Οταν η Νίκη της Σαμοθράκης εμπνέει

Τι μπορεί να συνδέει τον πρωτοπόρο στον εντοπισμό του καρκίνου, γιατρό Γεώργιο Παπανικολάου, με τη Σοφία Λόρεν και την Μπριζίτ Μπαρντό; Την Ουρουγουάη με την Ιαπωνία και εταιρείες που φτιάχνουν κορσέδες με εκείνες που εμπορεύονται καλλυντικά ή χαρτί; Η Νίκη της Σαμοθράκης, ένα από τα διασημότερα γλυπτά του μουσείου με τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα στον κόσμο, του Λούβρου. Το εμβληματικό έργο που κάποτε κοσμούσε το Ιερό των Μεγάλων Θεών και εδώ και 155 χρόνια βρίσκεται ξενιτεμένο στο Παρίσι «επιστρέφει» με έναν ιδιαίτερο τρόπο στην Ελλάδα: μέσα από την έκθεση – αφιέρωμα στην επιρροή του στη διαφήμιση, στην πολεμική προπαγάνδα και στον φιλοτελισμό, μεταξύ άλλων, μέσα από αντικείμενα που προέρχονται από τη συλλογή του Ελευθέριου Ελευθερίου, επίτιμου μέλους της Θρακικής Εστίας Θεσσαλονίκης. Θρακική Εστία και συλλέκτης συνέπραξαν για τη διοργάνωση της έκθεσης που περιλαμβάνει εκατοντάδες αντικείμενα και μετά τα εγκαίνιά της στην Αλεξανδρούπολη στις 11 Μαΐου – την ημέρα που για πρώτη φορά το κοινό είχε την ευκαιρία να θαυμάσει το γλυπτό (δημιουργία ροδιακού πιθανότατα εργαστηρίου) πριν από ενάμιση και πλέον αιώνα – πρόκειται να περιοδεύσει και σε άλλες πόλεις της Ελλάδας.

Διαφημιστικές καταχωρίσεις σε περιοδικά των αρχών του 20ού αιώνα που αφορούσαν από αυτοκίνητα μέχρι γυναικεία εσώρουχα κι από παπούτσια μέχρι ελαστικά οχημάτων και ρολόγια χειρός συνθέτουν μία από τις ενότητες της έκθεσης, η οποία και καλύπτει την περίοδο μέχρι και το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Στο μεταξύ, το 1941, η Διεθνής Αεροπορική Ενωση, εν μέσω πολέμου, επιδιώκει να τονώσει το ηθικό των στρατευμένων και με καταχώριση της σε αμερικανικό περιοδικό διαβεβαιώνει ότι οι αεροπορικές δυνάμεις των Συμμάχων θα νικήσουν και θα φέρουν την ειρήνη με φόντο τη φτερωτή θεά από τη Σαμοθράκη. Ομως το εμβληματικό γλυπτό δεν έχει θέση μόνο στο ένα στρατόπεδο, αλλά και στο αντίπαλο, του Αξονα, αν κρίνει κάποιος από τις ιταλικές καρτ ποστάλ της περιόδου που συμπεριλαμβάνονται στη συλλογή. Στο παιχνίδι μπαίνουν και οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες το 1943 εκδίδουν φακέλους με τη Νίκη να πλαισιώνεται από το σύνθημα «Θα πετύχουμε τον αναπόφευκτο θρίαμβο».

ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ. Η αποτύπωση της μορφής της Νίκης δεν σταματά στις προπαγανδιστικές χρήσεις. Αμέσως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο το βραβείο Λάσκερ που θεσπίστηκε το 1945 κι απονέμεται σε όσους κάνουν σπουδαίες ιατρικές ανακαλύψεις και υποστηρίζουν τη δημόσια υγεία αποτελεί μια χρυσή μικρογραφία της Νίκης της Σαμοθράκης. Το έχουν κρατήσει δε στα χέρια τους από τον δικό μας Γεώργιο Παπανικολάου, που ανακάλυψε τη διαγνωστική εξέταση για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, έως τον πρόεδρο των ΗΠΑ Λίντον Τζόνσον, αλλά και το ζεύγος Μπιλ και Μελίντα Γκέιτς.

Τη μορφή της Νίκης έχει και το βραβείο που απονέμει το γαλλικό περιοδικό «Σινεμόντ» και το οποίο έχουν μεταξύ άλλων παραλάβει η Μπριζίτ Μπαρντό και η Σοφία Λόρεν, ενώ πλουσιότατη είναι η παρουσία της επίσης σε γραμματόσημα και φιλοτελικά προϊόντα από την Ουρουγουάη του 1924 ώς τη Ζάμπια του 1997 και από την Ιταλία του 1921 ώς το Μάλι του 1973, την Ιαπωνία του 1987, την Καμπότζη του 1990, τη Μοζαμβίκη του 2014 και τη Μαδαγασκάρη του 2016. Παρούσα η Νίκη και στα χαρτονομίσματα τόσο εντός συνόρων την περίοδο της Κατοχής (1941-44) καθώς και στο πρώτο μετακατοχικό νόμισμα όσο και εκτός, στην Ισπανία την περίοδο του Εμφυλίου (1937) και στη Γαλλία το 1993.