Επανάληψη λαθών του παρελθόντος θα οδηγήσει σε νέο εκτροχιασμό προς τη μιζέρια

Χρειάζεται ακόμα δουλειά για να επιστρέψουμε στην κανονικότητα, εκτιμά ο επίτιμος διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Νίκος Γκαργκάνας, καταγράφοντας την πρόοδο που έχει συντελεστεί από το 2010 μέχρι σήμερα αλλά και τις ανοιχτές πληγές που παραμένουν. Στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ», ο πρώην διοικητής, ο οποίος την προμνημονιακή περίοδο είχε γίνει πολλές φορές «δυσάρεστος» χτυπώντας καμπανάκια για τις υψηλές μισθολογικές αυξήσεις και την ανάγκη να τηρηθούν οι κανόνες του Συμφώνου Σταθερότητας, αφήνει τώρα ανοιχτό το ενδεχόμενο να πέφτουμε ξανά στα ίδια λάθη. Αθρόες προσλήψεις στο Δημόσιο, μεγάλες αυξήσεις μισθών, μετάθεση ή ακύρωση μεταρρυθμίσεων στον βωμό του πολιτικού κόστους… «Οι ενδείξεις δεν είναι ενθαρρυντικές», προειδοποιεί, επισημαίνοντας μια σειρά από προκλήσεις ενώ δεν αποκλείει μια νέα ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών.

Κύριε διοικητά, ύστερα από οκτώ χρόνια μνημονιακών μεταρρυθμίσεων η Κομισιόν διαπιστώνει την ύπαρξη υπερβολικών μακροοικονομικών ανισορροπιών στην ελληνική οικονομία. Κατά την άποψή σας ποιες είναι
οι βασικότερες πληγές που παραμένουν
ανοιχτές;

Από το 2010 και μετά, η Ελλάδα πέτυχε σημαντική πρόοδο στην προσπάθειά της για τη μείωση των οικονομικών ανισορροπιών. Η μεγαλύτερη πρόοδος σημειώθηκε στη μείωση του δημοσιονομικού ελλείμματος, σημαντική όμως ήταν και η μείωση του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Εγιναν επίσης σημαντικές μεταρρυθμίσεις και η οικονομία έχει τεθεί σε τροχιά ανάπτυξης.

Ομως, η ανάκαμψη για δύο χρόνια τώρα παραμένει αναιμική γιατί πολλά από τα προβλήματα που έχουμε κληρονομήσει από την κρίση εξακολουθούν να επηρεάζουν αρνητικά την οικονομική προοπτική της χώρας. Το τεράστιο και αυξανόμενο δημόσιο χρέος συντηρεί την αβεβαιότητα στην οικονομία. Το υψηλό επίπεδο των μη εξυπηρετούμενων δανείων και οι έλεγχοι στην κίνηση κεφαλαίων επιδρούν ανασχετικά στον διαμεσολαβητικό ρόλο των τραπεζών. Οι καθυστερήσεις – και σε μερικές περιπτώσεις η αντιστροφή της πολιτικής – σε μεταρρυθμίσεις που έχουν συμφωνηθεί με τους θεσμούς, επηρεάζουν αρνητικά την ανταγωνιστικότητα – όλοι οι δείκτες ανταγωνιστικότητας παραμένουν κάτω από το μέσο όρο της ζώνης του ευρώ. Η ανεργία μειώνεται – κυρίως λόγω της αύξησης της μερικής απασχόλησης, παραμένει όμως σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα, ιδιαίτερα μεταξύ των νέων. Η φτώχεια και η ανισότητα παραμένουν μεταξύ των υψηλότερων στη ζώνη του ευρώ.

Στο θέμα των τραπεζών και των κόκκινων δανείων υπάρχει κίνδυνος, αν οι χειρισμοί δεν είναι προσεκτικοί και με τη δέουσα ταχύτητα, να οδηγηθούμε τελικά σε μία νέα ανακεφαλαιοποίηση;

