«Πες στον Γκοντό, ακόμα τον περιμένω»

Η Λένα Κιτσοπούλου μιλάει, καπνίζει, πίνει γουλιές από το κρασί της, τσιμπολογάει – με αυτή τη σειρά. Παίζει, σκηνοθετεί, γράφει, ζωγραφίζει, συνθέτει, τραγουδάει – όχι απαραίτητα με αυτή τη σειρά. «Θέλεις να σου δείξω αυτά που ζωγραφίζω;» μου λέει ενώ ψάχνει στο άλμπουμ με τις φωτογραφίες στο κινητό της. Σκέφτομαι πως είναι μάλλον συμβατικός ο χαρακτηρισμός «αντισυμβατικός» για τον άνθρωπο που έχω απέναντί μου. Ακόμη πιο συμβατική είναι η ερώτηση: Τι απ’ όλα αυτά είναι η Κιτσοπούλου; «Δεν τα διαχωρίζω, είμαι όλα αυτά μαζί, είμαι το ίδιο πρόσωπο. Εχω αυτές τις δυο πλευρές. Μια πλευρά που θέλει να απομονωθεί, να μη βλέπει άνθρωπο, ενώ στην άλλη λείπει κάποια στιγμή η έκθεση. Ηταν ευτυχία για μένα να είμαι κλεισμένη σε ένα υπόγειο ατελιέ μόνη με το πινέλο μου. Πάντα το ήθελα, κλεινόμουν δυο τρεις μήνες κι έγραφα. Αλλά κάποια στιγμή θέλω τον ήχο του μικροφώνου, θέλω να πέσει πάνω μου το φως» απαντάει. Περνάει εύκολα από τη μία κατάσταση στην άλλη; «Ναι, κάνω ένα τσαφ και αλλάζω ρότα, έχω μάθει ίσως να είμαι λίγο έτσι, λίγο αλλιώς» λέει.

Εχουμε συναντηθεί σχεδόν μια ώρα νωρίτερα στον Θαλασσινό, έχει βρει κίνηση στο Σύνταγμα και φτάνει με μια μικρή καθυστέρηση, ρωτάει εάν μπορεί να καπνίσει, της προτείνω να μεταφερθούμε έξω. «Δεν σε ξεβολεύω;». «Καθόλου». Παραγγέλνουμε λευκό κρασί, «αυτό ήθελα να κάνω τώρα, να ανάψω το τσιγάρο μου». «Καπνίζεις πολύ;». «Πολύ». «Χωρίς ενοχές;». «Καμία». Πιάνουμε το νήμα αυτής της χωρίς ενοχές ζωής από την αρχή. Ο πατέρας πολιτικός μηχανικός, η μητέρα αξιωματικός του Πολεμικού Ναυτικού, η οικογένεια που αλλάζει πολλά σπίτια επειδή «ήμασταν του ενοικίου», Ζωγράφου, Χίλτον, Ψυχικό, Μαρούσι, Χαλάνδρι, μοντεσοριανό σχολείο και Γερμανική Σχολή, Παράδεισο Αμαρουσίου, Χαλάνδρι, λίγο μετά τα είκοσι φεύγει από το σπίτι. Και έως τότε; «Πολύ διάβασμα. Με θυμάμαι να κλείνομαι σε ένα δωμάτιο και να διαβάζω, βιβλία ατελείωτα, μυθιστορήματα τεράστια, άρχισα πολύ νωρίς με κλασικούς, ο αγαπημένος μου ήταν ο Ντοστογέφσκι».

Ενας πατέρας που διαβάζει πολύ, ένας πατέρας έρωτας. «Πέθανε νέος 53 χρόνων, ήμουν 21, στο πρώτο έτος του Θεάτρου Τέχνης. Μεγάλος έρωτας, έπαθα σοκ, ακόμη βρίσκομαι σε κατάσταση σοκ. Είναι πολύ μεγάλο το στίγμα που άφησε πάνω μου. Ψηλός, βαρύ περπάτημα, πολύ τσιγάρο, ατελείωτες κουβέντες, πολύ ωραίο χιούμορ και μια υπαρξιακή μελαγχολία. Ηταν το αντίθετο της μητέρας μου, μιας μητέρας δραστήριας, αεικίνητης. Θυμάμαι να κουβεντιάζω με τον πατέρα μου, ερχόταν η μητέρα μου, φτάνει πια με τις φιλοσοφίες και τα τσιγάρα, φύγε, της έλεγα, εσύ δεν καταλαβαίνεις. Αυτός ήταν ο έρωτάς μου, μοιάζαμε, με καταλάβαινε. Ηταν ο Νίκος, δεν τον έλεγα ποτέ μπαμπά».

