Η πυροπροστασία, {LF}οι νόμοι και οι αρμοδιότητες

«Θα μελετήσουμε ένα πρόβλημα στο οποίο δεν μπόρεσε ποτέ να εισχωρήσει η αντικειμενική συμπεριφορά, ενώ η αρχική του γοητεία είναι τόσο καθοριστική που μεταστρέφει ακόμη και τα πιο ευθύγραμμα πνεύματα και τα οδηγεί στην αγκαλιά της ποιητικής […] Αυτό είναι το ψυχολογικό μας πρόβλημα που τίθεται εξαιτίας των πεποιθήσεων που έχουμε για τη φωτιά. Θεωρούμε τόσο άμεσα ψυχολογικό αυτό το πρόβλημα, που δεν διστάζουμε να μιλήσουμε για ψυχανάλυση της φωτιάς»

Γκαστόν Μπασελάρ, «Le Psychanalyse du Feu»
(«Η Ψυχανάλυση της Φωτιάς»), 1938

Πριν ακόμη καθαριστεί από τα αποκαΐδια ο ναός της Παναγίας των Παρισίων, οι διάφοροι ειδικοί εμπειρογνώμονες αρχιτέκτονες, μηχανικοί, πυροσβέστες κ.ά. άρχισαν να ερίζουν για τα αίτια της πυρκαγιάς και της εξάπλωσής της, καθώς και για τεχνικοοικονομικά ζητήματα που αφορούν στην αποκατάστασή του μνημείου (Πιάνο, Φούξας, Φερνάντο, Αρανσάι, Μπλάνκο, Νταρόκα). Φυσικά και πρέπει να προηγηθεί μία σοβαρή έρευνα για την περιγραφή των αιτιών ανάφλεξης και εξάπλωσης της φωτιάς και λεπτομερής αποτύπωση της υπάρχουσας κατάστασης τόσο ως προς τις βλάβες των δομικών υλικών και στοιχείων καθώς και τις επιμέρους απομένουσες αντοχές των φερόντων δομικών στοιχείων.

Βασικός στόχος της προστασίας των μνημείων είναι η διατήρηση της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς και η παράδοσή τους στις μελλοντικές γενιές για να διαφυλαχθεί η πολιτιστική ταυτότητα και η συνέχεια των εθνών διαμέσου των αιώνων. Η ιστορική μνήμη ενός λαού βασίζεται συνήθως στα τεχνικά, πολιτικά και πολιτιστικά επιτεύγματα του παρελθόντος. Τα τέσσερα κύρια χαρακτηριστικά ενός μνημείου θεωρούνται:

α. η γνησιότητα ή πρωτοτυπία, β. ο χρόνος (ιστορικότητα), γ. η ποιότητα και δ. ο συμβολισμός (Χάρτης της Βενετίας, 1964).

Αν και η πλειονότητα των ιστορικών κτιρίων έχει κτισθεί σε ιστορικές περιόδους που δεν υπήρχαν καθόλου ή ίσχυαν στοιχειώδεις, απλοί κανόνες πυροπροστασίας, εντούτοις πολλά από αυτά διατηρούνται σε πολύ καλή κατάσταση μέχρι σήμερα. Αυτό συνέβη αφενός γιατί οι παραδοσιακοί αρχιτέκτονες, τεχνίτες και κατασκευαστές εφάρμοζαν εύστοχα μέτρα πυροπροστασίας και αφετέρου διότι ύστερα από μεγάλες καταστροφές οι διοικούντες εισήγαγαν αυστηρότερη και βελτιωμένη νομοθεσία.

Αν και οι μέθοδοι της πυροπροστασίας συνήθως ακολουθούν ορισμένες βασικές αρχές που εφαρμόζονται και σε σύγχρονα και σε υφιστάμενα κτίρια, διακρίνονται ορισμένες σημαντικές διαφορές για την περίπτωση των ιστορικών κτιρίων. Στα ιστορικά η έμφαση δίνεται κυρίως στις αισθητικές και ιστορικές απαιτήσεις, ενώ στα σύγχρονα οι λειτουργικές. Η ιστορική αποκατάσταση επικεντρώνεται σε πρωτότυπα (original) υλικά στη διατήρηση της αυθεντικότητας, του συμβολισμού και της ιστορικότητας του κτιρίου. Προσφάτως υποστηρίζεται η άποψη ότι πρέπει να χρησιμοποιηθούν σύγχρονα υλικά και τεχνοτροπίες για να διατηρηθεί στο μνημείο μετά την καταστροφή η φάση της ιστορικής περιόδου που συντελέστηκε.

Η σύγχρονη Πυρομηχανική (Fire Engineering) δίνει στους μελετητές τη δυνατότητα ευελιξίας και εναλλακτικών λύσεων με τη χρήση Κανονισμών Επιτελεστικότητας (Fire Performance Codes) που χρησιμοποιούνται για τα ιστορικά κτίρια. Φυσικά απαραίτητο είναι οι μελετητές και οι ελεγκτές να έχουν γνώση και εμπειρία των σύγχρονων αυτών μεθόδων. Μου προκαλεί επομένως κατάπληξη η υιοθέτηση στον πρόσφατο νέο ελληνικό Κανονισμό Πυροπροστασίας (ΠΔ 41) ότι η αρμοδιότητα για τα ιστορικά κτίρια δίδεται στο Πυροσβεστικό Σώμα, το οποίο δεν έχει ούτε τις ειδικές γνώσεις, ούτε την ειδική εμπειρία για αυτό το αντικείμενο. Φαντάζομαι ότι δεν θα συμβεί αυτό στην αποκατάσταση της Παναγίας των Παρισίων.

Ο Κυριάκος Παπαϊωάννου είναι ομότιμος καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικών
Μηχανικών ΑΠΘ