NORMA εσύ, σουπερστάρ!

Ολοι για την Κάλλας

Η Νόρμα ήταν ο ρόλος με τον οποίο η Μαρία Κάλλας έκανε ντεμπούτο στη Metropolitan Opera της Νέας Υόρκης (1956) και κατέφθασε στην Επίδαυρο τον Αύγουστο του 1960. Το αρχαίο θέατρο άνοιξε τις πόρτες του για πρώτη φορά στην όπερα, φιλοξενώντας μια παράσταση με all star συντελεστές που χαρακτηρίστηκε ως το «πολιτιστικό γεγονός της χρονιάς» από τον Τύπο. Η ντίβα ερμήνευσε τον ρόλο, σε μουσική διεύθυνση Τούλιο Σεραφίν, σκηνοθεσία Αλέξη Μινωτή και σκηνικά Γιάννη Τσαρούχη. Ο προγραμματισμός ήταν για τρεις παραστάσεις, ωστόσο η τρίτη δεν πραγματοποιήθηκε αφού η Κάλλας αρρώστησε με φαρυγγίτιδα. Η αμοιβή της ήταν 5.000 δολάρια ανά παράσταση, τα οποία δώρισε στην Εθνική Λυρική Σκηνή για τη σύσταση υποτροφίας στο όνομά της για νέους καλλιτέχνες. Η Κάλλας, στο απόγειο τότε της φήμης της και λόγω της σχέσης της με τον Αριστοτέλη Ωνάση, μάγεψε τους 20.000 θεατές που ταξίδεψαν από όλη τη χώρα και τη χειροκροτούσαν όρθιοι αφού τους συνεπήρε με την αισθαντική της ερμηνεία και τις διαφορετικές πτυχές της ηρωίδας της που παρουσίασε στη σκηνή.

«Casta» ή «Costa diva»;

Νόρμα, όμως, σημαίνει και Τζόαν Σάδερλαντ. Η σχέση της αυστραλής σοπράνο με τη συγκεκριμένη όπερα χαρακτηρίστηκε έως και «καρμική», καθώς ήταν η δεύτερη παραγωγή όπου συμμετείχε στην αρχή της συνεργασίας της με τη Βασιλική Οπερα της Βρετανίας: ως Κλοτίλδη δίπλα στην πρωταγωνίστρια Μαρία Κάλλας (1952). Συνεχίζοντας τη διαδρομή της στον χώρο κι αναπτύσσοντας ακόμα περισσότερο τα φωνητικά της προσόντα, κατάφερε να ερμηνεύσει αρκετές φορές η ίδια τη Νόρμα σε κάποιες από τις μεγαλύτερες αίθουσες του κόσμου, όπως η Μητροπολιτική Οπερα της Νέας Υόρκης, στις δεκαετίες 1960, 1970 και 1980. Ως ερμηνεύτρια που συνέβαλε στην αναβίωση του μπελ κάντο, παρά τις κάποιες ατέλειές της, όπως η συνήθειά της να αποκαλεί «Costa diva» αντί για «Casta diva» την άρια, κατάφερνε να κάνει μοναδική κάθε της εμφάνιση ως Νόρμα χάρη στην παθιασμένη της ερμηνεία, τον εξαιρετικό χειρισμό της φωνής της και την εντυπωσιακή κλιμάκωση. Πέρα από τις ζωντανές εμφανίσεις της, ηχογράφησε και τρεις φορές τον συγκεκριμένο ρόλο, αφήνοντας για τα καλά το αποτύπωμά της στην αναπαραγωγή του.

