Πώς μπορεί να αποκτήσουν οι εκλογές για το Ευρωκοινοβούλιο νόημα;

Οδεύοντας προς τις ευρωπαϊκές εκλογές παρατηρείται ότι τόσο το πολιτικό σύστημα όσο και τα ΜΜΕ της χώρας εστιάζουν μόνο στην ανάδειξη της συνάφειας και της σύνδεσης των πολιτικών της ΕΕ με τις εθνικές πολιτικές. Απουσιάζει η προσπάθεια κατανόησης της ΕΕ για αυτό που πραγματικά είναι: μια ανοικτή και συνεχιζόμενη διαδικασία ανθρώπινων σχέσεων ισχύος, πολιτιστικών και ιδεολογικών διαφορών σε ευρωπαϊκό επίπεδο που περιλαμβάνει όλα τα κλασικά στοιχεία της εθνικής πολιτικής, όπως σύγκρουση, συναίνεση, διαφθορά, αδικία, γραφειοκρατία και ανάδειξη πολιτικών στόχων και ατζέντα.

Το ζητούμενο, όμως, θα έπρεπε να είναι η ανάπτυξη ενός δημόσιου διαλόγου που αναλύει και συζητεί τη σύσταση, λειτουργία και αρμοδιότητα της ΕΕ, καθώς και τις συνθέτες σχέσεις αλληλεξάρτησης που αναπτύσσονται ανάμεσα στα κράτη-μέλη στους πολίτες της ΕΕ.  Αυτό απαιτεί απαγκίστρωση από το εσφαλμένο αφήγημα ότι η ΕΕ είναι κάτι το «διαφορετικό», «απόμακρο», «ψυχρό» και «εχθρικό» και σίγουρα λιγότερο σημαντικό από το «κράτος μας». Ως ένα νέο σύστημα εξουσίας, λήψης αποφάσεων και πολιτικών και διαπραγμάτευσης σε υπερεθνικό επίπεδο, η ΕΕ προσφέρει έναν νέο και ευρύτερο ορίζοντα, έξω από τα εθνικά πλαίσια, που βλέπει πέρα από εσωστρεφείς αντιπαραθετικές λογικές του τύπου: «εμείς» και ο «κόσμος» ή «εμείς» ή ο «κόσμος» – και ειδικότερα σήμερα, όπου ο φόβος και γενίκευση («εμείς» και «αυτοί») καλλιεργούν λογικές της επίρριψης ευθυνών. Το ζητούμενο είναι η ανάπτυξη μιας «ευρωπαϊκής οπτικής», ενός εξωστρεφούς αφηγήματος, όπως «εμείς» μέσα στον «κόσμο» ή «εμείς» σε σχέση με τον «κόσμο».

Η «ευρωπαϊκή οπτική» δεν απαιτεί περισσότερη προσπάθεια και περισσότερο κόπο. Απαιτεί έναν διαφορετικό τρόπο ερμηνείας της σημερινής πολιτικής και κοινωνικής πραγματικότητας. Το πρόβλημα δεν είναι η συνεχής και αδιάκοπη προσήλωση στα συμφέροντα και τις προτεραιότητες του κράτους, αλλά ο τρόπος με τον οποίο οι πρωταγωνιστές του δημόσιου διαλόγου αντιλαμβάνονται αυτές τις προτεραιότητες μέσα στη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Σύμφωνα με αυτή τη θεώρηση, «ευρωπαϊκή οπτική» σημαίνει διεξοδικός, αναλυτικός. Αναφέρεται σε όλα τα στοιχεία εντός ενός συστήματος. Η πολιτική διενεργείται όχι μόνο στο εθνικό επίπεδο, αλλά σε όλα τα επίπεδα – περιφερειακό, εθνικό. Από αυτή την άποψη, η εξέλιξη της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης δεν συνεπάγεται ότι η εσωτερική πολιτική εναποτίθεται στον κάλαθο των αχρήστων της ιστορίας. Αντίθετα, το «ευρωπαϊκό» και το «εσωτερικό» συνυπάρχουν: συμπληρώνουν το ένα το άλλο και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως αντίθετοι ή ασύμβατοι τρόποι κατανόησης.

Οι ευρωεκλογές είναι η ευκαιρία για τη δημιουργία ισχυρών γεφυρών επικοινωνίας που συνδέουν την «εδώ πραγματικότητα» (το σπίτι μας, τον τόπο μας, τη δουλειά μας) με την «εκεί πραγματικότητα» (τον φαινομενικά απόμακρο και ξένο κόσμο). Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να συλλογιστούμε τη θέση μας στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, καθώς και να προτείνουμε εναλλακτικές προοπτικές. Αβάσιμες λύσεις που στηρίζονται σε συναισθήματα και προκαταλήψεις, όπως αποδεικνύει το Brexit, oδηγούν σε αδιέξοδα τα οποία τα πολιτικά συστήματα δεν μπορούν να ελέγξουν. Η ΕΕ είναι σημαντική. Αυτό δεν είναι προσωπική άποψη, είναι γεγονός.

Ο Χρήστος Φραγκονικολόπουλος είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, Εδρα Jean Monnet στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης