Νουάρ επιφάνεια, κοινωνικό βάθος

Προϊόντος του χρόνου, ο Νορβηγός Jorn Lier Horst φαίνεται ότι εισέρχεται στα χρόνια της ωριμότητας. Ο λάτρης του police procedural (αστυνομική διαδικασία) χωρίς να εγκαταλείπει την ισχυρή κληρονομιά των ακριβέστατων περιγραφών, εμπλουτίζει τη θεματική των μυθιστορημάτων του, υιοθετώντας στοιχεία του αστυνομικοινωνικού μυθιστορήματος. Εκεί όπου οι αναφορές στα σύγχρονα προβλήματα κερδίζουν όλο και περισσότερο χώρο, κινούμενες στο φόντο της καθαρά αστυνομικής πλοκής. Ο «Ανθρωπος της νύχτας» έρχεται φορτωμένος με το βραβείο του Καλύτερου Νορβηγικού Θρίλερ Νουάρ του 2018. Η υπόθεση ξεκινάει με την ανακάλυψη ενός γυναικείου κεφαλιού καρφωμένου σ’ έναν πάσαλο στη μέση μιας κεντρικής πλατείας. Και πριν αλέκτορα φωνήσαι, το μυστήριο επιτείνεται δραματικά, καθώς ένα πτώμα άντρα ανασύρεται από τον βυθό ενός ποταμού.

Οσο προχωρά η έρευνα, τα πράγματα περιπλέκονται δραματικά για τον συμπαθή επιθεωρητή Βίλιαμ Βίστιν. Ο δρόμος για την εξιχνίαση των φόνων είναι μακρύς και δύσβατος και ο ήρωας θα πρέπει να διασχίσει «μισοφωτισμένους, ερημικούς δρόμους» και «σκοτεινά δάση», όπως μπορούμε μεταφορικά να χαρακτηρίσουμε τα σκληρά κυκλώματα των διακινητών ναρκωτικών, τους εμπόρους όπλων, τις ακροδεξιές ομάδες και τους ανθρώπους που εκμεταλλεύονται στο έπακρο τους νόμους που διέπουν το καθεστώς των μεταναστών στη χώρα. Οι έρευνες της ομάδας του Βίστιν εξελίσσονται με αργό ρυθμό, τα εμπόδια που συναντούν σε κάθε βήμα είναι πολλά και το πρώτο φως που θα δώσει μια νότα αισιοδοξίας φαίνεται να αργεί πολύ.

Παράλληλα με τις προσπάθειες των αστυνομικών, παρακολουθούμε σε ένα δεύτερο επίπεδο τη δημοσιογραφική έρευνα της Λίνε, της κόρης του Βίστιν, η οποία με αφετηρία μια υπόθεση κλεμμένης βαλίτσας με μεγάλη ποσότητα ναρκωτικών θα διαπιστώσει ότι το αντικείμενο της δικής της έρευνας συγκλίνει δραματικά με την ιστορία των δύο φόνων, τους οποίους έχει αναλάβει να εξιχνιάσει ο πατέρας της. Αν και υπάρχει ανάμεσά τους θέμα δεοντολογίας και οι πληροφορίες συναντούν δυσκολίες να κυκλοφορήσουν στα συγκοινωνούντα δοχεία πατέρα/θυγατέρας, όταν τελικά κατορθώσουν να διασταυρώσουν τα στοιχεία θα οδηγηθούν στη σωστή πορεία για την επίλυση της υπόθεσης.

Βραβεία

Ο γεννημένος το 1970 Horst έχει εργαστεί για πολλά χρόνια ως αστυνομικός στο Λάρβικ, στη Νορβηγία. Μετά την αποχώρησή του από την αστυνομία, το 2004 αρχίζει να γράφει αστυνομικά μυθιστορήματα. Γνωρίζοντας ακριβέστατα τις πραγματικές συνθήκες του επαγγέλματος, σύντομα καθιερώνεται ως μετρ του police procedural. Ηδη το 2016 με το «Πρωτόγονο ένστικτο» κερδίζει το Petrona Award, ως το καλύτερο αστυνομικό μυθιστόρημα της χρονιάς. Στη συνομιλία που είχαμε κατά την περσινή επίσκεψή του στην Αθήνα, μού μίλησε για τη στροφή του προς το αστυνομικό μυθιστόρημα με ευρύτερες αναφορές στα σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα, αυτό που χαρακτηρίζω ως αστυνομικοκοινωνικό μυθιστόρημα. Κάτι που είναι προφανές στον «Ανθρωπο της νύχτας».

Εδώ υπάρχει πάντα μια ισχυρή βάση, η αστυνομική πλοκή. Και είναι αρκούντως ενδιαφέρουσα. Διατηρεί σαφώς την κυρίαρχη θέση στη γραφή του Horst. Ο συγγραφέας γνωρίζει σε βάθος τον τρόπο λειτουργίας των αστυνομικών σε κάθε υπόθεση και ο τρόπος που περιγράφει όχι μόνο τις διαδικασίες, αλλά και το πώς σκέπτονται οι ήρωές του είναι ρεαλιστικός και ελκυστικός. Παράλληλα όμως, παρατηρείται και μια καινούργια τάση, ένα κομβικό σημείο μεταστροφής μέσα από τις αναφορές στα μεγάλα προβλήματα, που αντιμετωπίζει η σημερινή Νορβηγία και σε κάποιον παρόμοιο βαθμό όλες οι σκανδιναβικές χώρες. Προσωπικά, θεωρώ ότι εγκαινιάζει τη διαφοροποίηση του συγγραφέα και την είσοδό του στην «εποχή της ωριμότητας».

Ο Horst δείχνει να επιλέγει τη σχολή των ποιοτικών σκανδιναβών συγγραφέων. Να βαδίζει περισσότερο στα χνάρια των Dahl, Larsson, Persson και Mankell. Και ιδιαίτερα του τελευταίου. Είναι πολύ ενδιαφέρουσα η εξέλιξη του βασικού χαρακτήρα. Ο Βίστιν, αν και χειρίζεται τα προσωπικά του θέματα διαφορετικά, αποφασίζοντας για παράδειγμα να προχωρήσει τη σχέση του με τη ωραία Σουζάνε, αρχίζει να θυμίζει Βαλάντερ, ιδιαίτερα στον τρόπο που σκέφτεται και αναλύει τις προκλήσεις της αστυνομικής έρευνας. Ακόμη περισσότερο, η εξέλιξη της σχέσης με την κόρη του Λίνε, που διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην υπόθεση και παραπέμπει στην αντίστοιχη σχέση του στερεοτυπικού Βαλάντερ με τη θυγατέρα του Λίντα.

Ο «Ανθρωπος της νύχτας» σηματοδοτεί μια στροφή στο έργο του συγγραφέα και ίσως έχει ευρύτερες επιδράσεις στον σκανδιναβικό χώρο. Κατανοώντας τη μεγάλη δυσκολία του τέλους για κάθε συγγραφέα, διατηρώ κάποιες μικρές επιφυλάξεις, το οποίο ωστόσο δεν παύει να αποτελεί ρεαλιστική κατάληξη μιας σκληρής ιστορίας.

John Lier Horst
«Ο άνθρωπος της νύχτας»
Μτφ. Δέσποινα Παπαγρηγοράκη, Διόπτρα, σελ. 442,
Τιμή: 16,60 ευρώ