Τι βλέπει ο Κινέζος (πρόεδρος) στην Ευρώπη;

Η προηγούμενη φορά που είχαν οι ευρωπαίοι ηγέτες στρατηγικές συνομιλίες αναφορικά με την Κίνα, ήταν αμέσως μετά τη σφαγή της Τιενανμέν, το 1989. Οι 12 – τότε – αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων είχαν επιβάλλει κυρώσεις στο Πεκίνο, συμπεριλαμβανομένου και ενός εμπάργκο όπλων. Σχεδόν 30 χρόνια αργότερα, η ΕΕ αξιοποίησε τη σύνοδο κορυφής που πραγματοποιήθηκε χθες και προχθές στις Βρυξέλλες προκειμένου να επικεντρωθεί ξανά – όσο της επέτρεψε βέβαια το Brexit – στην Κίνα, με φόντο την εντεινόμενη ανησυχία για τον τρόπο που χρησιμοποιεί το Πεκίνο τη διευρυνόμενη επιρροή του προκειμένου να επιβάλλει τους όρους του τόσο στον τομέα του εμπορίου, όσο και στον τομέα της διπλωματίας. Μόνο που για ακόμα μία φορά, η ΕΕ είναι διχασμένη. Το επιβεβαιώνει, μεταξύ άλλων, και η περιοδεία που ξεκίνησε το βράδυ της Πέμπτης στην ευρωπαϊκή ήπειρο, από μία τυχαία ή και όχι τόσο τυχαία συγκυρία, ο Σι Τζινπίνγκ.

Πρώτος σταθμός του κινέζου προέδρου ήταν η Ιταλία, ένα ιδρυτικό κράτος μέλος της ΕΕ – και η πρώτη χώρα μέλος της G7 που αναμένεται να υπογράψει σήμερα, ένα μνημόνιο συμφωνίας με το Πεκίνο για το μεγαλεπήβολο όσο και αμφιλεγόμενο σχέδιό του «Belt and Road», τους «νέους δρόμους του μεταξιού»: ένα διεθνές επενδυτικό πρόγραμμα στο πλαίσιο του οποίου επιδιώκει να χρηματοδοτήσει και να κατασκευάσει υποδομές σε περισσότερες από 80 χώρες ανά τον κόσμο. Καμιά δεκαριά άλλα ευρωπαϊκά κράτη έχουν ήδη υπογράψει αντίστοιχα μνημόνια τα τελευταία τέσσερα χρόνια, χώρες όμως όπως η Γαλλία, η Γερμανία και η Βρετανία δηλώνουν αντίθετες.

Η Γαλλία θα είναι ο τρίτος σταθμός του Σι. Ο κινέζος πρόεδρος θα βρεθεί αύριο στη Νίκαια και κατόπιν θα μεταβεί στο Παρίσι αφού πρώτα όμως περάσει από το Μονακό, ένα κράτος που δεν είναι επισήμως μέλος της ΕΕ, χαρίζει ωστόσο στο Πεκίνο μία συμβολική νίκη: η Monaco Telecom υπέγραψε ήδη μία συμφωνία με τον κινεζικό όμιλο τηλεπικοινωνιών Huawei που θα κάνει το Πριγκιπάτο την πρώτη χώρα που θα λειτουργεί σε εθνικό επίπεδο με δίκτυο 5G. Στη Γαλλία, ωστόσο, το κλίμα για τον Σι θα είναι κάπως διαφορετικό. Παρότι στις ομιλίες του, ο Εμανουέλ Μακρόν φροντίζει πάντα να υπενθυμίζει τη σημασία της Κίνας και να χαιρετίζει τον ρόλο της στην παγκόσμια οικονομία, καθώς και τις προσπάθειές της για την προώθηση μίας αποτελεσματικής πολυμέρειας, παραμένει ένας από τους ευρωπαίους ηγέτες με τη σκληρότερη στάση έναντι του Πεκίνου. Θερμός υποστηρικτής μίας «συντονισμένης προσέγγισης της ΕΕ», ο γάλλος πρόεδρος επιμένει στην εφαρμογή ξεκάθαρων κανόνων, εκτιμώντας πως «οι δρόμοι του μεταξιού, τους οποίους άνοιξε ο Μάρκο Πόλο, πρέπει να λειτουργούν και προς τις δύο κατευθύνσεις».