Και μια μητέρα που αγαπά το θέατρο και παίζει πιάνο, η πρώτη γυναίκα αρχιπλοίαρχος στην ιστορία του Ναυτικού, πολλά ταξίδια για συνέδρια, ακόμη πιο πολλά βιβλία από τον παππού που έχει σπουδάσει στη Λειψία Ιατρική και έχει μια υπέροχη βιβλιοθήκη στη Σαλαμίνα, η γιαγιά που ήταν ανιψιά του θεατρικού συγγραφέα Δημήτρη Μπόγρη, πολλή ελευθερία στο σπίτι. Αλλά στην εφηβεία η Λένα τα σπάει όλα. «Είχα μάλλον ένα άγριο ταμπεραμέντο, να τα κάνω όλα, να τα δω όλα». Δεν είχε αναστολές, φόβο; «Οχι, είχα μόνο ένα κράτημα, όριζα τα πράγματα, δεν αφηνόμουν να γίνω έρμαιο των καταστάσεων, είχα ορμή και διάθεση πειραματισμού, αλλά και λογική στο κεφάλι μου. Παρατηρούσα, έκοβα κίνηση, έβλεπα ποιος είναι τι» μου απαντάει. Αναρωτιέμαι ποιοι ήρωες την ακολουθούσαν έως τότε. «Δεν θυμάμαι πια ποιοι ήταν οι ήρωές μου».

Εκεί κάπου στα 25 συνεχίζει τη δική της περιπλάνηση σε διάφορες γειτονιές, έχει ήδη μαγέψει τους πάντες στην ταινία «Καμία συμπάθεια για τον διάβολο», παίζει στο Αμόρε, απορρίπτει προτάσεις που έρχονται σωρηδόν από την τηλεόραση και μια εβδομάδα αφότου έχει ορκιστεί πως δεν θα ξαναπαίξει στο θέατρο εάν δεν τη φωνάξει ο Λευτέρης Βογιατζής χτυπάει το τηλέφωνο και είναι ο Λευτέρης Βογιατζής. Αυτός είναι η θεατρική αναφορά της; Το αρνείται, δεν έχει αναφορές, έχει μόνο εμμονές, λέει. «Πέρυσι, πρόπερσι, πέρασα τη φάση του Κάφκα, ολοκληρωτικά, ακραία. Αφού υπάρχει αυτός να μη γράφει κανένας άλλος, να πεταχτούν όλοι. Μετά μπορεί να κολλήσω με τον Φασμπίντερ ή να δω μια ιαπωνική ταινία, τους “Κλέφτες καταστημάτων”, ας πούμε, και να πω “αυτό είναι η ζωή και η τέχνη, τέρμα”».

«Εχω ναρκισσισμό,
θέλω να με γουστάρουν»

Σκέφτομαι πως η Κιτσοπούλου έκανε τέχνη με όχημα αυτό το είδος του ενθουσιασμού που τη διακατέχει, ενός ενθουσιασμού ορμητικού, τσαμπουκαλεμένου και οργίλου, ανάστατου. Αλλά εάν όλο αυτό δεν την είχε οδηγήσει σε μια τέχνη αναγνωρίσιμη από τους άλλους; Πού θα είχε εκβάλει αυτός ο ενθουσιασμός; «Εάν δεν είχα ξεβράσει στην τέχνη, δεν ξέρω τι θα έκανα. Θα το είχα καταλάβει πάντως εάν δεν με ήθελε η τέχνη, θέλω να παίρνω πίσω, έχω ναρκισσισμό, εγωισμό, θέλω να με γουστάρουν. Αναγνωρίζω τον ναρκισσισμό μου» μου λέει. Και τώρα; «Προσπαθώ να μη χαλιέμαι, να αυτοπυρπολούμαι, να διατηρώ αυτήν την εφηβική χαρά και δημιουργικότητα, η οποία δεν έχει στόχο, δεν είναι απαραίτητα για να εκδοθεί, να παιχτεί, είναι η χαρά για τη χαρά, για να είμαι εγώ καλά εκείνη την ημέρα».

