ΗχοΔύναμα

Σούμαν. Οι Τέσσερις Συμφωνίες, Κρίστιαν Τίλεμαν, Στατσκαπέλε της Δρέσδης, Sony, 2 CD

Το σχετικά σύντομο και ακραία περιπετειώδες πέρασμα του Ρόμπερτ Σούμαν από τη ζωή σφράγισε πολλαπλά τη μουσική. Πριν από την απόπειρα αυτοκτονίας στον Ρήνο και πριν από το τραγικό τέλος με μια βαριά κλονισμένη ψυχική υγεία, ο Σούμαν είχε φέρει τη δική του επανάσταση στον μουσικό κόσμο τόσο ως συνθέτης όσο και ως διαμορφωτής της νέας μουσικής συνείδησης μέσα από τα κείμενά του στην, πραγματικά επαναστατική, μουσική του επιθεώρηση. Αλλά και όλα αυτά να μην υπήρχαν, θα έμενε φυσικά στην Ιστορία ως ο άνθρωπος που πρώτος είδε και χαιρέτισε τον νεαρό Μπραμς φέρνοντάς τον με το περίφημο άρθρο του στο επίκεντρο του γερμανικού και του διεθνούς μουσικού ενδιαφέροντος της εποχής του. Ως συμφωνικός συνθέτης, ο Σούμαν παρουσιάζει κάποιες ανισότητες: παρά την ιδιοφυή γραφή που γενικά τις χαρακτηρίζει, οι Τέσσερις Συμφωνίες του περιλαμβάνουν και ορισμένα σαφή σημεία αδυναμίας – που όμως δεν είναι σε καμία περίπτωση ικανά να μειώσουν τη γοητεία και τη σημασία τους. Οι Συμφωνίες αυτές έχουν πια πολύ μεγάλη ερμηνευτική παράδοση, ένα από τα κυριότερα κεφάλαια της οποίας έχει γραφτεί στη Δρέσδη, από όπου έρχεται και η νεότερη ηχογράφηση των έργων από τη Στατσκαπέλε και τον Κρίστιαν Τίλεμαν. Οι άνθρωποι που έχουν πειστεί για τα «όργανα εποχής», την αντίστοιχη εποχή και, ακόμα περισσότερο, την επέκτασή της μέχρι και τα χρόνια του Σούμαν, δεν είναι οι κατάλληλοι αποδέκτες αυτών των ηχογραφήσεων. Ολοι οι υπόλοιποι όμως θα τις απολαύσουν αληθινά, αν μη τι άλλο για τον υπέροχο ήχο αυτής της ορχήστρας, που μπορεί με αξιώσεις να διεκδικεί τον τίτλο μιας από τις σημαντικότερες στον κόσμο. Παραδοσιακός, βαρύς και συντηρητικός, ο Τίλεμαν φέρει πλέον πιο εξελιγμένα αυτά τα χαρακτηριστικά από ό,τι στο παρελθόν, αν και πάντα συνιστούν τη βάση της ερμηνευτικής του. Ολα αυτά συγκροτούν ερμηνείες ενός Σούμαν «παλαιάς» ίσως για κάποιους, πλην εξαιρετικά γοητευτικής, «κοπής».

Μπραμς. Η Τρίτη και η Τέταρτη Συμφωνία, Η γερμανική Φιλαρμονική Δωματίου της Βρέμης, Πάαβο Γέρβι, Sony

Την ώρα που ο Τίλεμαν ηχογραφεί τις Συμφωνίες του Σούμαν, μέρος των οποίων ζωντανά στο Τόκιο, ο Πάαβο Γέρβι, ο μαέστρος που κάνει εξαιρετική πορεία στην Ιαπωνία ως διευθυντής της κορυφαίας της ορχήστρας ΝΗΚ, επιστέφει στη Γερμανία και τη Φιλαρμονική Δωματίου της Βρέμης, με την οποία η συνεργασία του μετρά ήδη δεκαετίες, για να ολοκληρώσει έναν κύκλο με τις Συμφωνίες του Μπραμς. Μαέστρος και ορχήστρα βρίσκονται σε πολύ καλή στιγμή, όπως άλλωστε είχε φανεί από την αρχή, με τους δύο προηγούμενους δίσκους με την Πρώτη και τη Δεύτερη Συμφωνία. Ο «ανταγωνισμός» στη δισκογραφία των Συμφωνιών του Μπραμς είναι από τους εντονότερους και πιο απαιτητικούς στη διεθνή δισκογραφία από την πρώτη κιόλας εποχή της και εντείνεται διαρκώς μέχρι και αυτή τη στιγμή. Οπότε, μοιραία, κάθε νέος κύκλος δεν κρίνεται μόνον από τον ίδιο ως προς την απόδοση αυτών των ογκόλιθων της μουσικής, αλλά και από το περιβάλλον στο οποίο εισέρχεται. Ο Γέρβι περνά με άνεση και από τα δύο αυτά επίπεδα. Καταλαβαίνει καλά τη μουσική του Μπραμς και είναι σε θέση να της αποδώσει ένα συγκροτημένο νόημα – σε αυτήν τη μουσική είναι αδύνατον να μιλήσει κάποιος για ένα απόλυτο και τελεσίδικο νόημα: είναι από τη φύση της δεκτική σε σειρά προσεγγίσεων. Ομως το να πετύχει να φτάσει κάποιος πειστικά σε ένα νόημα, μόνον απλό δεν είναι. Ο Γέρβι και η ορχήστρα του το κάνουν. Οσο κι αν πρόκειται για έναν απόλυτα πρωτογενή και αυτοτελή αρχιμουσικό, από τους πιο ενδιαφέροντες της εποχής μας, δεν παύει να είναι φορέας μιας μεγάλης οικογενειακής μουσικής παράδοσης – στην «ντάτσα» όπου περνούσε τα καλοκαίρια της η οικογένεια Γέρβι στη Σοβιετική Ενωση επισκέπτης ήταν ακόμα και ο Σοστακόβιτς. Ακούει λοιπόν κανείς καθαρά εδώ κάποιες επιρροές από τις ερμηνείες του πατέρα τού μαέστρου στον Μπραμς, του Νέεμι Γέρβι, ο κύκλος του οποίου με τη Συμφωνική του Λονδίνου υπήρξε σημείο αναφοράς των τελευταίων δεκαετιών. Ομως θα αδικούσε κατάφωρα κανείς τον γιο, αν τον έβλεπε μόνον ως τέτοιον. Ενας πλήρως ολοκληρωμένος μουσικός που έχει κάτι να πει και ξέρει και πώς να το πει, προσθέτει σήμερα στον κατάλογο έναν ακόμα Μπραμς που σίγουρα αξίζει τον κόπο να έχει ακούσει κανείς.