Η ανατομία μιας στρατηγικής ήττας

Και τώρα; Πώς θα μπορούσε ο Αλέξης Τσίπρας να υποκριθεί πως δεν συμβαίνει τίποτε, λίγες ημέρες αφότου είχε δηλώσει πως εάν ηττηθεί το κόμμα του «δεν θα μπορεί να υποκριθεί πως δεν συνέβη τίποτε»; Πώς θα μπορούσε ο ΣΥΡΙΖΑ να κάνει πως δεν συνέβη τίποτε και πως η διαφορά των 9% μονάδων, η μεγαλύτερη που έχει καταγραφεί ποτέ σε ευρωεκλογές ανάμεσα στον νικητή και τον χαμένο της κάλπης, είναι μια διαφορά που δεν παράγει πολιτικά αποτελέσματα; Και πώς μπορεί, τέλος, να είναι διαφορετικό το πολιτικό αποτέλεσμα από αυτό της πρόωρης προσφυγής στις εθνικές κάλπες;

Κανονικά δεν πάει κανείς νωρίτερα στις εκλογές για να ξαναχάσει. Αλλά η πρόωρη προσφυγή στις κάλπες δεν είναι κόντρα στη λογική. Αντίθετα, είναι το φυσικό αποτέλεσμα έπειτα από τέσσερα χρόνια εκλογικής λειψυδρίας, έπειτα από μια αποτυχημένη καμπάνια που ανέλαβε προσωπικά ο Πρωθυπουργός κι έπειτα από ένα κρεσέντο παρoχολογίας, το οποίο κορυφώθηκε με την πρωθυπουργική δήλωση πως «στο ψηφοδέλτιο του ΣΥΡΙΖΑ δεν αναγράφονται μόνο τα ονόματα των υποψηφίων αλλά και η 13η σύνταξη».

Η πρωθυπουργοκεντρική καμπάνια είχε τόσο πολλά μηνύματα που τελικά δεν είχε κανένα. Το επικοινωνιακό επιτελείο δοκίμασε όλα τα σχήματα – από το επικοινωνιακό κατενάτσιο έως τη φουλ επίθεση. Ηταν ο Αλέξης Τσίπρας που έδωσε από το βήμα της Βουλής στις ευρωεκλογές περιωπή ψήφου εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση. Ο ίδιος που τις χαρακτήρισε δημοψήφισμα. Ο ίδιος που υποβάθμισε την εκλογική διαδικασία σε δημοσκόπηση «χωρίς το ερώτημα ποιος θα κυβερνήσει». Αλλά και ο ίδιος που έδωσε στις ευρωεκλογές τον χαρακτήρα ενός απλού νομοσχεδίου – όποιος θέλει τα θετικά μέτρα ψηφίζει ΣΥΡΙΖΑ.

Εκβιασμός

Το τελευταίο επιχείρημα αυτής της προσωπικής καμπάνιας ακούστηκε σαν εκβιασμός. Η αποδοκιμασία του ΣΥΡΙΖΑ στις κάλπες, είπε ο Πρωθυπουργός, θα θέσει σε κίνδυνο τις παροχές της κυβέρνησης. Η αποδοκιμασία του ΣΥΡΙΖΑ στις κάλπες, ξαναείπε ο Πρωθυπουργός, μπορεί να οδηγήσει σε περιπέτειες. Δεν εξήγησε ποτέ τι είδους περιπέτειες χωρούν σε μια δημοκρατία άτρωτη ακόμη και στο παραμικρό ενδεχόμενο εκτροπής όπως υποτίθεται πως είναι η δική μας. Αλλά αυτό που ακούστηκε πρώτα σαν εκβιασμός κι έπειτα σαν απειλή ήταν μάλλον ένα κύκνειο άσμα. Το κύκνειο άσμα ενός κόμματος που δεν έγινε ποτέ ο κύκνος που υποσχέθηκε.

Κι όμως. Ο ΣΥΡΙΖΑ είχε όλο τον χρόνο στη διάθεσή του για να μεταμορφωθεί. Είχε τον χρόνο που δεν είχε κανένα κόμμα πριν από αυτόν στην περίοδο της κρίσης, όταν η μία μετά τις άλλες οι κυβερνήσεις κατέρρεαν. Η μακροβιότερη μνημονιακή κυβέρνηση τράβηξε τον πολιτικό χρόνο ώς τα άκρα. Και η διαφορά του 9% δεν μπορεί παρά να ερμηνευθεί κάτω από αυτό το πρίσμα. Κάτω από το πρίσμα της συμπίεσης του λαϊκού συναισθήματος που περίμενε τέσσερα ολόκληρα χρόνια όχι μόνο για να εκφραστεί, αλλά και για να εκτονωθεί όταν πλέον έγινε ένα βασικά αντισύριζα συναίσθημα.

Πώς απάντησε ο ΣΥΡΙΖΑ στο αντισύριζα συναίσθημα; Με περισσότερο Πολάκη. Με στραβές στις βάρδιες. Με αποδράσεις πολυτελείας στο Ιόνιο που δικαιολογήθηκαν ως αναφαίρετο δικαίωμα στην ιδιωτικότητα. Με την επίκληση του ηθικού πλεονεκτήματος ακόμη και όταν είχε κάνει σκόνη το ηθικό πλεονέκτημα ο Πετσίτης. Με τη βεβαιότητα πως η πρωθυπουργική φωτογένεια που κάνει νούμερα στην τηλεόραση μπορεί να υποκαταστήσει την πολιτική. Με το επιχείρημα πως αφού οι προηγούμενοι ήταν αυτοί που ήταν, οι επόμενοι μπορούν να είναι ακόμη και χειρότεροι.

