου κατά τον 12ο αιώνα μέχρι την εποχή μας. Μέσα από βιβλία, τραγούδια, περιοδικά, ταινίες, ερωτικές επιστολές, οι Γάλλοι έχουν πλάσει τη δική τους μυθολογία για τον έρωτα.

Η Γιάλομ σπεύδει να παραδεχθεί πως οι Γάλλοι δεν επινόησαν πραγματικά τον έρωτα. Ομως τον 12ο αιώνα επινόησαν το «ειδύλλιο» – μια πρακτική της νέας ανώτερης τάξης που έφερε στο προσκήνιο τη σωματική απόλαυση και αναγνώρισε πως τα συναισθήματα και οι επιθυμίες των γυναικών είναι εξίσου σημαντικά με εκείνα των ανδρών. Οι σχέσεις αυτές δεν είχαν να κάνουν με τον γάμο. Η «πραγματική αγάπη» υποτίθεται ότι ερχόταν από μια έντονη, παράλογη έλξη, μη συμβατή με τις υποχρεώσεις του γάμου. Αρα ήταν φυσιολογικό, οι παθιασμένες μυστικές συναντήσεις να προκαλούσαν πολλά προβλήματα. Το ειδύλλιο διαμόρφωσε και μια άλλη γαλλική ιδέα για τον έρωτα, που είναι κυρίαρχη ακόμα και σήμερα σε όλο τον κόσμο: πως το να υποφέρει κάποιος είναι αναπόσπαστο κομμάτι του έρωτα.

Μπαλζάκ και Σάνδη

Από τις επιστολές του Αβελάρδου και της Ελοΐζας, που έγιναν οι προστάτες άγιοι των γάλλων εραστών, μέσα από τον κωμικό ή τραγικό έρωτα του Μολιέρου και του Ρακίνα, την αναζήτηση της μητέρας από τον Σταντάλ και τον Μπαλζάκ, τον έρωτα στον κύκλο των ρομαντικών όπως η Γεωργία Σάνδη, την απομυθοποίηση του ρομαντικού έρωτα με τη Μαντάμ Μποβαρί, τους έρωτες όλων των ειδών, τους ερωτευμένους υπαρξιστές Σιμόν ντε Μποβουάρ και Ζαν-Πολ Σαρτρ έως την επικράτεια του πόθου της Μαργκερίτ Ντιράς, η Μέριλιν Γιάλομ περιδιαβαίνει αιώνες σωματικού και πνευματικού έρωτα παρατηρώντας τον να εξελίσσεται.

«Σήμερα», καταλήγει, «ζούμε εν μέσω μιας εποχής όπου η σωματική έκφανση του έρωτα τείνει να εξαλείψει τη συναισθηματική του αξία. Τόσο στις ΗΠΑ όσο και στη Γαλλία και αλλού στον δυτικό κόσμο, η τροχιά εξελίσσεται κάπως έτσι: εν αρχή είναι το σεξ, μετά έρχεται το πολύ σεξ κι έπειτα – κάποιες φορές – οι εραστές μαθαίνουν να αγαπιούνται». Παρ’ όλα αυτά, παρατηρεί, ακόμα και σε αυτό το ερημικό περιβάλλον το ιδανικό του έρωτα δεν έχει πεθάνει. Ισως γι’ αυτό η τελευταία εικόνα του βιβλίου είναι η συγγραφέας στην γέφυρα του Σηκουάνα με τις κλειδαριές των ερωτευμένων να παρατηρεί ένα νεαρό ζευγάρι. «Διέσχισαν τη γέφυρα χέρι χέρι, κλείδωσαν ένα λουκέτο στη γρίλια, ήπιαν ο ένας από τα χείλη του άλλου και πέταξαν το κλειδί μέσα στον Σηκουάνα».

Marilyn Yalom
Πώς οι Γάλλοι επινόησαν τον έρωτα
Μτφ. Δάφνη Κιούση, εκδ. Αγρα, σελ. 406