Από το Χρυσό Περίπτερο {CR}έως το Μουσείο του Ρίο

Μετά την καταστροφή, το σοκ και την παγκόσμια θλίψη, ήρθε η ώρα των ερωτημάτων, των εικασιών και των αντιπαραθέσεων – τις αγαπούν άλλωστε τις τελευταίες οι Γάλλοι. Μπορεί να ανοικοδομηθεί μέσα σε πέντε χρόνια, όπως υποσχέθηκε ο Εμανουέλ Μακρόν, η Παναγία των Παρισίων τη στιγμή που χρειάζονται μήνες για να στεγνώσει από τα νερά, δεν έχουν καν ξεκινήσει ακόμα οι εργασίες ενίσχυσης του λαβωμένου από την πυρκαγιά ναού και επιπλέον υπάρχει έλλειψη εξειδικευμένων τεχνιτών; Και τι σημαίνει να «γίνει ακόμα ομορφότερη», όπως δεσμεύτηκε ο γάλλος πρόεδρος; Να γίνει ακριβώς όπως ήταν; Μπορεί; Πρέπει; Η αιώνια διαμάχη των παλιών και των σύγχρονων, των συντηρητικών και των καινοτόμων, των συνετών και των τολμηρών. «Ας τολμήσουμε να πάρουμε αποφάσεις!», εισηγήθηκε προχθές η «Le Monde». «Το σημαντικό, είναι να προστατεύσουμε και να μεγεθύνουμε το πνεύμα της Νοτρ Νταμ». Η συζήτηση μόλις τώρα ξεκινάει. Εν αναμονή των αποφάσεων, τέσσερα διεθνή προηγούμενα δείχνουν τον ευκταίο ή και απευκταίο δρόμο.

2 Ιουλίου 1950

Χρυσό Περίπτερο του Κιότο

Βλέποντας τη Νοτρ Νταμ στις φλόγες, πολλοί Ιάπωνες σκέφτηκαν το κόσμημα του Κιότο, το Κινκακούτσι. Ούτε ένα κομμάτι ξύλο αυτού του ναού που μετράει περισσότερους από πέντε αιώνες ζωής δεν χρονολογείται στην πραγματικότητα στην εποχή εκείνη. Χαράματα της 2ας Ιουλίου του 1950, οι φλόγες κατέκαψαν το Χρυσό Περίπτερο που είχε αντισταθεί σε πολέμους, φυσικές καταστροφές και εγκατάλειψη. Την ημέρα εκείνη, oι συναγερμοί πυρκαγιάς δεν λειτουργούσαν και το βερνίκι που κάλυπτε το ξύλο επιτάχυνε την καύση. Το μόνο που απέμεινε, ήταν ένας απανθρακωμένος σκελετός. Υπεύθυνος αποκαλύφθηκε πως ήταν ένας 21χρονος μοναχός, ψυχολογικά διαταραγμένος. Οι Ιάπωνες βίωσαν τον χαμό του Κινκακούτσι σαν εθνική τραγωδία. Από την επομένη κιόλας, ο Τύπος μιλούσε για ανοικοδόμηση. Οι εργασίες ξεκίνησαν το 1952, υπό την επιτήρηση και τη στήριξη του Δήμου, και ολοκληρώθηκαν τρία χρόνια αργότερα. Χρηματοδοτήθηκαν από την κυβέρνηση, διότι ο ναός ήταν χαρακτηρισμένος ως μνημείο εθνικής κληρονομιάς από το 1929, αλλά και από τον μεγάλο εθνικό έρανο που διοργανώθηκε. Θα μπορούσε μάλιστα να πει κανείς ότι ο Κινκακούτσι έγινε πράγματι ακόμα πιο όμορφος: τα φύλλα χρυσού που καλύπτουν τους δύο πρώτους ορόφους είχαν φθαρεί σημαντικά πριν από τη φωτιά. Και μπορεί να έχασε τον τίτλο του εθνικού θησαυρού, αλλά το 1994 εντάχθηκε από την Unesco στον κατάλογο των μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς.

29 Ιανουαρίου 1996

Λα Φενίτσε της Βενετίας

«Dov’era, com’era»: «όπως ήταν, όπου ήταν». Με βάση αυτή την αρχή αναγεννήθηκε από τις στάχτες της τον Δεκέμβριο του 2013 η ιστορική λυρική σκηνή Λα Φενίτσε, ένα οικοδόμημα του 18ου αιώνα, στο κέντρο της Βενετίας. Οκτώ χρόνια νωρίτερα, είχε καταστραφεί σχεδόν ολοκληρωτικά από εμπρησμό – δύο ηλεκτρολόγοι είχαν βάλει φωτιά θέλοντας να αποφύγουν τα πρόστιμα για την καθυστέρηση των εργασιών. Εκτός από την πρόσοψη και το φουαγιέ, όλη η δομή του θεάτρου είχε γίνει στάχτες. «Δεν καταφέραμε να ανακτήσουμε παρά μόνο 120 κομμάτια από το αρχικό οικοδόμημα», δήλωνε μελαγχολικά την επομένη της καταστροφής ο νεοπλατωνικός στοχαστής και τότε δήμαρχος, Μάσιμο Κατσάρι. Συνεδριάζοντας εκτάκτως, το δημοτικό συμβούλιο έλαβε αμέσως την απόφαση να ξαναφτιάξει τη Λα Φενίτσε, τη σκηνή όπου είχε παρουσιάσει για πρώτη φορά ο Τζουζέπε Βέρντι την Τραβιάτα, το 1853, ακριβώς όπως ήταν. Υπήρχαν, όπως σημειώνει η «Libération», πολλοί λόγοι για αυτό. Η Λα Φενίτσε ήταν ενσωματωμένη στον αστικό ιστό της Βενετίας, ο χώρος ήταν περιορισμένος. Και η ιστορική και καλλιτεχνική της αξία ήταν τέτοια που την καθιστούσε ένα θέατρο μοναδικής φυσικής ακουστικής. Χρησιμοποιήθηκαν τα ίδια υλικά (ξύλο, σοβάς κ.λπ.). Και αν αφήσουμε στην άκρη τις γραφειοκρατικές και άλλες καθυστερήσεις η αναγέννηση της λυρικής σκηνής της Βενετίας χρειάστηκε κάτι λιγότερο από τρία χρόνια.