Σοπενάουερ και Ιψεν

Ο γερμανός φιλόσοφος Αρτουρ Σοπενάουερ εκτιμούσε την όπερα του Μπελίνι, επειδή «έπειθε» τους θεατές να χάσουν τη θέλησή τους για ζωή! «Ο τρόμος πάνω στη σκηνή φέρνει μπροστά στον άνθρωπο την πικρία και την απαξία της ζωής. Του θυμίζει τη ματαιότητα όλων των προσπαθειών του…». Κορυφαία στιγμή μάλιστα μέσα στο έργο θεωρούσε το ντουέτο «Qual cor tradisti, qual cor perdesti» («Τι καρδιά πρόδωσες, τι καρδιά έχασες»). «Το κομμάτι αυτό είναι μια τραγωδία απόλυτης τελειότητας…». Ο Ιψεν, από την άλλη, έγραψε τη «Νόρμα» (ή «Αγάπη ενός πολιτικού»), μια παρωδία όπερας με ήρωες σύγχρονους πολιτικούς της Νορβηγίας, αφού είχε παρακολουθήσει μια παράσταση της «Νόρμα» το 1851. Το κείμενο των οκτώ σελίδων δημοσιεύτηκε μάλιστα χωρίς το όνομα του δραματουργού στο σατιρικό περιοδικό «Andhrimner».

Ο Μπελίνι στο σινεμά

Ξεφεύγοντας από το πεντάγραμμο, η «Νόρμα» πέρασε στον κινηματογράφο δίνοντας έμπνευση σε αρκετούς δημιουργούς. Χαρακτηριστικό φιλμ επηρεασμένο από τη σύνθεση του Μπελίνι είναι το «Casta diva» που κυκλοφόρησε στις αίθουσες το 1935 σε σκηνοθεσία Καρμίνε Γκαλόνε. Η ιταλική αυτή δραματική παραγωγή είναι μια βιογραφία του συνθέτη με φόντο την πιο χαρακτηριστική του δημιουργία. Πρωταγωνιστές οι Εγκερθ Μάρτα και Φίλιπς Χολμς. Θεωρείται μοναδική στο είδος της αφού επιστρατεύει αφηρημένους πίνακες ζωγραφικής για να εκφράσει το πάθος της Νόρμα και του ρωμαίου κυβερνήτη της επαρχίας. Το στοιχείο αυτό της έδωσε και το βραβείο καλύτερης ιταλικής ταινίας στο Φεστιβάλ της Βενετίας της ίδιας χρονιάς. Ο Γκαλόνε διασκεύασε την ταινία δύο δεκαετίες αργότερα, περιγράφοντας τις περιπέτειες του Μπελίνι με έργα όπως η «Νόρμα», η «Λουτσία ντι Λαμερμούρ» και η «Σονάμπουλα».

«Casta diva» στα Φόκλαντ!

Η Μέριλ Στριπ στον ρόλο της Μάργκαρετ Θάτσερ παίζει παιχνίδια πολιτικής, εξουσίας και παρασκηνίων, σαν μια άλλη Νόρμα της Βρετανίας, στη «Σιδηρά Κυρία» της Φιλίντα Λόιντ. Δεν είναι τυχαίο πως στην ταινία η νεαρή Μάργκαρετ παρακολουθεί τη «Νόρμα» στο Covent Garden. Ούτε βέβαια και το γεγονός πως η μουσική από τη συγκεκριμένη όπερα ακούγεται σε κρίσιμες σκηνές της ταινίας με μελωδικά θέματα όπως η «Μεγάλη προσευχή». Στο αποκορύφωμα, η Νόρμα θυσιάζεται για να γλιτώσει τους ανθρώπους της από την καταπίεση. Στην επιλογή της συμβολικής αυτής μουσικής, η σκηνοθέτρια της ταινίας υποδεικνύει ότι η Θάτσερ ήταν πράγματι μια φιγούρα ηρωική, που κατέληξε να γίνει τραγική προσωπικότητα. Τη στιγμή που δίνει εντολή για την επίθεση των αγγλικών δυνάμεων στα Φόκλαντ ακούγεται το «Casta diva» – όπως και στη σκηνή που φεύγει από την Ντάουνινγκ Στριτ 10.

info

«Νόρμα» του Μπελίνι, Εθνική Λυρική Σκηνή, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, σκηνοθεσία Κάρλους Παντρίσα των Φούρα ντελς Μπάους. Ηρώδειο, 5, 7, 9, 11/6 στις 21.00. Τηλ. 210-8938.112, 213-0885.700, είσοδος 15-100 ευρώ