Επιμένω. Πού θα είχε εκτονώσει όλη αυτή την ηφαιστειακή μάζα που έγινε Νυχτερίδες, Μαιρούλα και Αθανάσιος Διάκος; «Δεν θα πέταγα μολότοφ, δεν έχω αυτό το είδος της κοινωνικής οργής, θα μου πήγαινε πιο πολύ να έχω ένα νηπιαγωγείο, θα έφτιαχνα σίγουρα πράγματα με τα χέρια μου, θα σκάλιζα πέτρες και ξύλα, θα δημιουργούσα πάντως κάτι με οποιονδήποτε τρόπο, δεν θα βανδάλιζα τίποτα. Οπως λέει και η Αντιγόνη, με την οποία ασχολήθηκα στο τελευταίο μου έργο ΑΝΤΙΓΟΝΗ – lonely planet, “Γεννήθηκα για ν’ αγαπώ και να αγαπιέμαι, όχι για να μισώ”». Δεν της αρέσει το ρεύμα, συνεχίζει, δεν της αρέσει από τότε που ήταν μικρή, ήθελε πάντα να πηγαίνει ανάποδα. Και η πολιτική; «Δεν ασχολούμαι με την πολιτική, τη χώρα, την κρίση κ.λπ., δεν έχω ψηφίσει ποτέ μου, μόνο μια φορά τον πατέρα μου στο Αντίρριο, όπου ήταν πρόεδρος για δύο τετραετίες. Δεν πιστεύω σε αυτό που λέγεται εξουσία, δεν πιστεύω στη μάζα, στους ανθρώπους, σε αυτό που λέγεται λαός. Πιστεύω στις εξαιρέσεις, πιστεύω στο λάθος του Θεού, ότι ένας ατάλαντος Θεός εκεί που ανακάτευε τον πηλό έβγαλε από λάθος και κάτι καλό. Αυτές οι φωτεινές εξαιρέσεις δεν θα γίνουν ποτέ εξουσία, ούτε νόμος, ούτε κράτος, θα απογειώνουν όμως ό,τι όμορφο έχει η ζωή αυτή και θα κάνουν την οποιαδήποτε εξουσία να μοιάζει τόσο βλακώδης όσο είναι».

«Να είσαι
εκατό τοις εκατό παρών»

Μου δίνει την αίσθηση του ανθρώπου που θα βαλθεί να κυνηγήσει την ευτυχία, μια πάντα ανήσυχη ευτυχία, ακόμη και μέσα σε μια θάλασσα συλλογικής δυστυχίας ή προσωπικών ματαιώσεων. Αισθάνομαι πως επιβεβαιώνεται η αίσθησή μου όταν συνεχίζει την αφήγηση των περιπλανήσεών της. Κάπου στα τριάντα της χρόνια, μου λέει, βρήκε τυχαία ένα σπίτι στον Βύρωνα, κοντά στο Θέατρο Βράχων. «Πίστευα ότι θα ήταν προσωρινά, ότι θα έκανα οικογένεια, ήμουν σίγουρη πως θα έκανα παιδιά, ή ότι θα έφευγα έξω. Τίποτε από αυτά δεν έγινε και τώρα που πλησιάζω τα πενήντα λέω τι έγινε, πώς εγώ γέρασα, εντάξει δεν γέρασα, αλλά πώς γέρασα μένοντας στην εφηβεία;». Εφηβεία; «Ναι, με την έννοια της προσδοκίας πως κάτι θα γίνει, αυτή η αίσθηση και η γνώση που έχεις στα είκοσι πως στα τριάντα θα έχεις μια εντελώς διαφορετική ζωή και θα είναι έτσι όπως τη θέλεις εσύ. Γίνονται πράγματα, δεν παραπονιέμαι, είμαι από τους τυχερούς γίνονται πάντα αυτά που κάνουμε και αυτό που είμαστε. Αλλά δεν μετατοπίστηκα, με τον τρόπο που ονειρευόταν η εφηβική μου φαντασίωση, δεν έγινε κάτι βαρβάτο από τα τριάντα και μετά, να γυρίσει η γη ανάποδα, να εμφανιστούν άσπρα άλογα με πρίγκιπες. Ηρθε μία συνειδητοποίηση που λέει ότι η ζωή είναι να είσαι εκατό τοις εκατό παρών εκεί που είσαι, τίποτα άλλο».

