Ο Γκόρμλι στη Δήλο {LF}(και το κλειστό πωλητήριο)

Στέκει όρθιος μέσα στο νερό. Δεν ξέρεις αν ψάχνει κάτι στα ρηχά, αν είναι έτοιμος για το επόμενο βήμα του προς το απέραντο γαλάζιο του Αιγαίου ή για τη στεριά, για το νησί όπου, σύμφωνα με τη μυθολογία, γεννήθηκαν δύο θεοί: ο Απόλλων και η Αρτεμις. Είναι πλασμένος από σίδερο και δεν μοιάζει να φοβάται τις δυνατές ριπές του ανέμου που μαστιγώνουν το σώμα του με θαλασσινό νερό κι αφήνουν το αλάτι στην επιφάνειά του. Μένει ακίνητος, να ξαφνιάζει και να υποδέχεται όσους φτάνουν στο ιερό νησί της αρχαιότητας, αλλά και τον πρώτο φορολογικό παράδεισο της οικονομικής Ιστορίας, τη Δήλο. Κι είναι εκείνος που δημιουργεί τις πρώτες υποψίες στους επισκέπτες που φτάνουν με το καραβάκι από το βόρειο ακρωτήριο, ότι το νησί στο οποίο απαγορεύονταν οι γεννήσεις και οι θάνατοι δεν είναι πλέον ακατοίκητο. Είκοσι οκτώ ακόμη «αδέλφια» του, η ηλικία των οποίων κυμαίνεται από νεογέννητα μέχρι 42 ετών, έχουν εγκατασταθεί σε κομβικά, διάσπαρτα, σημεία της Δήλου, προκαλώντας όσους φτάνουν στον μεγαλύτερο σε έκταση αρχαιολογικό χώρο στην Ελλάδα να τα εντοπίσουν, να τα γνωρίσουν και να επιχειρήσουν να ερμηνεύσουν τον ρόλο τους. Διότι δεν είναι άλλα από τις 29 γλυπτές σιδερένιες φιγούρες – δημιουργίες του σπουδαίου βρετανού γλύπτη σερ Αντονι Γκόρμλι -, οι οποίες πρωταγωνιστούν στην έκθεση «Sight» («Θέαση») που διοργανώνεται από τον Οργανισμό ΝΕΟΝ σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, σε επιμέλεια της διευθύντριας του ΝΕΟΝ Ελίνας Κουντούρη και της διευθύντριας της Whitechapel Gallery του Λονδίνου Ιβόνα Μπλάζγουικ.

Μικρότερα σε μέγεθος ή μεγαλύτερα, άλλα παραστατικά κι άλλα ερεθιστικά για το βλέμμα και κυρίως τον νου λόγω της πολύπλοκης και ασαφούς μορφής τους, καθιστά, όρθια ή κεκλιμένα, συμπαγή ή διάτρητα, με βάρος που κυμαίνεται από 800 κιλά έως περισσότερο από δύο τόνους, παίζουν κρυφτό με τον επισκέπτη, καθώς με μοναδικό τρόπο έχουν ενταχθεί ανάμεσα στα μνημεία και το τοπίο και τον προκαλούν σε ένα ιδιαίτερο κυνήγι χαμένου θησαυρού.

