Η αντιμετώπιση {LF}της τρομοκρατίας

Το ΝΑΤΟ αναγνωρίζει την τρομοκρατία ως μία από τις βασικές απειλές ασφάλειας για τους πολίτες και τα κράτη – μέλη του. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο το γεγονός της ενεργοποίησης για πρώτη φορά του Αρθρου 5 «περί συλλογικής άμυνας» ως απάντηση στις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου στις ΗΠΑ. Η Συμμαχία, όπως είναι αναμενόμενο, δίνει έμφαση στην παγκόσμια τρομοκρατία και στον τρόπο που αυτή απειλεί τη διεθνή ασφάλεια και τη σταθερότητα. Το ΝΑΤΟ αντιλαμβάνεται την απειλή, όπως έχει άλλωστε αποτυπωθεί και στα θεσμικά κείμενά του, ως επίμονη και ανθεκτική. Μία παγκόσμια απειλή που δεν περιορίζεται από σύνορα και δεν χαρακτηρίζεται από θρησκείες και εθνικότητες. Το ΝΑΤΟ λοιπόν ως οργανισμός συλλογικής άμυνας και ασφάλειας προωθεί την ολοκληρωμένη και συλλογική απάντηση στην τρομοκρατία, με ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη αποτελεσματικής διεθνούς συνεργασίας. Σε επίπεδο δράσεων η Συμμαχία κινείται στο πλαίσιο του τριπτύχου: α) εντατικοποίηση της ευαισθητοποίησης για την απειλή, β) ανάπτυξη δυνατοτήτων προετοιμασίας και απάντησης και γ) ενίσχυση της ενεργού συνεργασίας με τρίτες χώρες και άλλους διεθνείς δρώντες. Ειδικής αναφοράς χρήζει η έμφαση που δίνει το ΝΑΤΟ στην ανάγκη συντονισμού πληροφοριών (διαθέτει Κέντρο Πληροφοριών για την Τρομοκρατία στο Αρχηγείο και Συντονιστή για τις υπεράκτιες δραστηριότητες), αλλά και στη χρήση νέων τεχνολογιών (για την αντιμετώπιση της απειλής, αλλά και για τη διαχείριση των συνεπειών μιας επίθεσης).

Εχουν ιδιαίτερη σημασία δύο από τα σημεία της πρόσληψης του ΝΑΤΟ για τη διεθνή τρομοκρατία. Η απειλή είναι όντως επίμονη και ευέλικτη. Πέρασαν δέκα χρόνια από τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου για να σκοτωθεί ο Μπιν Λάντεν το 2011. Παρά την αρχική αισιοδοξία για την αποτελεσματικότητα αυτού του χτυπήματος στην Αλ Κάιντα, η ανάδυση της ISIS και άλλων οργανώσεων όπως η Αλ Νούσρα και η Μπόκο Χαράμ έδειξε πως η παγκόσμια ισλαμιστική τρομοκρατία δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με όρους πολιτικής τρομοκρατίας («αποκεφαλισμός» ηγεσίας). Επιπρόσθετα, η ευελιξία και η προσαρμογή στις συνθήκες που έδειξε η ISIS, μέχρι να υποστεί τη συνολική στρατιωτική της ήττα, ανέδειξε πως η ισλαμιστική τρομοκρατία, ακόμη και στο πλαίσιο μίας και μόνο οργάνωσης, μπορεί να πάρει πολλές και διαφορετικές θανατηφόρες μορφές και να αλλάζει με μεγάλη άνεση modus operandi στις επιθέσεις της. Για αυτό και η ήττα της ΙΣΙΣ στο πεδίο της μάχης δεν σηματοδοτεί το τέλος της οργάνωσης. Αντίθετα, η αλλαγή που ήδη φαίνεται στον τρόπο δράσης της, μπορεί να την καταστήσει και περισσότερο επικίνδυνη σε τυφλές επιθέσεις, όπως στην περίπτωση της Σρι Λάνκα.

Στην Ευρώπη, ιδιαίτερα τα χρόνια 2015-2016, συνειδητοποιήσαμε πως η απειλή της τρομοκρατίας δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με εύκολο τρόπο. Το μεγάλο ζήτημα με τη ριζοσπαστικοποίηση των ευρωπαίων πολιτών που έφυγαν για να ενταχθούν σε τρομοκρατικές οργανώσεις (5.000 – 6.000) ή πραγματοποίησαν χτυπήματα στις χώρες τους συνδέεται με την ανάγκη αντιμετώπισης της τρομοκρατίας και του εξτρεμισμού εκτός της Δύσης. Η τρομοκρατία είναι ίσως η απειλή που αναδεικνύει εμφατικότερα από τις άλλες την ανάγκη για μια συλλογική και ολοκληρωμένη προσέγγιση της ασφάλειας. Για την αποτελεσματική αντιμετώπιση χρειάζεται να συνδυαστούν πολιτικές και εργαλεία εσωτερικής και εξωτερικής ασφάλειας. Απαιτείται η σωστή ισορροπία μεταξύ πρόληψης, προετοιμασίας, αντίδρασης και επιστροφής στην κανονικότητα έπειτα από μία επίθεση. Σε αυτό το πλαίσιο η συνεργασία των διεθνών και περιφερειακών οργανισμών (ΟΗΕ, ΟΑΣΕ, INTERPOL, ΕΕ, Αφρικανική Ενωση κ.ά.) είναι συστατικό προαπαιτούμενο. Ο ρόλος λοιπόν του ΝΑΤΟ σε αυτή την παγκόσμια συμμαχία είναι κρίσιμος και στρατηγικός. Αλλωστε δεν πρέπει να ξεχνάμε πως είναι η αμυντική συμμαχία της Δύσης και πως έχει τη δυνατότητα παρέμβασης σε πολλά μέρη του κόσμου. Κάτι που είναι απαραίτητο αν θέλουμε να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά μία πραγματικά παγκόσμια απειλή, όπως είναι η τρομοκρατία.

Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι διεθνολόγος, δρ Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και νέων απειλών