Το αντίο στον Τάσο Λειβαδίτη

31 Οκτωβρίου 1988. Ο ποιητής Τάσος Λειβαδίτης, έπειτα από δύο απανωτές εγχειρήσεις στην κοιλιά, υποκύπτει από καρδιακή ανακοπή στη μονάδα εντατικής παρακολούθησης του Γενικού Κρατικού Νοσοκομείου. Οι στίχοι του από τις «Περιπλανήσεις» αναγγέλλουν την είδηση:

«Ετσι, δεν εμπιστεύθηκα σε κανέναν ένα από τα ωραία μου όνειρα: να πεθάνω για την ανθρωπότητα, άλλωστε και η μακροζωία μου είναι ύποπτη: συλλογιέμαι τόσο πολύ τους νεκρούς, πώς να μ’ αφήσουν να πεθάνω;».

Ο θάνατός του αφήνει ένα κενό και… μια ανολοκλήρωτη ακόμα ποιητική συλλογή με τον προσωρινό τίτλο «Τα χειρόγραφα του φθινοπώρου». Μόλις πριν από λίγες εβδομάδες συζητούσε χαρούμενος γι’ αυτήν τη νέα του δουλειά, με την εκδότρια του «Κέδρου» Κάτια Λεμπέση και τον συνεργάτη της και φίλο του ποιητή Γιάννη Κοντό…

Μοναχικός, ολιγόλογος, ζώντας μακριά από τη δημοσιότητα, ο ποιητής είχε τιμηθεί δύο φορές το 1977 και το 1979 με το κρατικό βραβείο ποίησης για τα έργα του «Βιολί για μονόχειρα» και «Εγχειρίδιο ευθανασίας» αντίστοιχα. Από τους διακεκριμένους της παλιότερης ποιητικής γενιάς, ο Τάσος Λειβαδίτης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1921.

Σπούδασε Νομικά χωρίς να ολοκληρώσει τις σπουδές του και πρωτοδημοσίευσε δουλειά του στο περιοδικό «Ελληνικά Γράμματα» το 1946…

Ο συνεργάτης των «ΝΕΩΝ», κριτικός Κώστας Σταματίου, γράφει για τον θάνατο του φίλου του ποιητή:

«Ο Τάσος Λειβαδίτης είναι ένας από τους μεγαλύτερους, αν όχι ο μεγαλύτερος ποιητής της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς. Στις πρώτες του συλλογές κουβαλάει από τα ξερονήσια που έζησε, τον αέρα και την ελπίδα για μία Ελλάδα απελευθερωμένη στα χέρια του λαού της, δίκαιη, άξια του αγωνιστικού παρόντος της στα δύσκολα χρόνια του πολέμου και της Κατοχής. Πολύ σύντομα όμως διαπιστώνει ότι η γενιά του δεν πρόκειται να δρέψει δάφνες ούτε δικαιοσύνη, ότι είναι η γενιά της ήττας. Μιας ήττας που δεν είναι μονάχα πολιτική και κοινωνική αλλά ατομική. Ολοι επίστευσαν και όλοι απατήθηκαν. Ολοι αγωνίστηκαν και όλοι προδόθηκαν. Κι αυτήν την αίσθηση της ιστορικής αδικίας, της δυσεξήγητης ήττας, τη μεταφέρει στη δεύτερη εποχή της ποίησής του, όπου οχυρώνεται στο άτομο και προσπαθεί να βρει διεξόδους ατομικές πια, στον έρωτα π.χ. όσο κι αν αυτός δεν οδηγεί πουθενά, όσο κι αν στην πολιτική ήττα προστίθεται και η ατομική δυστυχία.

Σε μια τρίτη εποχή της ποίησής του, εποχή ντοστογιεφσκικού αυτοβασανισμού, οι στίχοι του είναι κατοικημένοι από τη σκιά του θανάτου και, μόνο στα εντελώς τελευταία έργα του, μια όχι ακριβώς ελπίδα αλλά ένα καταφύγιο αναζητείται σε κάποιον Χριστό που, πληγωμένος ο ίδιος, δεν μπορεί παρά να έχει μια συναντίληψη για τους πονεμένους και τους ηττημένους.

Αυτήν την πορεία από το γενικό στο ατομικό, από την επανάσταση στην απελπισία, ο Λειβαδίτης την έζησε στο πετσί του και την έκανε μεγάλη ποίηση. Για λόγους που δεν είναι της στιγμής, πολιτικούς και άλλους, έμεινε στο περιθώριο τα ευρύτερης δημοσιότητας. Πήρε κρατικά βραβεία, που τα άξιζε, αλλά το έργο του δεν προωθήθηκε από κανέναν προς τους δυνάμει παραλήπτες του, τον προδομένο έλληνα άνθρωπο του λαού.

Δεν υπέκυψε ποτέ σε επιταγές ή σκοπιμότητες. Υπήρξε ένας αυθεντικός ποιητής που θέλησε να συλλάβει το ασύλληπτο, να εκφράσει το ανέκφραστο, τον επαναστατημένο άνθρωπο που βλέπει την ουτοπία να εκφυλίζεται σε ευτέλειες. Προσωπικά, ως φίλος του επί σαράντα χρόνια, νιώθω σαν να μου πέθανε ένας «αγαπημένος αδελφός»».