Οπως έχει ήδη επισημάνει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) στην πρόσφατη γνωμοδότησή της για το νέο πλαίσιο προστασίας της πρώτης κατοικίας, οι ρυθμίσεις που προβλέπονται ενδεχομένως θα έχουν δυσμενείς επιπτώσεις στις τράπεζες – ιδιαίτερα στην κεφαλαιακή τους επάρκεια, στις ανάγκες για τον σχηματισμό προβλέψεων, καθώς θα πρέπει ενδεχομένως να αναπροσαρμόσουν την αποτίμηση των δανείων που είναι καταχωρημένα στα βιβλία τους. Η ΕΚΤ υπογραμμίζει μάλιστα ότι οι ρυθμίσεις γίνονται χωρίς να έχει εκτιμηθεί και αξιολογηθεί προηγουμένως η επίπτωσή τους στην οικονομική θέση των πιστωτικών ιδρυμάτων και την επάρκεια του κεφαλαίου τους. Επομένως, είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς αν θα οδηγηθούμε τελικά σε μια νέα ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών. Αν θα επιμένατε να σας δώσω μία απάντηση, θα σας έλεγα ότι είναι πολύ πιθανό.

Η κυβέρνηση υποστηρίζει πως επιστρέφουμε στην κανονικότητα…

Νομίζω ότι οι απαντήσεις μου στις δύο πρώτες ερωτήσεις σας εμπεριέχουν την απάντησή μου στο ερώτημα αυτό. Με όλα αυτά τα τεράστια προβλήματα και τις αδυναμίες που έχουμε κληρονομήσει από την οικονομική κρίση, αναρωτιέμαι πώς είναι δυνατόν να ισχυρισθεί κανείς πως επιστρέφουμε στην κανονικότητα; Χρειάζεται ακόμα πολλή δουλειά.

Κεντρικός στόχος των διαδοχικών προγραμμάτων προσαρμογής ήταν να δημιουργηθούν οι συνθήκες που θα επιτρέψουν στη χώρα να επανακτήσει μόνιμη πρόσβαση σε χρηματοδότηση από τις αγορές με επιτόκια ανάλογα με εκείνα με τα οποία δανείζονται οι άλλες χώρες του Νότου. Ομως, δεν φαίνεται να έχει αποκατασταθεί ακόμα η εμπιστοσύνη των αγορών στην ελληνική οικονομία και δεν έχει εξασφαλισθεί πλήρως η δυνατότητα της χώρας να καλύψει τις χρηματοδοτικές της ανάγκες προσφεύγοντας στις αγορές. Είναι χαρακτηριστικό ότι η πρόσφατη έκδοση ομολόγου, ύστερα από εννέα χρόνια, για την άντληση από το Δημόσιο 2,5 δισ. ευρώ, έγινε με επιτόκιο 3,9%, δύο και πλέον φορές υψηλότερο από το αντίστοιχο της Πορτογαλίας. Και φυσικά εξακολουθούμε να βασιζόμαστε στον δανεισμό από τους θεσμικούς δανειστές μας.

Ποιες παγίδες της προμνημονιακής
«κανονικότητας» πρέπει να αποφύγουμε για να μη γυρίσουμε στα παλιά;

Τα λάθη που έγιναν στις επιλογές οικονομικής πολιτικής στα χρόνια μέχρι το 2009, τη χρονιά που η ελληνική οικονομία είχε γίνει τόσο ευάλωτη στον κίνδυνο μιας κρίσης, είναι γνωστά και αυτά είναι που πρέπει να αποφύγουμε. Μεγάλα και αυξανόμενα δημοσιονομικά ελλείμματα, διόγκωση του δημόσιου και του εξωτερικού χρέους, αύξηση των πραγματικών μισθών με ρυθμούς κατά πολύ υψηλότερους από την αύξηση της παραγωγικότητας  και φυσικά πληθωρισμό πολύ πιο πάνω από τον μέσο όρο της ζώνης του ευρώ και απώλεια ανταγωνιστικότητας. Η κατάσταση αυτή δεν μπορούσε να διατηρηθεί για πολύ. Με το ξέσπασμα της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008-2009 κλονίστηκε η εμπιστοσύνη των αγορών προς την Ελλάδα και αυτό οδήγησε στην απότομη διακοπή της χρηματοδότησής της από το εξωτερικό. Αυτό δεν ήταν αναπόφευκτο να συμβεί. Θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί αν η χώρα ακολουθούσε συνετή οικονομική πολιτική.

