Η Μέρκελ σε ρόλο έκπληξη;

Η άνοδος της Ακροδεξιάς και των λαϊκιστικών κομμάτων απ’ άκρη σ’ άκρη στην Ευρώπη πλήττει τα σχέδια που είχαν κάνει οι Βρυξέλλες για να αναζωπυρώσουν τον ενθουσιασμό των πολιτών για το ευρωπαϊκό σχέδιο, ενόψει των ευρωεκλογών του Μαΐου. Με το Brexit να περιπλέκει ακόμα περισσότερο την ήδη βαριά κατάσταση στη Γηραιά Ηπειρο, αναζητούνται έκτακτες λύσεις για τις έκτακτες συνθήκες της εποχής.

Για παράδειγμα, ο θεσμός του Spitzenkandidat της ΕΕ, δηλαδή το σύστημα βάσει του οποίου πρόεδρος της Κομισιόν αναλαμβάνει ο υποψήφιος της πολιτικής ομάδας στο Ευρωκοινοβούλιο που συγκεντρώνει τις περισσότερες ψήφους. Σχεδιάστηκε για να γίνει η Ευρώπη πιο δημοκρατική, για να αντικατοπτρίζει τη δυναμική προεκλογική εκστρατεία των εθνικών εκλογών και να ενισχύσει το ενδιαφέρον των πολιτών για μια συζήτηση που αφορά την πολιτική σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ομως μόλις έξι εβδομάδες πριν από τις ευρωεκλογές, οι δύο βασικοί υποψήφιοι, ο Μάνφρεντ Βέμπερ του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος και ο Φρανς Τίμερμανς του Ευρωπαϊκού Σοσιαλιστικού Κόμματος, δεν φαίνεται να έχουν συνεπάρει τα πλήθη. Μάλιστα, προβλέπεται να αντιπαρατεθούν μόνο σε ένα debate που θα μεταδοθεί σε όλες τις χώρες της ΕΕ.

Αν θέλουμε να κάνουμε τη σύγκριση αρκεί να θυμηθούμε ότι ο σημερινός πρόεδρος της Κομισιόν Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ του ΕΛΚ και ο κύριος αντίπαλός του, ο πρώην πρόεδρος της Ευρωβουλής Μάρτιν Σουλτς του ΕΣΚ, πήραν μέρος σε εννέα debates το 2014, τέσσερα εκ των οποίων σε πανευρωπαϊκό κοινό. Εκτός από αυτή τη μία τηλεοπτική συζήτηση στην οποία θα συμμετάσχουν ο Βέμπερ και ο Τίμερμανς θα γίνουν και κάποιες άλλες λίγες σε εθνικά δίκτυα, με πρώτη αυτή της επόμενης Τρίτης στο γαλλικό κανάλι France24. Ο Βέμπερ που είναι Γερμανός και ο Τίμερμανς που είναι Ολλανδός και μιλά γερμανικά θα παραστούν σε debate άλλες δύο φορές, στη γερμανική τηλεόραση. Αλλωστε η Γερμανία, ως η μεγαλύτερη χώρα της ΕΕ αποτελεί το μεγαλύτερο πεδίο μάχης για έδρες στο Ευρωκοινοβούλιο.

Η έλλειψη debates τα οποία θα μπορούν να δουν όλοι οι ψηφοφόροι της ΕΕ στα αγγλικά είναι μόνο το πιο πρόσφατο σημάδι ότι το σύστημα Spitzenkandidat δεν μπορεί να θεωρηθεί επιτυχημένο. Το κύριο φιλελεύθερο κόμμα, η συμμαχία Φιλελεύθερων και Δημοκρατών δεν δέχθηκε να θέσει έναν υποψήφιο, θεωρώντας ότι η διαδικασία ευνοεί άδικα τον Βέμπερ και τους συντηρητικούς. Αντίθετα δημιούργησε μια λίστα υποψηφίων οι οποίοι εκπροσωπούν το κόμμα στα debates. Οπως και να ‘χει, το ενδιαφέρον είναι ιδιαίτερα μειωμένο για αυτή την τόσο ισχυρή θέση και οι ψηφοφόροι δείχνουν έντονα πως άλλα πράγματα τους ενδιαφέρουν. Πιθανώς να είναι αυτή η στάση της αντίδρασης και της δυσαρέσκειας που θα οδηγήσει στην αύξηση των ποσοστών των λαϊκιστικών κομμάτων.

