Οι παροχές {LF}δεν «γυρίζουν» {LF}το παιχνίδι

Από το «Τσοβόλα δώσ’ τα όλα» ώς τις… θερμομονώσεις Παπαθανασίου, ο δρόμος για τις κάλπες είναι σαν τον δρόμο για την κόλαση: στρωμένος με καλές προθέσεις. Και παρότι ο ψηφοφόρος δεν αγνοεί ποτέ την τσέπη του, η ιστορία της Μεταπολίτευσης ώς τώρα έχει δείξει πως τα πακέτα προεκλογικών παροχών είναι καλοδεχούμενα αλλά δεν μεταστρέφουν το εκλογικό κλίμα.

Το 1989. Η πρώτη περίπτωση είναι φοβερά χαρακτηριστική κι ας έμεινε στην ιστορία μόνο λόγω της ατάκας που πέταξε ο Ανδρέας Παπανδρέου σε ομιλία του για τον υπουργό Οικονομικών του. Παραμονές των εκλογών του 1989, η παντοδυναμία του ΠΑΣΟΚ είχε κλονιστεί από την εφαρμογή του προγράμματος λιτότητας που έφερε τον τίτλο «Σταθεροποιητικό πρόγραμμα της οικονομίας». Για την ιστορία, όταν παρουσίασε το πρόγραμμα αυτό ο Παπανδρέου το 1985, έκανε τηλεοπτική δήλωση στην οποία ανέφερε «με πλήρη συναίσθηση των ευθυνών μας απέναντι στον ελληνικό λαό, είμαστε υποχρεωμένοι να πάρουμε μια σειρά γενναίες οικονομικές αποφάσεις, που είναι όμως δικής μας επιλογής, για να εξυγιάνουμε αποφασιστικά την οικονομία μας, και ειδικότερα το ισοζύγιο πληρωμών», ενώ ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας, Κώστας Σημίτης, τόνισε ότι η προσπάθεια για αύξηση συντάξεων, μισθών και βιοτικού επιπέδου είχε ως προϋπόθεση την αύξηση της παραγωγικής ικανότητας.

Ολα αυτά προκάλεσαν σχεδόν σοκ σε μεγάλο μέρος των στελεχών, των βουλευτών, των συνδικάτων και της βάσης του ΠΑΣΟΚ που δεν διανοούνταν ότι μια σοσιαλιστική κυβέρνηση θα έπαιρνε μέτρα δημοσιονομικού περιορισμού αντί να αυξήσει δημόσιες δαπάνες και εισόδημα. Δυο χρόνια μετά το πρόγραμμα επί της ουσίας διεκόπη, έπειτα από παρέμβαση στελεχών όπως ο Κατσιφάρας στον Παπανδρέου, που του εξέφρασαν τη βεβαιότητα ότι τα μέτρα που σχεδίαζε ο Σημίτης θα οδηγούσαν το ΠΑΣΟΚ σε σίγουρη ήττα στις επόμενες εκλογές, μέσα σε ένα κλίμα σκανδαλολογίας που είχε οξυνθεί κι από τα ελληνοτουρκικά και το Μακεδονικό. Παράλληλα, στην Ευρώπη τότε, το Ecofin απασχολούσαν τα θέματα που συζητάμε και σήμερα όπως ο περιορισμός ελλειμμάτων και δαπανών και η ατίθαση Ελλάδα που επικαλείται τις ιδιαιτερότητές της.

Οι παροχές καταχειροκροτήθηκαν στις κομματικές διαδηλώσεις. Στις εκλογές του Ιουνίου του 1989 όμως το ΠΑΣΟΚ έχασε με λίγο παραπάνω από 5 μονάδες διαφορά από τη Νέα Δημοκρατία υπό τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, που οδηγήθηκε στον σχηματισμό της κυβέρνησης συνεργασίας Τζαννετάκη, μαζί με τον Συνασπισμό. Ακολούθησε η οικουμενική Ζολώτα και, την επόμενη χρονιά, η κυβέρνηση Μητσοτάκη. Η συγκεκριμένη έπεσε με κρότο το 1993, με αφορμή το Μακεδονικό, μέσα σε κλίμα μεγάλης δυσαρέσκειας για τις πολιτικές μείωσης του κράτους.