Μιλάει, καπνίζει, πίνει γουλιές από το κρασί της, τσιμπάει από τη σαλάτα – «μου αρέσει να τρώω από μέσα, δεν σε πειράζει». Φυσικά και δεν με πειράζει. Καθώς τρώει, παρατηρώ τα χέρια της, τα νύχια που είναι μόνο στο ένα χέρι βαμμένα. «Είναι μέρος της αναποδιάς μου, το καλοκαίρι βάφω μόνο το μεγάλο δάχτυλο στα πόδια μου». Είναι μια αντισυμβατική κοκεταρία αυτό; Γελάει. «Μπορεί να είναι σκέτη χαζομάρα, δεν του δίνω και βάση. Ξεκινούσε πάντως η χρονιά στο σχολείο και σκεφτόμουν τι περίεργο θα κάνω φέτος, πώς θα εμφανιστώ. Αυτό με ακολουθεί με μια πίστη πως έχω ένα κάποιο γούστο, πως δεν είμαι μία τρελή εξηντάρα που κυκλοφορεί με μια καπελαδούρα και θα ήθελε να είναι είκοσι. Αισθάνομαι πως αυτό που έχω να προτείνω έχει κάτι να πει, χωρίς να σημαίνει πάντα πως είναι κάτι βαθύ και σπουδαίο. Αλλά έχω την αίσθηση ότι δεν είναι κακόγουστο».

Μου είναι αδύνατον να μην επιστρέψει ξανά εκεί. «Δεν καταλαβαίνω τι σημαίνει συμβατικό και μη συμβατικό» επιμένει. «Ετσι κι αλλιώς όταν κάνεις τέτοιες δουλειές δεν είσαι συμβατικός, κάτι θες να πεις ενάντια σε ό,τι υπάρχει. Κάτι σε πονάει και θες να βγεις να το πεις, εναντιώνεσαι σε κάτι». Σκέφτομαι πως αυτό το «ενάντια» είναι πολύ έντονο στη Λένα Κιτσοπούλου. Πάει κόντρα και διερευνά τη σκοτεινιά των πραγμάτων και λίγο κάνει ό,τι της καπνίσει. «Ναι αλλά με πολύ κόπο και νόημα για μένα. Κάτι με πονάει εκεί μέσα. Κάτι υπάρχει ανάγκη. Αυτή είναι η τέχνη. Το συμβατικό είναι το ανύπαρκτο, το ηλίθιο. Εάν έλεγα κάνω συμβατικό θέατρο θα ήταν σαν να έλεγα κάνω μαλακισμένο θέατρο. Είναι σαν να λες έχω μια συμβατική σχέση». Ποιος είναι δικός της τρόπος; «Κάνω θέατρο με τον τρόπο που μου αρέσει, που θέλω, που με ικανοποιεί αισθητικά, με το χιούμορ που θέλω και τις εικόνες που μπορώ να φτιάξω. Δεν κάνω κάτι κόντρα στον εαυτό μου. Οχι, αυτός είναι ο τρόπος μου, αυτή είναι η γλώσσα μου, έτσι καταλαβαίνω τον κόσμο, έτσι θα ήμουν και σε μια παρέα, έτσι και με τον σύντροφό μου, έτσι μιλάω, έτσι είμαι».

