Το παράδοξο της τρωτότητας

O ποταμός Κόριμπ που διασχίζει το Γκόλγουεϊ είναι πολύ αγριεμένος αυτές τις ημέρες. Δεν θυμίζει τα άλλα ποτάμια της χώρας, τον Σάνον στο Λίμερικ ή τον Λίφεϊ στο Δουβλίνο, αλλά περισσότερο εκείνα που περιγράφει ο Κλάουντιο Μάγκρις στον θρυλικό του «Δούναβη», εκεί στα τέλη του Ψυχρού Πολέμου. Περνάει από μπροστά σου ορμητικά προτού εκβάλει στη θάλασσα και τα κύματά του σε μαγνητίζουν.

Η εξήγηση γι’ αυτή την οργή ακούγεται απλή: φταίει το Brexit. Και η αντίδραση του Γκόλγουεϊ, της «πολιτιστικής σπονδυλικής στήλης» της Ιρλανδίας που το 2020 θα είναι μαζί με τη Ριέκα και η πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης, είναι λογικό να είναι σφοδρότερη από εκείνη των άλλων πόλεων. Γιατί από την άποψη της κουλτούρας, μόνο ζημιά μπορεί να προκαλέσει η έξοδος του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Από την άποψη της οικονομίας, πάλι, υπάρχουν κι εκείνοι στην Ιρλανδία που πιστεύουν ότι η χώρα θα βγει ωφελημένη.

Βρεθήκαμε αυτές τις ημέρες στην υπέροχη χώρα του Γέιτς και του Μπέκετ για ένα πρότζεκτ σε συνεργασία με τη διαΝΕΟσις που δεν είναι της παρούσης. Και φυσικά όλοι μιλούσαν για το Brexit, άλλοι με θλίψη, άλλοι με οργή, άλλοι απλώς με ανησυχία. Η τελευταία έκθεση του Iνστιτούτου Οικονομίας και Κοινωνικής Πολιτικής, που δόθηκε αυτή την εβδομάδα στη δημοσιότητα και μας την ανέλυσε ο καθηγητής Κιέραν ΜακΚουίν, προβλέπει ότι το ΑΕΠ της Ιρλανδίας δέκα χρόνια μετά το Brexit θα είναι κατά 2,6% μικρότερο σε περίπτωση συμφωνίας, κατά 4,8% μικρότερο σε περίπτωση μη συμφωνίας (no deal) και κατά 5% μικρότερο σε περίπτωση άτακτης μη συμφωνίας, σε σχέση με το ΑΕΠ που θα είχε αν η Βρετανία παρέμενε στην Ενωση. Οι θέσεις εργασίας που δεν θα δημιουργηθούν εξαιτίας του Brexit μπορεί στη χειρότερη περίπτωση να φτάσουν και τις 80.000.

Στο σενάριο του no deal, μάλιστα, η ανησυχία μεγαλώνει από το γεγονός ότι η τυχόν επαναφορά των σκληρών συνόρων μπορεί να ανοίξει την όρεξη στους νοσταλγούς των Troubles και να τινάξει στον αέρα την πολιτική σταθερότητα που είναι τόσο αναγκαία για την ευημερία της χώρας.

Ο Στίβεν Κινσέλα όμως, αναπληρωτής καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Λίμερικ, βλέπει και μια αισιόδοξη πλευρά. Οταν μια οικονομία είναι μικρή και ανοιχτή και ευάλωτη στις αλλαγές και τις αναταράξεις της παγκοσμιοποίησης, είπε, η κυρίαρχη τάξη πρέπει να έχει έναν ενσωματωμένο φιλελευθερισμό. Είναι αυτό που δύο καθηγητές του Πρίνστον, ο Τζον Κάμπελ και ο Τζον Χολ, αποκαλούν σε ένα πρόσφατο βιβλίο τους «το παράδοξο της τρωτότητας». Το καλύτερο παράδειγμα είναι η Δανία, μια χώρα με μεγάλη εξαγωγική βιομηχανία, που η κυρίαρχη τάξη της είναι ομοιογενής. Ολοι έχουν πάει στα ίδια σχολεία, όλοι σκέφτονται τα ίδια πράγματα. Η ιρλανδική κυρίαρχη τάξη μπορεί να είναι βαθιά δυναστική (ο πατέρας μεταβιβάζει την κοινοβουλευτική του έδρα στην κόρη του), αλλά ταυτόχρονα είναι ομοιογενής και ασφαλής. Το κόμμα που κυβερνά σήμερα, για παράδειγμα, διατηρείται στην εξουσία χάρη στον μεγάλο ανταγωνιστή του, που από την άποψη της πολιτικής του φιλοσοφίας είναι ακριβώς το ίδιο. Το ιρλανδικό πολιτικό σύστημα είναι μολυσμένο από τη λεγόμενη «τυραννία των μικρών διαφορών». Τα δύο μεγάλα κόμματα της Κεντροδεξιάς και της Κεντροαριστεράς έχουν παρόμοιες απόψεις. Το αποτέλεσμα είναι πως το Brexit, αντί να διχάσει το ιρλανδικό πολιτικό σύστημα, το έκανε πιο δυνατό.

Είναι φανερό πως το παράδοξο της τρωτότητας δεν ισχύει για την Ελλάδα. Για λόγους ιστορικούς, πολιτικούς και πολιτισμικούς, ο ευάλωτος χαρακτήρας της ελληνικής οικονομίας δεν ενθάρρυνε την ανάπτυξη θεσμών που επιτρέπουν σε αυτούς που λαμβάνουν αποφάσεις να αντιδρούν αποφασιστικά και συναινετικά σε περίπτωση κρίσης. Η κουλτούρα της συναίνεσης, που επέτρεψε στην Πορτογαλία και στην Ιρλανδία να βγουν από την κρίση γρήγορα και χωρίς την εμφάνιση μιας ισχυρής Ακροδεξιάς, εδώ θεωρείται ένδειξη αδυναμίας. To ελληνικό πολιτικό σύστημα είναι μολυσμένο από τον «ναρκισσισμό των μεγάλων διαφορών».

Είναι αλήθεια ότι η Ιρλανδία έχει ακόμη ένα πλεονέκτημα. «Μετά το Brexit, θα είμαστε η μεγαλύτερη αγγλόφωνη χώρα στην ευρωζώνη» σημείωσε ο Κινσέλα. Αλλά από μόνο του αυτό δεν φτάνει. Μετρούν ακόμη ένα κλίμα φιλικό προς τις επενδύσεις, μια στενή συνεργασία του Πανεπιστημίου με τη βιομηχανία και, φυσικά, η πολύ χαμηλή φορολογία των επιχειρήσεων που λειτουργεί σαν μαγνήτης για τις πολυεθνικές.

Θα ηρεμήσει λοιπόν ο Κόριμπ, είναι σίγουρο. Η σεμνότητα των Ιρλανδών θα αποδειχθεί ισχυρότερη από την αλαζονεία των Αγγλων. Και μια μέρα, ποιος ξέρει, μπορεί να έρθει και η ενοποίηση του Νότου με τον Βορρά, ως αποτέλεσμα όμως όχι των ένοπλων συγκρούσεων, αλλά των πιέσεων από την κοινωνία των πολιτών, την ίδια κοινωνία που επέβαλε τη νομιμοποίηση των αμβλώσεων, έκανε την Ιρλανδία την πρώτη χώρα στον κόσμο που επέτρεψε τους γάμους των ομοφύλων και τώρα στρέφει την προσοχή της στη μάχη για το περιβάλλον.