Η Βρετανία τρώει τις σάρκες της

Για πολλούς οπαδούς του Brexit η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν ήταν μόνο μια θεσμική συμφωνία που διευκόλυνε το εμπόριο, τη μετανάστευση και τις πολιτικές διαφορές. Ηταν κάτι που άγγιζε τα όρια μιας συνωμοσίας για την υφαρπαγή κεφαλαίων από το Ηνωμένο Βασίλειο και τη μεταφορά τους στις Βρυξέλλες, για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού στρατού ή για την εξάπλωση του Ισλάμ σε ολόκληρη τη Γηραιά Ηπειρο. Αυτού του είδους οι αντιλήψεις βρίσκονταν κάτω από το πολιτικό σχέδιο για αποχώρηση της Βρετανίας από την ΕΕ. Καθώς δεν είχαν καμία σχέση με την αλήθεια, αυτά τα αφηγήματα παρήγαγαν το μακροσκελές έπος της πολιτικής ανικανότητας του Brexit.

Τα παραμύθια δημιούργησαν κι άλλα παραμύθια. Οι οπαδοί του Brexit καλόμαθαν σε φαντασιώσεις για την ολοκλήρωση μιας «εύκολης εμπορικής συμφωνίας» πριν αποχωρήσει η Βρετανία από την ΕΕ ή για τις γερμανικές αυτοκινητοβιομηχανίες που θα έσπευδαν να σώσουν τους Βρετανούς όταν τα πράγματα θα στράβωναν. Εν τω μεταξύ η ΕΕ επικεντρώθηκε στο να εξασφαλίσει αυτά που ήθελε: μια νομικά δεσμευτική συμφωνία για χρήματα, για τα δικαιώματα των πολιτών και για το θέμα των συνόρων της Ιρλανδίας. Μετά την αποχώρηση, η Βρετανία θα δεσμεύεται από νόμους της ΕΕ και αποφάσεις τουλάχιστον για τα επόμενα δύο χρόνια, καθώς η κυβέρνηση αποπειράται να διαπραγματευτεί μια εμπορική συμφωνία με τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο του Ηνωμένου Βασιλείου.

Εκείνο που διέπει όλο αυτό το θλιβερό επεισόδιο της ιστορίας μας είναι η πολιτικά λανθασμένη κρίση των πολιτικών που υποστήριξαν το Brexit. Είναι αφελές να πιστεύουν ότι κάποιος δικός τους θα μπορούσε να είναι καλύτερος στις διαπραγματεύσεις από την Τερίζα Μέι. Κι εκείνη διέδιδε ανοησίες για ένα καθαρό Brexit μέχρι που συνειδητοποίησε την κατάσταση και αναγκάστηκε να κάνει συμβιβασμούς. Αντίθετα με την προπαγάνδα, η ΕΕ δεν ήταν εύκολος και υποχωρητικός συνομιλητής. Το Ηνωμένο Βασίλειο αποφάσισε να αποχωρήσει από την Ενωση και έπρεπε να γίνει μια απλή ανταλλαγή: για να κερδίσει πρόσβαση για τα προϊόντα της αλλά να τεθεί εκτός της τελωνειακής ένωσης, η Βρετανία έπρεπε να αντιγράψει όλα τα χαρακτηριστικά του καθεστώτος των δασμών.

Το επόμενο στάδιο της διαπραγμάτευσης, εάν φτάσουμε ποτέ εκεί, θα μας οδηγήσει στο να δούμε υπουργούς να ανταλλάσσουν εμπορική πρόσβαση στην ενιαία αγορά με ευρωπαϊκές υπηρεσίες για την ελεύθερη κίνηση των πολιτών. Το Brexit θα είναι σαν ένα διαζύγιο όπου ο μοιχός επιστρέφει σπίτι επειδή δεν έχει πού αλλού να πάει. Η επιστροφή της Μέι στη λογική θεωρείται τώρα προδοσία. Βέβαια η πρωθυπουργός δεν είναι άμοιρη ευθυνών. Τραγούδησε κι αυτή τους ίδιους ύμνους με τους οπαδούς του Brexit. Ομως κανείς δεν μπορεί να τετραγωνίσει αυτόν τον κύκλο. Ισως η Μέι γίνει ένα από τα θύματα του Brexit.

Σε ένα νέο βιβλίο με τίτλο «Θεωρίες συνωμοσίας και οι άνθρωποι που τις πιστεύουν» πολλοί ακαδημαϊκοί διατυπώνουν την άποψη ότι οι θεωρίες συνωμοσίας για την ΕΕ έθεσαν τα θεμέλια για την ψήφο υπέρ του Brexit. Εάν το Ηνωμένο Βασίλειο αποχωρήσει από την ΕΕ, σημειώνουν οι συγγραφείς, «οι θεωρίες συνωμοσίας που κινητοποίησαν τους ψηφοφόρους να ψηφίσουν υπέρ της αποχώρησης της Βρετανίας θα έχουν συνταράξει τα θεμέλια της διεθνούς τάξης». Την προηγούμενη δεκαετία είδαμε τους ψηφοφόρους να αντιμετωπίζουν οικονομικές και συνταγματικές κρίσεις. Οι πολίτες συνήθισαν να αμφισβητούν την εξουσία με καλό τρόπο. Ομως έγιναν και πιο επιρρεπείς στην ιδέα ότι η ζωή είναι γεμάτη συνωμοσίες. Τέτοιες θεωρίες είναι επιζήμιες, ακόμα και μοιραίες. Η διάδοση ενός τέτοιου μύθου στα social media οδήγησε γονείς να μην εμβολιάζουν τα παιδιά τους. Ενας τρόπος να εμβολιαστεί το κοινό έναντι των ψευδαισθήσεων για το Brexit είναι να είμαστε ειλικρινείς. Η αποχώρηση από την ΕΕ είναι λάθος και γι’ αυτό θα έχει κόστος. Η Βρετανία είναι χωμένη σε μια τρύπα. Αυτό πρέπει να εξηγηθεί στους ψηφοφόρους από πολιτικούς που πρέπει να σταματήσουν να σκάβουν, ώστε η χώρα να προχωρήσει μπροστά.