Οταν οι διακοπές ανάβουν φωτιές

Χριστούγεννα 2016, ο Τζάστιν Τριντό απολαμβάνει τον ήλιο της Καραϊβικής, στο ιδιωτικό νησί του 80χρονου Αγά Χαν, του δισεκατομμυριούχου πνευματικού ηγέτη των ισμαηλιτών μουσουλμάνων. Ο πρωθυπουργός του Καναδά ταξίδεψε, μάλιστα, εκεί με ιδιωτικό ελικόπτερο. Η αντιπολίτευση μιλούσε για ανάρμοστες διακοπές. Το επικοινωνιακό επιτελείο του Τριντό, πάλι, δεν έβλεπε τίποτα επιλήψιμο. Υποστήριζε πως μέχρι την πρωτεύουσα των Μπαχαμών, εκείνος πήγε με κυβερνητικό αεροσκάφος καλύπτοντας το κόστος της πτήσης με δικά του χρήματα. Από το Νασάου μέχρι το ιδιωτικό νησί χρησιμοποίησε το ελικόπτερο του Αγά Χαν. Οποιαδήποτε ομοιότητα με πρόσωπα και καταστάσεις της ελληνικής επικαιρότητας δεν είναι τελείως συμπτωματική.

Δεν είναι, γιατί παντού οι πολιτικοί και δη οι ηγέτες οφείλουν να έχουν πάντα στο πίσω μέρος του μυαλού τους ότι μέχρι κι η αναψυχή τους εκλαμβάνεται, τόσο από τον Τύπο όσο κι από την κοινή γνώμη, ως μια αποτύπωση του προφίλ τους, της ιδεολογικής τους τοποθέτησης, αλλά και του βαθμού ειλικρίνειας της ρητορικής τους. Για να το θέσουμε όπως θα το έθεταν κι οι επαγγελματίες του μάρκετινγκ, ακόμη και οι ιδιωτικές στιγμές όπως οι διακοπές τους καλό θα είναι να εμφανίζονται ως σύμφωνες με τις αρχές των υποστηρικτών τους. Είναι, εξάλλου, ένας από τους πρώτους κανόνες που επισημαίνουν οι επικοινωνιολόγοι σε οποιονδήποτε πελάτη τους πολιτικό.

Ο Τσίπρας. Την εβδομάδα που πέρασε κυκλοφόρησαν τα φωτογραφικά στιγμιότυπα του Αλέξη Τσίπρα στη θαλαμηγό της εφοπλιστικής οικογένειας Παναγόπουλου το καλοκαίρι του 2018. Η Παναγοπούλου παραδέχθηκε ότι του την παραχώρησε – όπως και τα καθήκοντα άμισθης ειδικής συμβούλου στη Γραμματεία του Πρωθυπουργού, που έχει αναλάβει. Ας δεχθούμε πως είναι απόλυτα ειλικρινής η υπερασπίστρια του Τσίπρα, πως δηλαδή οι πριβέ πρωθυπουργικές διακοπές μεσοπέλαγα δεν έγιναν κοντά στην τραγωδία στο Μάτι, αλλά αρκετά αργότερα. Και πάλι. Σε επίπεδο συμβολισμών η ζημιά θα είχε ούτως ή άλλως γίνει. Ο πρώτος αριστερός πρωθυπουργός επιλέγει τη χλιδή του κότερου αντί της παραλίας Ροδάκινο όπου λένε ότι παραθέριζε στα πέτρινα χρόνια του συριζαϊκού 4%. Κι αν για τους υποστηρικτές του η αντιπολίτευση τέτοιου είδους χαρακτηρίζεται «λαϊκισμός από την ανάποδη», είναι μια κριτική με την οποία έχουν έρθει αντιμέτωποι πολλοί ομόλογοί του, ευρωπαίοι και μη.

Ο Τριντό. Η καναδική αντιπολίτευση, ας πούμε, επέκρινε τον Τριντό επειδή η Οτάβα χρηματοδοτεί το ίδρυμα του Αγά Χαν, αλλά και γιατί αυτού του στυλ οι αποδράσεις υποδήλωναν έλλειψη επαφής με τον μέσο πολίτη σε μια φάση που η οικονομία της χώρας κλυδωνιζόταν. Η δε επίτροπος Ηθικής και Δεοντολογίας του Καναδά σε μια έκθεση 66 σελίδων απεφάνθη ότι εκείνος παρέβη τέσσερα άρθρα του νόμου για τη σύγκρουση συμφερόντων που οφείλουν να τηρούν μέλη της κυβέρνησης, υπάλληλοί τους και δημόσιοι υπάλληλοι. Οπως δε είχαν γράψει οι «New York Times», «παρότι η Μαίρη Ντόσον δεν επέβαλε ποινή στον πρωθυπουργό, τα ευρήματα της έρευνάς της αφαίρεσαν τη λάμψη από τις μακροχρόνιες υποσχέσεις του Τριντό να κυβερνήσει άμεμπτα».