Την ώρα που ένας άνδρας, όμοιος με εκείνον που στεκόταν στο νερό, βρίσκεται στην υποδοχή, λίγο μετά το εκδοτήριο των εισιτηρίων, κι ένας δεόμενος έχει ξαπλώσει στην ορχήστρα του θεάτρου, ένα ζευγάρι σε αντικατοπτρισμό έχει «κρυφτεί» σε ένα δωμάτιο της οικίας του Διονύσου. Ενας άλλος κάθεται πάνω σε ένα κιονόκρανο έξω από το μουσείο, ένας ακόμη είναι σκαρφαλωμένος στο όρος Κύνθος, ένας στέκει στην άκρη μιας δεξαμενής και κοιτάζει το είδωλό του στο βρόχινο νερό που βρίσκεται μέσα στους πέτρινους τοίχους… Ανθρωποι φτιαγμένοι από το «υλικό που αποτελεί τον πυρήνα του πλανήτη», όπως χαρακτήρισε τον σίδηρο ο σερ Αντονι Γκόρμλι. Μορφές που έχουν ξεπεράσει τα όρια του χρόνου σε μια έκθεση που «αποτελεί μια μικρή αλλά ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια στη μακρά ιστορία της Δήλου», όπως είπε χαρακτηριστικά η Ελίνα Κουντούρη; Ενας τρόπος «να αναστοχαστούν οι θεατές τους δεσμούς τους με το παρελθόν», σύμφωνα με τον ανοιχτόμυαλο και πρωτοπόρο σε συνέργειες προϊστάμενο της Εφορείας Κυκλάδων Δημήτρη Αθανασούλη; «Ενα πείραμα που δεν βασίζεται σε έναν μοναδικό τρόπο ανάγνωσης», όπως τόνισε επανειλημμένως ο γλύπτης; Αναμφισβήτητα, μια έκθεση – εμπειρία που αξίζει να δει κάποιος σε ένα από τα πιο φωτεινά σημεία του πλανήτη, σε μια δίχως ίχνος ανταγωνισμού συνάντηση της τέχνης του μακρινού παρελθόντος και του σήμερα.

ΠΩΛΗΤΗΡΙΟ ΚΑΙ ΑΝΑΨΥΚΤΗΡΙΟ. Μπορεί η σεζόν να άνοιξε με τους καλύτερους οιωνούς, όμως τα προβλήματα που ταλανίζουν τον αρχαιολογικό χώρο της Δήλου παραμένουν. Πέρυσι η προσέλευση κοινού σημείωσε ρεκόρ με 155.000 επισκέπτες και φέτος τα στοιχεία δείχνουν μεγαλύτερη αύξηση (πέρυσι τον Απρίλιο κόπηκαν 5.500 εισιτήρια και φέτος 8.000). Οταν φτάσαμε, όμως, την περασμένη Παρασκευή στο νησί, μόλις 12 από τους 24 εποχικούς φύλακες είχαν αναλάβει καθήκοντα, παρά το γεγονός ότι ο χώρος είναι ανοικτός από τις 08.00 έως τις 20.00, σύμφωνα με στοιχεία που μας έδωσε ο υπεύθυνος του χώρου, αρχαιολόγος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, δρ Θέμης Βάκουλης. Λουκέτο βρίσκουν οι επισκέπτες στο πωλητήριο καθώς προκήρυξη για νέους υπαλλήλους δεν έχει γίνει από το Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων, κάτι που σημαίνει πως θα ισχύσει η τροπολογία που προβλέπει παράταση των συμβάσεων των περσινών εργαζομένων. Ωστόσο, κανείς από τους τρεις δεν έχει επιστρέψει ακόμη στη Δήλο, με αποτέλεσμα το κατάστημα, αν και διαθέτει είδη προς πώληση, να παραμένει κλειστό. Αναμνηστικά – όχι με τη σφραγίδα του ΤΑΠΑ, αλλά του τύπου που βρίσκει κάποιος σε τουριστικά καταστήματα – βρίσκουν οι ενδιαφερόμενοι στο καφέ του αρχαιολογικού χώρου, η λειτουργία του οποίου αναμένεται να διακοπεί εντός των ημερών, καθώς έχει λήξει από το 2016 η σύμβαση με τον ιδιώτη που το εκμεταλλεύεται, ενώ η Πολεοδομία Σύρου έχει κηρύξει το οικοδόμημα (ανεγερθέν πριν από τη δεκαετία του 1950) ακατάλληλο και έχει εκδώσει πρωτόκολλο επικινδυνότητας. Η παύση λειτουργίας του αναψυκτηρίου θα δώσει την ευκαιρία και για την αρχιτεκτονική του αναμόρφωση πέραν των απαραίτητων στατικών εργασιών, η διάρκεια των οποίων όμως είναι προς το παρόν απροσδιόριστη. Ως πρώτη λύση εξετάζεται η τοποθέτηση αυτόματων πωλητών για τη διάθεση εμφιαλωμένου νερού.