Με αυτόν ακριβώς τον σκοπό συντάχθηκε από την Κομισιόν σήμερα το σχέδιο δράσης των δέκα σημείων που παρουσιάστηκε χθες στους ευρωπαίους ηγέτες στις Βρυξέλλες. Η Κίνα χαρακτηρίζεται σε αυτό και «εταίρος», και «ανταγωνιστής» («ένας οικονομικός ανταγωνιστής που επιζητεί την τεχνολογική ηγεσία»), και «αντίπαλος» («ένας συστημικός αντίπαλος που υποστηρίζει εναλλακτικά μοντέλα διακυβέρνησης»). Ακόμη και οι κινεζικές εδαφικές διεκδικήσεις στη Νότια Σινική Θάλασσα στηλιτεύονται, καθώς «επηρεάζουν τη διεθνή νομική τάξη» και «περιπλέκουν την επίλυση των εντάσεων γύρω από θαλάσσιες οδούς επικοινωνίας κρίσιμες για τα ευρωπαϊκά συμφέροντα». Αντιστοίχως, τονίζεται πως η ταχεία αναβάθμιση της κινεζικής στρατιωτικής ισχύος «παρουσιάζει κινδύνους ασφαλείας για την ΕΕ».

Το σχέδιο δράσης που συζήτησαν οι «28» προειδοποιεί πως η ΕΕ μπορεί να θεσπίσει αυστηρότερους κανόνες όσον αφορά τις κινεζικές επενδύσεις στην Ευρώπη αν το Πεκίνο δεν απαντήσει στις ανησυχίες για τη συμπεριφορά του σε διάφορους τομείς, από τις κρατικές επιδοτήσεις στις επιχειρήσεις έως τις δημόσιες συμβάσεις. Αφού πέρασε χρόνια θεωρώντας, πως μπορούσε να εκμεταλλευτεί τις οικονομικές ευκαιρίες που προσέφερε η Κίνα κρατώντας την στρατηγικά υπό έλεγχο, η ΕΕ τείνει να υιοθετήσει σήμερα έναν πιο αυστηρό τόνο έναντί της, να συμφωνήσει αν μη τι άλλο σε μία συγκεκριμένη μέθοδο, να «φιλτράρει» τις κινεζικές επενδύσεις αποκλείοντας αυτές που το Παρίσι αποκαλεί «επενδύσεις λεηλασίας», μένοντας παράλληλα μακριά από τη σκληρή πολιτική κυρώσεων που έχουν επιλέξει οι ΗΠΑ. Δεν είναι ωστόσο ενωμένη (ούτε) σε αυτή την προσέγγιση.

Δεν συμμερίζονται όλα τα ευρωπαϊκά κράτη μέλη τις διαμαρτυρίες ότι η Κίνα κάνει διακρίσεις σε βάρος των ξένων επιχειρήσεων και τις υποχρεώνει να εγκαταλείπουν την τεχνολογία τους ενώ οι ξένες επενδύσεις του Πεκίνου είναι ομιχλώδεις και κινδυνεύουν να αφήσουν τις δικαιούχους χώρες χρεωμένες· ούτε την ανησυχία για τις εν δυνάμει απειλές για την ασφάλεια που εκπροσωπούν οι κινεζικές επενδύσεις σε ευαίσθητους τομείς της ευρωπαϊκής οικονομίας. Η εντεινόμενη δυσπιστία σε πολλά βορειοευρωπαϊκά κράτη έρχεται σε αντίθεση με το κλίμα σε άλλες περιοχές της ΕΕ, σε χώρες όπως η Ιταλία, η Πορτογαλία, η Ουγγαρία όπως φυσικά και η Ελλάδα, που συνεργάζονται χωρίς δεύτερες σκέψεις με το Πεκίνο. Οπως σημειώνουν οι «Financial Times», η Κίνα γνωρίζει ήδη πως μπορεί να «χτυπήσει» διαφορετικά κράτη μέλη και να εμποδίσει έτσι την ΕΕ να αποκτήσει μία ενιαία πολιτική απέναντί της.