Ο Τραμπ. Στις ΗΠΑ οι διακοπές του Ντόναλντ Τραμπ προκαλούν συχνά μεγάλο ντιμπέιτ. Τις περνά συνήθως στο Μαρ-α-Λάγκο στη Φλόριντα. Σύμφωνα με το CNN ένα κυβερνητικό δελτίο Τύπου παραδεχόταν πως ίσως να μην υπάρχει σύστημα καταγραφής των επισκεπτών εκεί, όπως στον Λευκό Οίκο – παρότι ο πλανητάρχης ασκεί προεδρικά καθήκοντα στη Φλόριντα. Η κύρια κατηγορία που είχαν να του προσάψουν είναι πως έτσι οι πάντες, από λομπίστες μέχρι ξένους πράκτορες, θα μπορούσαν να αγοράσουν μυστική πρόσβαση στον αμερικανό πρόεδρο. Και στην περίπτωση που λειτουργεί σύστημα καταγραφής, βέβαια, η κριτική δεν λείπει. Ο Τραμπ επικρίνεται ότι παίζει πιο πολλές ώρες γκολφ παρά κυβερνά. Επειδή, ο Λευκός Οίκος είναι υποχρεωμένος να δίνει στη δημοσιότητα ακόμη και τον χρόνο που περνά ο πρόεδρος στο γρασίδι – αφού όλοι δικαιούνται να γνωρίζουν πού βρίσκεται.

Ο Σαρκοζί ΚΑΙ Ο ΜΑΚΡΟΝ. Ο γαλλικός Τύπος κριτικάριζε συχνά τον Νικολά Σαρκοζί πως άφηνε  πλούσιους επιχειρηματίες φίλους του να χρηματοδοτούν τις διακοπές του. Μέχρι και το περιοδικό «Time» το 2011 είχε κάνει θέμα για αυτό. Ο Εμανουέλ Μακρόν τον Αύγουστο του 2018 είχε εξοργίσει τους Γάλλους γιατί δεν είχε διακόψει τις διακοπές του στο μεσαιωνικό κάστρο Μπρεγκανσόν – όπου παραθερίζουν παραδοσιακά οι γάλλοι πρόεδροι – για να παραβρεθεί στους εορτασμούς για την 100ή επέτειο από τη Μάχη της Αμιένης, ενώ η Τερίζα Μέι ήταν εκεί. Σύμφωνα με το «Politico» είχε εκληφθεί ως «ένδειξη κυβερνητικής αδιαφορίας».

Το παράδειγμα της Μέρκελ. Το αντιπαράδειγμα στα παραπάνω είναι εκείνο της Ανγκελα Μέρκελ. Η καγκελάριος περνά τις διακοπές της είτε στο Τιρόλο κάνοντας πεζοπορία είτε στην Ισκια, ένα νησί στα ανοιχτά της Νάπολι. Αν υπάρχει ένα υπόδειγμα λιτού παραθεριστικού βίου αυτό το ενσαρκώνει μάλλον εκείνη. Στη Γερμανία παρεμπιπτόντως, ένας πρόεδρος, ο Κρίστιαν Βουλφ, έχει παραιτηθεί το 2012 ύστερα από δημοσιεύματα του «Spiegel» και της «Bild» που τον παρουσίαζαν να διατηρεί «ύποπτες σχέσεις» με επιχειρηματίες όταν ήταν πρωθυπουργός της Κάτω Σαξονίας στις αρχές των 2000’s. Σχέσεις που του εξασφάλιζαν προνομιακά δάνεια και πολυτελείς διακοπές με αντάλλαγμα την ευνοϊκή μεταχείριση των εταιρειών τους από τις Αρχές. Σε βαλκανικό πλαίσιο η γερμανική προσέγγιση μοιάζει υπερβολικά προτεσταντική. Σε τελική ανάλυση, όμως, δεν είναι ζήτημα ηθικολογίας. Είναι απλά ρεαλιστική επικοινωνιακή διαχείριση της ηγετικής εικόνας.