14 Μαρτίου 2004

Μανέζ της Μόσχας

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν εξελέγη για δεύτερη φορά πρόεδρος στις 14 Μαρτίου του 2004. Το ίδιο εκείνο βράδυ, το Μανέζ, ένα πελώριο περίπτερο ακριβώς κάτω από τα τείχη του Κρεμλίνου, κάηκε ολοσχερώς. Κατασκευασμένο το 1817 σύμφωνα με τα σχέδια του ειδικού μηχανικού Ογκυστέν Μπετανκούρ, με σκοπό να φιλοξενεί παρελάσεις ιππέων, συνιστούσε έναν τεχνικό άθλο. Καμία κολόνα δεν «έκλεινε» τον χώρο των 9.000 τετραγωνικών μέτρων, η στέγη υποστηριζόταν μόνο από ξύλινα ζευκτά. Για να μη μουχλιάσουν οι δοκοί, ο σκελετός της είχε γεμιστεί με καπνό, που απορροφά την υγρασία. Το Μανέζ είχε επιβιώσει από τρεις επαναστάσεις και δύο πολέμους, φιλοξενώντας εκθέσεις, φεστιβάλ και συναυλίες. Η πυρκαγιά του 2004 δεν άφησε όρθιους παρά μόνο τους τοίχους. «Η “ανοικοδόμηση μέσω της αποτέφρωσης” είναι μια αποτελεσματική λύση», έγραψε ο σπεσιαλίστας της αρχιτεκτονικής Γκριγκόρι Ρεβζίν υποψιαζόμενος, όπως και οι περισσότεροι, ότι η φωτιά ήταν δουλειά του τότε δημάρχου, Γιούρι Λουζκόφ – δεν είχε κρύψει τη φιλοδοξία του να μετατρέψει το οικοδόμημα, που δεν αγαπούσε καθόλου, σε εμπορικό και επιχειρηματικό κέντρο. Την επομένη, αποδεσμεύτηκαν 25 εκατομμύρια ευρώ για ένα σχέδιο ήδη έτοιμο. Το νέο Μανέζ άνοιξε τις πόρτες του τον Απρίλιο του 2005, ίδιο εξωτερικά αλλά εξοπλισμένο εσωτερικά με δύο υπόγεια, ένα πάρκινγκ, κυλιόμενες σκάλες και ασανσέρ.

2 Σεπτεμβρίου 2018

Εθνικό Μουσείο του Ρίο ντε Ζανέιρο

Χρειάστηκαν ελάχιστα εικοσιτετράωρα προκειμένου να συγκεντρωθούν από δωρεές, πρωτίστως από πλούσιες οικογένειες και επιχειρηματικούς ομίλους, 850 εκατομμύρια ευρώ για την αποκατάσταση της Νοτρ Νταμ. Σε μία Γαλλία που συγκλονίζεται μήνες από την κρίση των Κίτρινων Γιλέκων, και όπου οι δωρεές προς τους πιο στερημένους σημειώνουν πτώση, η ανταπόκριση αυτή πυροδότησε και αρκετές συζητήσεις περί επιλεκτικής ή υποκριτικής γενναιοδωρίας, υποκινούμενης από τις προβλεπόμενες φοροαπαλλαγές – τόσο που κάποιοι μεγαλοδωρητές, όπως ο Φρανσουά-Ανρί Πινό και ο Μπερνάρ Αρνό, δεσμεύτηκαν δημοσίως να παραιτηθούν αυτών.

Στη Βραζιλία, πάλι, πολλοί έκαναν αναπόφευκτες συγκρίσεις με τα μόλις 250.000 ευρώ που έχει συγκεντρώσει από δωρεές μετά την πυρκαγιά που το κατέκαψε, μέσα σε οκτώ μήνες, το Εθνικό Μουσείο του Ρίο ντε Ζανέιρο, το μεγαλύτερο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Λατινικής Αμερικής. Από τα 20 εκατομμύρια εκθέματα που διέθετε, μόλις 2.500 έχουν βγει αλώβητα από τα ερείπια που άφησε πίσω της η πυρκαγιά που ξεκίνησε από το σύστημα κλιματισμού και επεκτάθηκε γρήγορα, λόγω έλλειψης σωστών υποδομών. Δεκάδες παλαιοντολόγοι και αρχαιολόγοι συνεχίζουν να δίνουν καθημερινή μάχη. Ο πρώην πρόεδρος της Βραζιλίας Μισέλ Τεμέρ είχε υποσχεθεί το ισοδύναμο 12,5 εκατομμυρίων ευρώ για την ανοικοδόμηση του Μουσείου. Μόλις 2,2 εκατομμύρια ευρώ αποδεσμεύτηκαν όμως άμεσα, ώστε να συντηρηθεί η δομή του κτιρίου. Και μετά, ανέλαβε την εξουσία ο ακροδεξιός Ζαΐρ Μπολσονάρο.