Ο ειρηνοποιός αυτοκράτορας

Τριάντα χρόνια μετά τη στέψη του, ο 85χρονος αυτοκράτορας της Ιαπωνίας Ακιχίτο παραιτήθηκε αυτή την εβδομάδα υπέρ του 59χρονου πρωτότοκου γιου του Ναρουχίτο. Εγινε έτσι ο πρώτος ιάπωνας αυτοκράτορας που παραιτείται από το αξίωμά του τα τελευταία διακόσια χρόνια.

«Σήμερα ολοκληρώνω τα καθήκοντά μου ως αυτοκράτορας» δήλωσε ο Ακιχίτο στην τελετή της παραίτησής του, και συνέχισε: «Τριάντα χρόνια πέρασαν από τότε που ανήλθα στον θρόνο και πάντα εισέπραττα μέσα από τα βάθη της καρδιάς του έθνους την αγάπη και την υποστήριξή του. Τους ευχαριστώ που με στήριξαν. Από αύριο θα ξεκινήσουμε μια νέα αυτοκρατορική εποχή και ευχόμαστε ειλικρινά να είναι ειρηνική και καρποφόρα».

Η τελετή στέψης του νέου αυτοκράτορα Ναρουχίτο έγινε μία ημέρα αργότερα, την 1η Μαΐου, χωρίς την παρουσία γυναικών – μελών της αυτοκρατορικής οικογένειας, καθώς παρά τις επικρίσεις η κυβέρνηση αποφάσισε να διατηρήσει την αμφιλεγόμενη αυτή παράδοση.

Οταν το 1989 ο Ακιχίτο στεφόταν αυτοκράτορας, είχε διακηρύξει ότι θα προστάτευε το μεταπολεμικό Σύνταγμα της Ιαπωνίας, αυτό που «απογύμνωσε» τον πατέρα του Χιροχίτο, μακροβιότερο αυτοκράτορα στην ιστορία της Ιαπωνίας, και όλους τους μελλοντικούς αυτοκράτορες από τη «θεϊκή» τους ιδιότητα, μετατρέποντάς τους, από «επίγειους θεούς» σε συμβολικές προσωπικότητες του ιαπωνικού κράτους.

Μια από τις πιο ιστορικές κινήσεις του Ακιχίτο ήταν η επίσημη επίσκεψή του στην Κίνα το 1992, που ήταν και η πρώτη επίσημη επίσκεψη ιάπωνα αυτοκράτορα στην ιστορία των δύο χωρών. Το ταξίδι του εκείνο, που καλύφθηκε από όλα τα παγκόσμια δίκτυα, έλαβε ακόμα μεγαλύτερη σημασία μετά την απόφαση του Ακιχίτο να αναγνωρίσει ότι η ιαπωνική κατοχή «προκάλεσε μεγάλες συμφορές στον λαό της Κίνας».

Οπως δηλώνει ο Τζεφ Κίνγκστον, καθηγητής του Temple University στο Τόκιο, ο Ακιχίτο «δημιούργησε έναν νέο ρόλο για τον αυτοκράτορα. Τον ρόλο του κορυφαίου απεσταλμένου του λαού για τη συμφιλίωση, που διασχίζει την περιοχή προχωρώντας σε χειρονομίες εξιλέωσης και μεταμέλειας, προσπαθώντας κυρίως να γιατρέψει τις πληγές του πολέμου».

Στη συνείδηση του ιαπωνικού λαού ο Ακιχίτο θα μείνει ως ο αυτοκράτορας που στεκόταν πάντα δίπλα στον λαό. «Ο κόσμος τον αγαπάει», δηλώνει στην «Guardian» ο Μόριο Μιγιαμότο, κάτοικος του Τόκιο. «Η εικόνα που έχει γι’ αυτόν ο λαός είναι ενός αυτοκράτορα που έδινε κουράγιο στους ανθρώπους και ήταν δίπλα τους στις μεγάλες καταστροφές». Δεν ήταν λίγες οι φορές που ο Ακιχίτο και η σύζυγός του, η αυτοκράτειρα Μιτσίκο, επισκέφθηκαν κέντρα περίθαλψης πληγέντων από μεγάλες φυσικές καταστροφές και το κέντρο κράτησης θυμάτων λέπρας που το ιαπωνικό κράτος διατηρούσε σε λειτουργία ακόμα και μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’90.

