Ο «βασιλιάς» της ομορφιάς

Υπάρχουν κάποιες εμπορικές επωνυμίες, κάποιες ταμπέλες, τόσο αναγνωρίσιμες και καταχωρισμένες στη συλλογική μας μνήμη ώστε, με την πάροδο του χρόνου, ξεχνάμε ότι πίσω από αυτές υπάρχουν άνθρωποι. Κάπως έτσι, η «αποχώρηση»πριν από μερικές ημέρες του Γιάννη Πατίστα, σε ηλικία 97 ετών, μας θύμισε ότι πίσω από τη θρυλική διαφήμιση της δεκαετίας του 1980 που έκανε το όνομά του τζινγκλ, υπήρχε ο ίδιος ο «βασιλιάς των καλλυντικών».

Και για όσους τον ήξεραν προσωπικά, ο κυρ Γιάννης. Χαρακτηριστικός εκπρόσωπος μιας εποχής που η ελληνική επιχειρηματικότητα, αν και «χειρωνακτική» και χωρίς τα σημερινά know how, έκανε θαύματα που δύσκολα γίνονται στην εποχή μας. Ας είναι καλά το πάθος και το μεράκι εκείνων των «παλιών» Ελλήνων για τους οποίους η επιτυχία ήταν μονόδρομος. Οχι για λόγους πλουτισμού, αλλά για το στοίχημα της επιβίωσης.

Τα κορίτσια ξέραμε τον «Πατίστα» στην οδό Ευριπίδου διότι από εκεί αγοράζαμε τα πρώτα καλλυντικά μας. Ακόμη και το «βούτυρο κακάου» των παιδικών μας χρόνων είχε άλλη «αξία» αν ήταν αγορασμένο από του «Πατίστα». Αυτόματα, προβιβαζόταν στο πρώτο μας κραγιόν. Τα αγόρια τον έμαθαν από τις τολμηρές, για εκείνη την εποχή, διαφημίσεις του καταστήματός του με τη γυμνή γυναικεία φιγούρα που χόρευε στον ρυθμό του soundtrack του «Rocky» πριν ακόμη η ταινία προβληθεί στην Ελλάδα. (Για την ιστορία, δημιουργός της καμπάνιας που «έτρεχε» σε τηλεόραση και γιγαντοαφίσες ήταν ο Παύλος Πισσάνος, ο πατέρας του παιδιού που είχε, ατύπως, υιοθετήσει η Ελλη Λαμπέτη). Και όλοι θυμόμαστε τα αεροπλάνα που «έσερναν» από πίσω τη φίρμα του Πατίστα και πετούσαν τα καλοκαίρια πάνω από τις παραλίες της Αττικής. Οσοι όμως περνούσαν την ημέρα τους στην Πλατεία Κλαυθμώνος, την οδό Ευριπίδου και τα πέριξ, ακόμη και τα παιδιά που σύχναζαν στα καταστήματα των γονιών τους, θυμούνται τον κυρ Γιάννη Πατίστα. Πίσω από το ταμείο από τα χαράματα μέχρι αργά το απόγευμα που έκλεινε το μαγαζί, ένας αυτοδημιούργητος «άρχοντας», πάντα καλοντυμένος και με ένα χρυσό ρολόι στο χέρι του. Γνώριζε τους τακτικούς πελάτες αλλά και τους γείτονες με τα μικρά τους ονόματα, επενέβαινε ο ίδιος για να καθοδηγήσει μια πελάτισσα, να της προτείνει ένα φθηνότερο προϊόν, ακόμη και αν δεν τον συνέφερε οικονομικά. Και χάριζε στην πιτσιρικαρία αρωματικά χαρτομάντιλα Manex.

Η ιστορία του ξεκινάει το 1922 στην Αίγινα. Ηταν το προτελευταίο από τα πέντε αγόρια της οικογένειας. Ο μπαμπάς μπακάλης, αλλά η δουλειά δεν πήγαινε καλά και μετακόμισαν στην Αθήνα. Παρά τις δύσκολες οικονομικές συνθήκες, όλα τα αδέλφια σπούδασαν σε ανώτερες σχολές. Ο Γιάννης στην, τότε, Ανωτάτη Εμπορική. Ουσιαστικό «σχολείο» όμως ήταν γι’ αυτόν τα εμπορικά καταστήματα στα οποία δούλευε όταν ήταν φοιτητής. Εκεί άρχισε να μυείται στα μυστικά του εμπορίου, εκεί γεννήθηκαν στο μυαλό του οι πρώτες ιδέες. Ετσι, όταν πήρε το πτυχίο του και παρ’ όλο που οι φοιτητές της σχολής του ήταν περιζήτητοι, κυρίως από τράπεζες που τους εξασφάλιζαν λαμπρή καριέρα, ο Πατίστας αποφάσισε ότι ήταν πλέον καιρός να κάνει τη δική του δουλειά.