Είναι πολύ πιθανό το ΕΛΚ και οι Σοσιαλιστές να χάσουν την πλειοψηφία που διαθέτουν σήμερα από κοινού, καθώς και οι δύο ομάδες προβλέπεται ότι θα χάσουν μέρος των ποσοστών τους. Την ίδια ώρα ο ιταλός ηγέτης της Λέγκας Ματέο Σαλβίνι προσπαθεί να συσπειρώσει την Ακρα Δεξιά ώστε μετά τις εκλογές να διαμορφώσει μια πολιτική ομάδα μέσα στο Ευρωκοινοβούλιο που θα παίξει ρόλο στις αποφάσεις για το μέλλον της Ευρώπης. Στη Γαλλία το κόμμα En marche του προέδρου Μακρόν φαίνεται να δίνει μάχη στήθος με στήθος στις δημοσκοπήσεις με τον Εθνικό Συναγερμό της Μαρίν Λεπέν. Ποιος μπορεί να τα βγάλει πέρα στη νέα αυτή ζοφερή κατάσταση;

Κάπου εδώ το ενδιαφέρον στρέφεται στη Γερμανία. Ενα σενάριο που κυκλοφορεί ευρέως τον τελευταίο καιρό θέλει τους γερμανούς Σοσιαλδημοκράτες στις αρχές του καλοκαιριού να γνωστοποιούν την πρόθεσή τους να αποχωρήσουν από την κυβέρνηση. Μπορεί να γίνουν πρόωρες εκλογές ή μια προσπάθεια να συγκροτήσουν κυβέρνηση οι Χριστιανοδημοκράτες με τους Φιλελεύθερους και τους Πράσινους. Σε κάθε περίπτωση, η Ανγκελα Μέρκελ φεύγει από την καγκελαρία. Πού θα πάει;

Ας γυρίσουμε στις Βρυξέλλες μετά τις ευρωεκλογές. Υπάρχει σοβαρή περίπτωση ο Μάνφρεντ Βέμπερ να μην μπορέσει να συγκεντρώσει την απαραίτητη πλειοψηφία για να εκλεγεί πρόεδρος της Κομισιόν. Για να αποφευχθεί το αδιέξοδο μπορεί να προταθεί ένα πρόσωπο-έκπληξη. Θα μπορούσε να είναι η Ανγκελα Μέρκελ; Τον τελευταίο καιρό όλο και περισσότερο υποστηρίζει κινήσεις περαιτέρω συντονισμού των κρατών-μελών – ευρωπαϊκό στρατό, τραπεζική ένωση, κοινή εξωτερική πολιτική. Θα μπορούσε να είναι εκείνη που θα διαδεχθεί τον Γιούνκερ τον ερχόμενο Αύγουστο; Μήπως επιλεγεί κάποιος άλλος και η Μέρκελ διαδεχθεί τελικά τον Ντόναλντ Τουσκ ως πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου; Θα πρόκειται σίγουρα για μια κίνηση με τεράστιο συμβολισμό αφού θα φέρει στην ηγεσία της Ευρώπης ένα πρόσωπο που αναμφισβήτητα διαθέτει όλα τα εχέγγυα. Μέχρι τώρα η ΕΕ δεν έχει καταφέρει να εκπλήξει θετικά τους πολίτες της. Ισως χρειάζεται μια αναπάντεχη κίνηση για να το καταφέρει.