Το δικαίωμα στην εκπαίδευση για τα αυτιστικά παιδιά

Η τοποθέτηση ενός αυτιστικού παιδιού σε ειδικό σχολικό ίδρυμα αντί σε ένα δημόσιο σχολείο παραβιάζει το δικαίωμά του στην εκπαίδευση;

«Οχι» όταν η απόφαση λαμβάνεται με βάση τις εξατομικευμένες ανάγκες του παιδιού, είπε ουσιαστικά το Δικαστήριο του Στρασβούργου, που έκρινε μια υπόθεση με κοινωνικές προεκτάσεις, ο πυρήνας της οποίας συνδέεται με το ευαίσθητο ζήτημα της πρόσβασης παιδιών με ιδιαιτερότητες στην εκπαίδευση.

Τα μέλη του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ) είχαν να σταθμίσουν ανάμεσα στην υποχρέωση του κράτους – εν προκειμένω της Γαλλίας – να εκπληρώσει τον ρόλο του και στην αναφαίρετη προστασία του δικαιώματος του ανηλίκου για ελεύθερη πρόσβαση στην εκπαίδευση.

Οπως προκύπτει από την απόφαση του Δικαστηρίου του Στρασβούργου, οι εθνικές Αρχές είχαν θεωρήσει ότι το παιδί θα αντιμετώπιζε προβλήματα στην εκπαίδευση σε ένα γενικό σχολείο και πρότειναν την τοποθέτησή του σε ειδικό σχολείο. Για τη λήψη της απόφασης αυτής χρειάστηκε προηγουμένως να ζυγίσουν το επίπεδο αναπηρίας του και του οφέλους που θα μπορούσε να αντλήσει από την πρόσβαση σε προσαρμοσμένη στις ανάγκες του εκπαίδευση.

Στα ίδια μονοπάτια κινήθηκε και το ΕΔΑΔ, τα μέλη του οποίου έκριναν ότι η άρνηση ένταξης του παιδιού σε γενικό σχολείο δεν αποτελούσε αποτυχία του κράτους να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του βάσει του άρθρου 2 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου, ούτε συστηματική άρνηση του δικαιώματος στην εκπαίδευση. Δοκιμαστικά το παιδί αρχικά φοίτησε σε γενικό σχολείο, αλλά πολύ γρήγορα διαπιστώθηκε ότι δεν μπορούσε να ανταποκριθεί και να ενταχθεί πλήρως στο σχολικό περιβάλλον.

Η ΠΡΟΣΦΥΓΗ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ. Η μητέρα του προσέφυγε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, παραπονούμενη ότι οι Αρχές στη χώρα της αρνήθηκαν να επιτρέψουν στο παιδί της να φοιτήσει σε ένα γενικό – δημόσιο σχολείο.

Επικαλέστηκε, δε, ότι το κράτος δεν είχε εκπληρώσει τη θετική του υποχρέωση να λάβει τα απαραίτητα μέτρα για τα παιδιά με αναπηρία και ότι η έλλειψη εκπαίδευσης συνιστά διάκριση κατά την έννοια του άρθρου 14 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (περί απαγόρευσης διακρίσεων), σε συνδυασμό με το άρθρο 2 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου (δικαίωμα στην εκπαίδευση). Επιπλέον, με την προσφυγή της έθετε και ένα ακόμα ζήτημα υποστηρίζοντας ότι οι πόροι που προορίζονταν από το κράτος για αυτιστικά παιδιά ήταν ανεπαρκείς.

Το Στρασβούργο, όσον αφορά τις εκπαιδευτικές ανάγκες των παιδιών με αναπηρία, παρατήρησε ότι δεν έπρεπε να αποφανθεί σχετικά με τους πόρους που πρέπει να αναπτυχθούν. Κι αυτό γιατί το συγκεκριμένο καθήκον βαραίνει τις εθνικές Αρχές, που έπρεπε να είναι ιδιαίτερα προσεκτικές όσον αφορά τον αντίκτυπο των επιλογών που γίνονται για τις πιο ευάλωτες ομάδες, συμπεριλαμβανομένης και της ομάδας των αυτιστικών παιδιών.

Στάθηκε όμως ιδιαίτερα στη σημασία της συμμετοχής στην εκπαίδευση για την ενσωμάτωση όλων των παιδιών στην κοινωνία. Και προσεγγίζοντας την κρινόμενη υπόθεση με αυτά τα εργαλεία αποφάνθηκε ότι η νομοθεσία παρέχει ως προτεραιότητα την εκπαίδευση των αυτιστικών παιδιών και των εφήβων σε ένα κανονικό περιβάλλον. Προβλέπει επίσης δομές και μηχανισμούς προσαρμοσμένους σε ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.

Εξετάζοντας περαιτέρω τις ιδιαίτερες περιστάσεις της ιστορίας αυτής, το ΕΔΑΔ διαπίστωσε ότι οι εγχώριες Αρχές είχαν επιλέξει τη σχολική φοίτηση σε εξειδικευμένο περιβάλλον εντός ενός ιδρύματος για ειδικές υγειονομικές και εκπαιδευτικές ανάγκες με μεθόδους προσαρμοσμένες στην αναπηρία του. Ο προσανατολισμός αυτός επέτρεπε στο παιδί να επωφεληθεί από ειδική φροντίδα προσαρμοσμένη στον αυτισμό του, συμπεριλαμβανομένης και της σχολικής φοίτησης.

Το Δικαστήριο σημείωσε ότι η επιλογή αυτή ήταν ικανοποιητική και για τους γονείς του παιδιού και υπό αυτό το πρίσμα δεν μπορούσε να καταλήξει ότι η λύση που επελέγη από τις εθνικές Αρχές ήταν λανθασμένη, λαμβάνοντας υπόψη την έλλειψη μέσων ή ειδικής βοήθειας στα κανονικά σχολεία. Ως εκ τούτου τα μέλη του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου κρίνοντας με γνώμονα το συμφέρον του παιδιού κατέληξαν ότι οι αποφάσεις των εθνικών Αρχών δεν ήταν σε καμία περίπτωση κόντρα με το δικαίωμά του στο εκπαιδευτικό σύστημα.