Οπως ο ίδιος είχε διηγηθεί στη λαογράφο Ζωή Ρωπαΐτου για το βιβλίο της «Ο κόσμος της Ευριπίδου και των πέριξ», αδελφός της μητέρας του ήταν ο Σπύρος Ζαχαρίας, ένας από τους πρώτους αρωματοποιούς της Αθήνας, με σχετικές σπουδές στο Παρίσι. Στο εργαστήριό του στην οδό Ευριπίδου ο πατέρας Κωνσταντίνος Πατίστας αλλά και ο γιος του Γιάννης πρωτομυήθηκαν στα μυστικά αυτής της τέχνης. Και το 1950, με κληρονομιά τον εξοπλισμό του εργαστηρίου αλλά και τις συνταγές για πάνω από 40 αρώματα, άνοιξε το πρώτο κατάστημα. Μια «τρύπα» τρία επί τέσσερα μέτρα όπου, αρχικά, πουλούσε μόνο χύμα κολόνιες που έφτιαχνε ο ίδιος. Η επιτυχία ήρθε γρήγορα και ήταν μεγάλη. Μην ξεχνάμε ότι μιλάμε για την εποχή αμέσως μετά τον πόλεμο. Η χύμα κολόνια αντικαθιστούσε, μεσοβδόμαδα, το μπάνιο που ήταν, για αρκετούς, η σαββατιάτικη πολυτέλεια. Καθώς όμως το βιοτικό επίπεδο ανέβαινε, οι Αθηναίες, όλων των ηλικιών και τάξεων, ανήγαγαν το μακιγιάζ σε καθημερινή συνήθεια. Οι πούδρες και τα κραγιόν έγιναν είδος πρώτης ανάγκης και οι δουλειές του Πατίστα (που το 1955 συνεταιρίστηκε με τον αδελφό του Θανάση) μεγάλωναν. Λίγο πριν το 1980 και ενώ δεν υπήρχαν ακόμη άλλα δίκτυα καταστημάτων καλλυντικών, στου Πατίστα γινόταν πανζουρλισμός. Οι ουρές έκλειναν την Ευριπίδου, υπήρξαν φορές που χρειάστηκε να επέμβει η Αστυνομία για να επιβάλει την τάξη, ενώ ο ίδιος ο επιχειρηματίας κατηύθυνε τα πλήθη από μεγαφώνου και προέτρεπε τις κυρίες να προσέχουν τα προσωπικά τους είδη.

Τόσα χρόνια από το μαγαζί του πέρασε κόσμος και κοσμάκης. Από την ανώνυμη πελατεία που κατέφθανε ακόμη και από την περιφέρεια «για να πάει στου Πατίστα» μέχρι τις διάσημες ηθοποιούς της εποχής. Ο κυρ Γιάννης δεν έκανε διακρίσεις. Με την ίδια χαρακτηριστική αμεσότητα απευθυνόταν τόσο στη δεσποινίδα της γειτονιάς όσο και στη ιέρεια των 60’s Μαίρη Κουάντ ή την Ελενα Ρουμπινστάιν που τον είχαν επισκεφθεί.

Η αφοσίωσή του στη δουλειά δεν άφηνε μεγάλα περιθώρια για ξεκούραση και απόλαυση στην ιδιωτική του ζωή. Ούτε διακοπές ούτε ταξίδια όπως έλεγε ο ίδιος. Μόνο μετά την απόσυρσή του και αφού πούλησε την επιχείρησή του στον Χρήστο Πολυκράτη άρχισε να περνά περισσότερο χρόνο στην Πάρο που έκανε δεύτερη πατρίδα του, στο εξοχικό του στο Ξυλόκαστρο και να ταξιδεύει. Πάντα με τη γυναίκα του τη Λίτσα, την οποία γνώρισε στο μαγαζί του (την πρώτη σύζυγό του Στέλλα Κουλικούρδη την έχασε πολύ νωρίς).

Ο άνθρωπος που είχε την τύχη να κάνει μια δουλειά που λάτρευε, που επί μισό αιώνα κατόρθωσε να διατηρεί προσωπική σχέση με την πελατεία του, έφυγε πλήρης ημερών και εμπειριών αλλά και με ένα κρυφό παράπονο. Τον μαρασμό και την απαξίωση της περιοχής που την περπατούσε από παιδάκι και που πάσχισε μαζί με άλλους επαγγελματίες να την αναγάγει σε εμπορικό κέντρο της πρωτεύουσας.