Δεν θυμάται τους παιδικούς της ήρωες. Επιρροές όμως; Εχει επηρεαστεί πολύ από το γερμανικό θέατρο, μου απαντάει. Στο Βερολίνο και το Μόναχο ανακάλυψε μια φουρνιά σημαντικών γερμανών σκηνοθετών, τους θαύμασε, της φάνηκε να μας χωρίζει τεράστια απόσταση, έλεγε τι κάνουμε εμείς εδώ. «Μπήκα στον πειρασμό να φύγω, να δουλέψω έξω, επικοινωνώ με το έξω, το ξέρω, δεν μου είναι άγνωστο, αλλά με έφαγε αυτή η ελληνικούρα, γυρνάω με το αεροπλάνο, βλέπω αυτό το μπλε και λέω να εδώ είμαστε, τώρα θα ισιώσουμε. Πάντα με τραβούσε κάτι εδώ, ήταν σαν ρουφήχτρα. Αλλά κι εδώ, ο Βασίλης Παπαβασιλείου, ας πούμε, με επηρέασε πολύ από τη στιγμή που έπαιξα σε μια παράστασή του. Μου αρέσει η ύπαρξή του, κουβαλάει κάτι, το βλέπεις από τον τρόπο που μπαίνει στη σκηνή».

«Μόνο από τον έρωτα αισθάνθηκα απειλή»

Επιστροφή στο σήμερα, το ιδανικό, λέει, θα ήταν να της πει κάποιος είσαι σε αυτόν τον χώρο, κάνε σε δέκα μέρες μια παράσταση και φτιάξ’ τα όλα εσύ, κάνε κοστούμια, κάνε σκηνικά, βάλε τις μουσικές. «Μ’ αρέσει να χτίζω μια παράσταση με τα υλικά που βρίσκω εκεί. Σαν γλυπτική είναι κι όταν δουλεύω με το θέατρο». Ετσι σκάρωσε και τα τραγούδια της; Μπορεί κάπως έτσι, μπορεί από έρωτα, ο έρωτας έπαιξε ρόλο. «Με αποδεκάτισε, ξεζουμίστηκα. Είχα πολύ ωραίες στιγμές, αλλά κινδύνευσα. Μόνο από τον έρωτα αισθάνθηκα απειλή, ήταν η πρώτη φορά που φοβήθηκα, είπα τέρμα. Γινόμουν πολύ φτερό στον άνεμο και κατάλαβα ότι δεν μου αρέσει άλλο αυτό».

Εχει πάει αργά πια, είμαστε σχεδόν μόνοι, της ζητάω να μου πει ένα τραγούδι της, δέχεται ευχαρίστως. «Το μυαλό μου έχει ξεχάσει / μα η καρδιά μου πάει να σπάσει / τελευταία μου φορά που αγαπάω / Οπου κι αν κυκλοφορήσω / τρέμω μη σε συναντήσω / κι αποφεύγω απ’ τα στέκια να περνάω/ Εκεί που βγαίναμε μαζί / σε εκείνο εκεί το μαγαζί / εκεί αγάπη μου ποτέ δεν ξαναπάω / σε γειτονιές και σε στενά / που σε κρατούσα αγκαλιά / και σταματάω και για σένα δεν ρωτάω…». Τραγουδάει απαλά, η φωνή της ακούγεται υπέροχα μέσα στη νύχτα, η μελωδία της φτάνει στα αφτιά μου σαν μπαλάντα του Αττίκ, τα λόγια είναι γεμάτα γλυκιά πίκρα και συναισθηματική αγνότητα. Δεν ξέρω εάν η Λένα Κιτσοπούλου είναι αυτό το τραγούδι – φαντάζομαι ότι θα είναι και αυτό. Είναι πάντως το κολιέ με τις λευκές πέρλες που φοράει στον καρπό της μαζί το δαχτυλίδι με τη νεκροκεφαλή που φοράει στο δάχτυλό της. Αλλά όχι απαραίτητα με αυτή τη σειρά.

Θαλασσινός

Λυσικράτους 32, Καλλιθέα

Ταρτάρ ψαριού με λάιμ και κόλιανδρο      €13

Πατατοσαλάτα με χέλι      €8,50

Φάβα Σαντορίνης με καπνιστό χέλι και λάιμ      €8

Σαρδέλα παντρεμένη με κονφί ντομάτας και σκόρδο      €7,50

Σαλάτα με φασολάκια, φρέσκα μυρωδικά και ανθότυρο      €5,50

Ζυμωτό ψωμί      €2,40

Κρασί, Κτήμα
Γεροβασιλείου      €31

Νερό      €3,60

Σύνολο      €79,50