Ολα αυτά, για τα δεδομένα της Ιαπωνίας και τον τρόπο που για αιώνες αντιμετωπίζονταν οι αυτοκράτορες εκεί, μόνο αυτονόητα δεν είναι. Αρκεί κανείς να αναλογιστεί ότι ο πατέρας του Ακιχίτο, ο Χιροχίτο, ήταν ο πρώτος αυτοκράτορας στην ιστορία της Ιαπωνίας που ο λαός άκουσε δημόσια τη φωνή του. Ηταν το 1945, όταν ο Χιροχίτο, ύστερα από τις ρίψεις των βομβών της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι, ανακοίνωσε με διάγγελμά του στο ραδιόφωνο την παράδοση της χώρας τους στους Συμμάχους. Ο Ακιχίτο ήταν τότε δώδεκα ετών.

Αν και αυτοκράτορας, ο Ακιχίτο ήταν πολέμιος του αυταρχισμού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν το περιστατικό που εκτυλίχθηκε μεταξύ του ιδίου και ενός κυβερνητικού τότε στελέχους δεξιών πεποιθήσεων. Ο πολιτικός, θέλοντας να υπερηφανευτεί, είπε στον Ακιχίτο: «Εγώ είμαι αυτός που φροντίζει ώστε όλοι οι δάσκαλοι να στέκονται όρθιοι και να κοιτάζουν τη σημαία όταν τραγουδούν τον εθνικό ύμνο». Η απάντηση του αυτοκράτορα ήταν σύντομη και περιεκτική: «Είμαι υπέρ της ατομικής βούλησης».

Ο Ακιχίτο προχώρησε σε κάτι που επιθυμούσε εδώ και καιρό, καθώς την πρόθεσή του να παραιτηθεί είχε εκφράσει και το 2016, δηλώνοντας την ανησυχία του ότι η ηλικία του δεν θα του επέτρεπε πλέον να ασκεί επαρκώς τα δημόσια καθήκοντά του. Η ιδέα της παραίτησης βέβαια είχε μπει στο μυαλό του ήδη από το 2009, λόγω σοβαρών προβλημάτων υγείας που αντιμετώπιζε τότε. Χρειάστηκε όμως να περάσουν αρκετά χρόνια μέχρι να «πείσει» την πολιτική ηγεσία της χώρας να συναινέσει.

«Τα τελευταία εννέα χρόνια, καμία από τις κυβερνήσεις δεν συνέπασχε με αυτό που αισθανόταν ο αυτοκράτορας» λέει ο καθηγητής Τακέσι Χάρα, του Ανοιχτού Πανεπιστημίου Ιαπωνίας. «Πίστευαν ότι αν αποδέχονταν την επιθυμία του να παραιτηθεί, αυτό θα σήμαινε ότι ο αυτοκράτορας έχει την ισχύ να παίρνει μόνος του τόσο σημαντικές αποφάσεις, κάτι που είναι αντίθετο προς το Σύνταγμα».

Ο Ακιχίτο όμως, τελικά τα κατάφερε και η ιστορική τελετή της παραίτησής του, στην Αίθουσα του Πεύκου, στο κεντρικό κτίριο των αυτοκρατορικών ανακτόρων, αποτύπωσε τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του ιαπωνικού λαού. Λιτή, σεμνή και γεμάτη συμβολισμούς. Ο αυτοκράτορας Ακιχίτο και η σύζυγός του αυτοκράτειρα Μιτσίκο στέκονταν σε ένα λιτά διακοσμημένο βάθρο. Στις δύο πλευρές του βάθρου είχαν τοποθετηθεί οι δύο από τους τρεις Ιερούς Θησαυρούς του ιαπωνικού θρόνου, το Σπαθί και το Κόσμημα. Οταν ολοκλήρωσε τη σύντομη ομιλία του, ο Ακιχίτο, ακολουθούμενος από την αυτοκράτειρα, κατευθύνθηκε προς την έξοδο της αίθουσας, κοντοστάθηκε, γύρισε προς τους παρευρισκομένους και αφού υποκλίθηκε σκύβοντας το κεφάλι, αποχώρησε.