Το 2003. Το επόμενο πακέτο προεκλογικών παροχών που μνημονεύεται είναι αυτό του Νίκου Χριστουδουλάκη το 2003, που επεξεργάστηκε, με εντολή πρωθυπουργού, κατά την προετοιμασία της παρουσίας του στη Διεθνή Εκθεση Θεσσαλονίκης. Περιείχε 35 μέτρα για την άμεση ενίσχυση των εισοδημάτων των δημοσίων υπαλλήλων, των συνταξιούχων, των ανέργων, των οικογενειών με παιδιά που σπουδάζουν στην περιφέρεια, μείωση φόρων από τα ΙΧ αυτοκίνητα ώς τα καφενεία των χωριών και τους ενοριακούς ναούς. Το σύνολο της επιβάρυνσης στον προϋπολογισμό του 2004 υπολογιζόταν στα 2,36 δισ. ευρώ. Γενναίο το άνοιγμα στις ασθενέστερες τάξεις αλλά όχι αρκετό για να κλείσει η ψαλίδα που κατέγραφαν οι δημοσκοπήσεις και το ΠΑΣΟΚ, που είχε περάσει εν τω μεταξύ στον Γιώργο Παπανδρέου αυξάνοντας τη συσπείρωσή του, έχασε από τη ΝΔ του Κώστα Καραμανλή με 5 μονάδες διαφορά.

Το 2009. Πολύς λόγος έχει γίνει για την περίοδο 2004-2009, με τον εκτροχιασμό της οικονομίας να αποτυπώνεται στους αριθμούς. Πριν από τις προειδοποιήσεις Προβόπουλου για την ξέφρενη ανοδική πορεία του δημοσιονομικού ελλείμματος και την παραδοχή Καραμανλή πως θα απαιτηθούν μέτρα λιτότητας και περικοπής δαπανών, είχαν προηγηθεί οι ευρωεκλογές του Ιουνίου του 2009. Είκοσι μέρες πριν από τις κάλπες ο υπουργός Οικονομικών, Γιάννης Παπαθανασίου ανακοίνωσε παροχές, μεταξύ άλλων, την εφαρμογή ευρωπαϊκού προγράμματος για την εξοικονόμηση ενέργειας, με γενναίες επιδοτήσεις ύψους 6.000-7.000 ευρώ για στεγανοποιήσεις ταρατσών, αντικατάσταση καυστήρων και κουφωμάτων, κίνητρα για εγκατάσταση φωτοβολταϊκών, ενίσχυση 1 δισ. ευρώ σε 17.000 μικρομεσαίες επιχειρήσεις και 250 εκατ. ευρώ σε ελεύθερους επαγγελματίες για αγορά κομπιούτερ. Το αποτέλεσμα; Η ΝΔ έχασε με 4,4 μονάδες.

Το 2014. Τελευταίο χαρακτηριστικό παράδειγμα τα θετικά μέτρα που ανακοίνωσε ο πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαρας τον Μάρτιο του 2014, στα οποία περιλαμβάνονταν μέρισμα 500 εκατ. ευρώ σε 1 εκατ. πολίτες, με βάση εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια, μείωση εργοδοτικών εισφορών κι αποπληρωμή ληξιπρόθεσμων οφειλών με 1 δισ. ευρώ από το πρωτογενές πλεόνασμα. Στις ευρωεκλογές που ακολούθησαν έχασε όμως από τον ΣΥΡΙΖΑ του Αλέξη Τσίπρα με 4 μονάδες διαφορά.

Σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις, βέβαια, οι κυβερνητικοί δήλωναν αισιόδοξοι, αμφισβητούσαν, κομψά συνήθως, την ακρίβεια των γκάλοπ και γέμιζαν τις ομιλίες τους με ξέφρενους, από χαρά, οπαδούς. Μετά έχαναν.

Οποιαδήποτε ομοιότητα με το σήμερα είναι σκόπιμη και διόλου συμπτωματική.