Παράδοξο

Είναι σχεδόν παράδοξο. Αλλά το κόμμα που δίχασε τους πολίτες σε μνημονιακούς και αντιμνημονιακούς υπερψηφίστηκε για το Μνημόνιο που έφερε, αλλά καταψηφίστηκε για όλα τα άλλα. Επιδοκιμάστηκε στις εκλογές του Σεπτεμβρίου του 2015 ως μνημονιακή δύναμη, αλλά αποδοκιμάστηκε τέσσερα χρόνια αργότερα ως Αριστερά, όπως δεν είχε αποδοκιμαστεί κανένα κόμμα πριν από αυτό σε ευρωεκλογές. Αποδοκιμάστηκε και ως το πρώτο κόμμα που σε συνθήκες κρίσης κατέφυγε στον πιο στυγνό παλαιοκομματισμό.

Από τον λαϊκισμό στον παλαιοκομματισμό η απόσταση δεν είναι μεγάλη – αντίθετα, ο πιο σύντομος δρόμος προς τον παλαιοκομματισμό περνάει από τον λαϊκισμό. Αλλά στο διάστημα των τεσσάρων χρόνων που ξόδεψε ο ΣΥΡΙΖΑ το πέρασμα από τον έναν -ισμό στον άλλον ισοδυναμεί με πολιτικό αιώνα. Τι απέγινε ο ΕΝΦΙΑ που δεν διορθώνεται αλλά μόνο καταργείται; Ο ΦΠΑ που θα μειωνόταν; Το αφορολόγητο που, αντίθετα, δεν θα μειωνόταν; Δεν έγιναν απλώς υπερπλεονάσματα. Εγιναν υπερπλεονάσματα που μοιράστηκαν με ρουσφετολογική λογική. Εγιναν εκμαυλισμός συνειδήσεων και εξαγορά ψήφων.

Αποτυχία

Η παροχολογία αποδείχθηκε στρατηγική αποτυχία. Και η στρατηγική αποτυχία έφερε αυτό που μοιάζει να είναι χειρότερο από εκλογική πανωλεθρία. Ο ΣΥΡΙΖΑ υπέστη στρατηγική ήττα σε όλα τα επίπεδα. Ηττήθηκε στρατηγικά ως πολιτικό αφήγημα και πολιτική πρόταση, ως ύφος και ήθος εξουσίας, ως τρόπος διακυβέρνησης. Η ήττα είναι στρατηγική και επειδή ο ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι παραδοσιακό κόμμα, δεν συμμετείχε στην εναλλαγή της εξουσίας. Αλλά να που ως «νέο» κατάφερε μέσα σε μόλις τέσσερα χρόνια να αποκτήσει περισσότερες ρυτίδες και από αυτό που υποδείκνυε ως «παλιό». Δεν γέρασε απλώς πριν την ώρα του. Αποδείχθηκε θνησιγενές ως εναλλακτική πρόταση εξουσίας.

Θα επιβεβαιωθεί αυτή η στρατηγική ήττα και στις εθνικές κάλπες; Η παράδοση λέει πως η διαφορά στις ευρωεκλογές διευρύνεται στις βουλευτικές εκλογές υπέρ του πρώτου κόμματος. Δεν είναι βέβαιος κανείς πως το 9% υπέρ της Νέας Δημοκρατίας στις ευρωεκλογές θα γίνει 10% ή 11% στις βουλευτικές εκλογές. Είναι βέβαιο όμως πως ο ΣΥΡΙΖΑ δεν έχει ξεμείνει μόνο από πολιτικό αφήγημα, έχει ξεμείνει και από προεκλογικό υλικό. Δεν έχει νόημα να μοιράσει επιδόματα, δεν έχει νόημα να εγκαινιάσει υποδομές που δεν υπάρχουν, βαγόνια που δεν κινούνται και σταθμούς του μετρό με εκδοτήρια ζωγραφισμένα σε μουσαμάδες, δεν έχει νόημα να κάνει νούμερα στην τηλεόραση.

Φαρέτρα

Δεν μένει κάτι σε μια άδεια προεκλογική φαρέτρα. Δεν μένει ούτε εκείνο το δόγμα που λέει ότι «πρέπει να βάλουμε κάποιους στη φυλακή για να ξανακερδίσουμε στις εκλογές». Η φαρέτρα δεν γεμίζει με περισσότερο Πολάκη, με περισσότερες επιθέσεις στα μέσα ενημέρωσης που δεν είναι φίλα προσκείμενα στην κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ, με περισσότερες παροχές. Δεν γεμίζει με επιθέσεις στον νεοφιλελευθερισμό από εκείνους που υιοθέτησαν νεοφιλελεύθερες πολιτικές και άλλες τόσες στην Ακρα Δεξιά από εκείνους που κυβέρνησαν με την Ακρα Δεξιά. Από εκείνους που ανέλαβαν όσο κανένας άλλος στο παρελθόν την ιδιοκτησία του προγράμματος λιτότητας. Και από εκείνους που μετέτρεψαν μια προγραμματική σύγκλιση με την Ακρα Δεξιά σε αισθητική ζύμωση.

Ο ΣΥΡΙΖΑ, από αυτήν την άποψη, δεν έγινε ποτέ ο κύκνος που υποσχέθηκε. Δεν έμεινε όμως ούτε ασχημόπαπο. Εγινε πολλές φορές σχεδόν αποκρουστικός.