Μπροστά σε κάλπες και δύσκολες αποφάσεις

Πόσο υψηλή είναι τελικώς η γεωπολιτική σημασία της Συμφωνίας των Πρεσπών; Και μπορεί άραγε να αντέξει στον χρόνο; Αυτά είναι τα δύο βασικά ερωτήματα που θα πρέπει να απαντηθούν μέσα από την ορθή και ομαλή εφαρμογή της Συμφωνίας, η οποία έχει αναμφίβολα διχάσει την κοινή γνώμη στις δύο χώρες και έχει δημιουργήσει βαθιές διαχωριστικές γραμμές, τόσο στην Ελλάδα όσο και στη Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας, μεταξύ της κυβέρνησης και της αντιπολίτευσης. Οι προοπτικές υπάρχουν, ιδιαίτερα στον οικονομικό και εμπορικό τομέα, παρά τις κοινωνικές και πολιτικές αντιδράσεις. Θα χρειαστεί όμως να ξεπεραστούν και στερεότυπα δεκαετιών.

Η επίσκεψη του Αλέξη Τσίπρα στα Σκόπια την περασμένη Τρίτη και η συνάντησή του με τον Ζόραν Ζάεφ έδειξε ότι μεταξύ των δύο Πρωθυπουργών έχει αναπτυχθεί μια πολύ καλή χημεία που στηρίζεται σε ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά της πορείας καθενός προς την εξουσία. Είναι και οι δύο νέοι, ανήκουν στον ευρύτερο αριστερό χώρο, αποτέλεσαν επιλογές των κομμάτων τους ώστε να περάσουν από την παλαιά στη νέα φρουρά και επικράτησαν των εσωκομματικών τους αμφισβητιών. Αρκεί αυτή η χημεία για να προχωρήσει ομαλά η εφαρμογή της Συμφωνίας των Πρεσπών; Η απάντηση είναι όχι. Αυτό που θα γείρει την πλάστιγγα υπέρ μιας θετικής εξέλιξης είναι να πειστούν οι πολίτες ότι τα αμοιβαία οφέλη ξεπερνούν τους επώδυνους συμβιβασμούς που απαιτήθηκαν.

Οι δύο ηγέτες έχουν μπροστά τους κρίσιμες εκλογικές αναμετρήσεις. Το σκηνικό μοιάζει σε αυτή τη συγκυρία πολύ δυσκολότερο για τον Τσίπρα που εντός του 2019 θα αναμετρηθεί τρεις φορές με τη ΝΔ του Κυριάκου Μητσοτάκη λόγω αυτοδιοικητικών εκλογών, ευρωεκλογών και βουλευτικών εκλογών. Ο Μητσοτάκης έχει μετατρέψει τις ευρωεκλογές σε αναμέτρηση δημοψηφισματικού χαρακτήρα για τη διακυβέρνηση Τσίπρα, ενώ η κυβέρνηση αντιμετωπίζει σοβαρές αντιδράσεις στη Βόρεια Ελλάδα λόγω της Συμφωνίας των Πρεσπών. Από την πλευρά του, ο Ζάεφ έχει μπροστά του τις προεδρικές εκλογές (σε δύο γύρους, στις 21 Απριλίου και στις 5 Μαΐου). Ο υποψήφιός του Στέβο Πεντάροφσκι είναι ο επικρατέστερος διάδοχος του Γκιόργκι Ιβάνοφ, αλλά ο «άγνωστος Χ» είναι η συμμετοχή. Αν το ποσοστό αποχής είναι υψηλό, η νομιμοποίηση του νέου προέδρου ίσως αμφισβητηθεί και ενδεχομένως ο πρωθυπουργός της Βόρειας Μακεδονίας να υποχρεωθεί να τραβήξει το χαρτί των πρόωρων εκλογών.

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ. Ολα αυτά δεν μπορούν να αναιρέσουν τη γεωπολιτική σημασία της Συμφωνίας των Πρεσπών που περνά μέσα και από τη χορήγηση ημερομηνίας έναρξης ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Βόρειας Μακεδονίας με την Ευρωπαϊκή Ενωση (ΕΕ). Αυτό είναι το μεγαλύτερο άγχος του Ζόραν Ζάεφ και ζήτησε τη βοήθεια του Τσίπρα επί αυτού. Οι Βρυξέλλες αλλά και συγκεκριμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες (Παρίσι, Χάγη) εμφανίζονται διχασμένες και οι τελικές αποφάσεις θα ληφθούν λογικά μετά τις ευρωεκλογές του Μαΐου. Θα απαιτηθούν όμως και δύσκολες αποφάσεις από την πλευρά των Σκοπίων, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά στην καταπολέμηση των φαινομένων διαφθοράς και την εμπέδωση του κράτους δικαίου.

Η Αθήνα πάντως θα επιδιώξει, ανεξαρτήτως αυτού, να ενσωματώσει τη Βόρεια Μακεδονία σε σειρά περιφερειακών πρωτοβουλιών (π.χ. στην τετραμερή με Βουλγαρία, Ρουμανία, Σερβία), να εμβαθύνει τη συνεργασία στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ (συνεκπαίδευση στρατιωτικών στελεχών, air policing) και στην ενέργεια (αγωγός φυσικού αερίου και πετρελαίου, ηλεκτρική διασύνδεση), αλλά και να προωθήσει κοινές πρωτοβουλίες σε σχήματα όπως η Διαδικασία του Βερολίνου και η «Διαδικασία 16+1» που αποτελεί φόρουμ υποστηριζόμενο από την Κίνα.

Υπάρχει επίσης ευρύ περιθώριο διεύρυνσης της οικονομικής και εμπορικής αλληλεξάρτησης. Στο επιχειρηματικό φόρουμ που διοργανώθηκε ύστερα από τη συνάντηση Τσίπρα – Ζάεφ και τη συνεδρίαση του 1ου Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας σημειώθηκε μεγάλη συμμετοχή ελλήνων και βορειομακεδόνων επιχειρηματιών. Η οικονομική συνεργασία θα συντονιστεί από μια συντονιστική επιτροπή (steering committee) υπό τα αρμόδια υπουργεία Οικονομίας. Ωστόσο, η πρόοδος στις συνομιλίες για την επίλυση των εκκρεμοτήτων στα θέματα των εμπορικών σημάτων, που έχουν προκαλέσει αντιδράσεις σε μερίδα επιχειρήσεων στη Βόρεια Ελλάδα, θα συμβάλει στη δημιουργία εμπιστοσύνης.