Οι δύο Κυρίες

«Είμαστε πεισμένοι ότι μόνο η Κυρία De (δημοκρατία) και η Κυρία Sai (επιστήμη) μπορούν να αποσπάσουν την Κίνα από τον σκοταδισμό της πολιτικής, ηθικής, πανεπιστημιακής και πνευματικής σφαίρας. Προκειμένου να υπερασπιστούμε αυτές τις δύο Κυρίες, δεν θα υποχωρήσουμε μπροστά σε οποιαδήποτε καταστολή από την πλευρά της κυβέρνησης, μπροστά σε οποιαδήποτε επίθεση και προσβολή από την πλευρά της κοινωνίας, ακόμη κι αν πρέπει να αφήσουμε εδώ την τελευταία μας πνοή».

Πριν από έναν ακριβώς αιώνα, στις 4 Μαΐου 1919, κάπου τρεις χιλιάδες φοιτητές από πολλά πανεπιστήμια του Πεκίνου συγκεντρώθηκαν μπροστά στην πύλη της ουράνιας ειρήνης, στη σημερινή πλατεία Τιεν Ανμέν. Ηθελαν να διαμαρτυρηθούν για τους όρους της Συνθήκης των Βερσαλλιών, με βάση τους οποίους αποδιδόταν στην Ιαπωνία η κυριαρχία επί των εδαφών στην κινεζική επαρχία Σαντόνγκ που ήλεγχε η Γερμανία πριν από τον πόλεμο. Και τα παραπάνω λόγια είναι από το μανιφέστο τους.

Το κίνημα των φοιτητών απέτυχε. Και πολλοί από αυτούς θα λάμβαναν μέρος δύο χρόνια αργότερα στην ίδρυση του Κομμουνιστικού Κόμματος. Οπως επισημαίνει όμως ο Πιερ Ασκί στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού L’Obs, η συζήτηση που άνοιξαν τότε παραμένει ζωντανή. Από τις δύο Κυρίες που υπερασπίζονταν, το καθεστώς ευνόησε τη δεύτερη εις βάρος της πρώτης. Στις 4 Ιουνίου του 1989, στην ίδια πλατεία, επικαλούμενοι τις ίδιες «Κυρίες», και πάλι οι φοιτητές κατήγγειλαν τη διαφθορά και τις οικονομικές ανισότητες και ζήτησαν να προστεθεί η δημοκρατία στους Τέσσερις Εκσυγχρονισμούς (γεωργικός, βιομηχανικός, επιστημονικός και στρατιωτικός). Αλλά η προσπάθειά τους πνίγηκε στο αίμα.

Τα φαντάσματα της 4ης Μαΐου και της 4ης Ιουνίου δεν στοιχειώνουν μόνο την πλατεία Τιεν Ανμέν. Εχουν εμπνεύσει εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον πλανήτη. Οι «Κυρίες» έχουν πολλαπλασιαστεί, περιλαμβάνουν την Ελευθερία, τη Δικαιοσύνη, την Ισότητα, ενώ η Επιστήμη έχει περάσει στο περιθώριο. Και οι απαντήσεις των εξουσιών ποικίλλουν. Το κινεζικό καθεστώς τιμά την επέτειο του 1919, αλλά απαγορεύει την επέτειο του 1989. Οι εχθροί της φιλελεύθερης δημοκρατίας, στο όνομα τόσο της Δεξιάς όσο και της Αριστεράς, χρησιμοποιούν όλο και πιο σύγχρονα εργαλεία για να επιβάλουν τη σιωπή. Αλλοτε τα καταφέρνουν, άλλοτε όχι. Η Ιστορία δεν τελείωσε ούτε θα τελειώσει ποτέ.

Είναι κάτι που δεν κατάλαβε ποτέ το κόμμα που θα κυβερνά αυτή τη χώρα για λίγο καιρό ακόμα. Το αίτημα της ελευθερίας και της δικαιοσύνης δεν μπαίνει σε καλούπια, δεν προσαρμόζεται στις ιδεολογίες, δεν επιδοκιμάζεται ή καταδικάζεται ανάλογα με την περίσταση. Η δίψα για δημοκρατία είναι ίδια στη Βενεζουέλα, στην Κούβα, στην Αίγυπτο ή στην Τουρκία. Η υπεράσπιση του Μαδούρο από τον ΣΥΡΙΖΑ με το επιχείρημα ότι η κυβέρνησή του είναι «εκλεγμένη» αποτελεί ένα από τα τελευταία συμπτώματα μιας τεράστιας ιδεολογικής απάτης.