Εχει διαφύγει οριστικά η Ελλάδα τον κύκλο των Μνημονίων;

Εναπόκειται σε μας να διδαχθούμε από τα λάθη του παρελθόντος και να μην τα επαναλάβουμε ώστε να αποφύγουμε ένα νέο καταστροφικό εκτροχιασμό προς τη μιζέρια. Να κάνουμε εκείνες τις επιλογές πολιτικής που θα μας βοηθήσουν να επανακτήσουμε την οικονομική ευημερία.

Πρόσφατα ανακοινώθηκε αύξηση του κατώτατου μισθού κατά 11%. Στα χρόνια της θητείας σας ως διοικητής της ΤτΕ είχατε αρκετές φορές προειδοποιήσει για την ανάγκη οι μισθολογικές αυξήσεις να συμβαδίζουν με την παραγωγικότητα. Πέφτουμε στα ίδια λάθη;

Οντως, στα χρόνια της θητείας μου ως διοικητής της ΤτΕ έκανα συνεχείς  προειδοποιήσεις για την ανάγκη όχι μόνο να συγκρατηθούν οι μισθολογικές αυξήσεις, αλλά επίσης να γίνουν σεβαστοί οι κανόνες του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, να ασκηθεί συνετή δημοσιονομική πολιτική και να προωθηθούν οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Δυστυχώς, οι παρεμβάσεις αυτές της ΤτΕ, καθώς και αντίστοιχες προειδοποιήσεις άλλων φορέων, ιδιαίτερα των διεθνών οργανισμών, δεν εισακούστηκαν.

Πέφτουμε στα ίδια λάθη; Μένει να το δούμε. Πάντως οι ενδείξεις μέχρι σήμερα δεν είναι ενθαρρυντικές. Η κυβέρνηση έχει κάνει αθρόες προσλήψεις στο Δημόσιο, δίνει αυξήσεις μισθών και μεταθέτει για αργότερα ή και ανακαλεί μεταρρυθμίσεις που έχουν συμφωνηθεί με τους θεσμούς, επειδή θεωρεί πως έχουν πολιτικό κόστος.
Οσον αφορά την πρόσφατη ανακοίνωση της κυβέρνησης για αύξηση του κατώτατου μισθού σχεδόν κατά 11%, θα συμφωνούσα με την εκτίμηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην τελευταία έκθεση αξιολόγησης, ότι μια τόσο μεγάλη αύξηση θα πλήξει ενδεχομένως την απασχόληση και την ανταγωνιστικότητα και ότι αυτό θα πρέπει να ληφθεί υπόψη από την κυβέρνηση στην επόμενη αναθεώρηση του κατώτατου μισθού που προβλέπεται να γίνει τον Ιούνιο του 2020.

Τις τελευταίες εβδομάδες έχει ανοίξει η συζήτηση αναφορικά με τις δεσμεύσεις για το ύψος των πρωτογενών πλεονασμάτων. Αντέχει η ελληνική οικονομία την πίεση πρωτογενών πλεονασμάτων 3,5% του ΑΕΠ έως το 2022 και 2,2% έως το 2060 ή είναι επιτακτική ανάγκη η μείωσή τους;

Πιστεύω ότι ο στόχος για το ύψος του πρωτογενούς δημοσιονομικού πλεονάσματος που έχει συμφωνηθεί με τους ευρωπαίους εταίρους μας για το 2019-22 και μακροχρόνια έως το 2060, δεν είναι ρεαλιστικός και θα λειτουργήσει ανασχετικά για την οικονομική ανάπτυξη. Θα πρέπει οπωσδήποτε να μειωθεί σε χαμηλότερα διατηρήσιμα επίπεδα ώστε να δημιουργηθεί ο αναγκαίος δημοσιονομικός χώρος που θα επιτρέψει τη μείωση της εξαιρετικά υψηλής φορολογίας και την αύξηση των δημοσίων επενδύσεων για να ενισχυθεί ο ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης.

Μπορεί η ελληνική οικονομία να επιστρέψει σε υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, υπό το σημερινό φορολογικό βάρος εργαζομένων και επιχειρήσεων;

Αναμφίβολα, η μείωση της υψηλής φορολογίας είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες που μπορούν να ενισχύσουν την ανάκαμψη της ιδιωτικής κατανάλωσης και των επενδύσεων και να βοηθήσουν την οικονομία να επιστρέψει σε υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης. Ομως, η μείωση των φόρων δεν θα πρέπει να γίνει σε βάρος της επίτευξης των στόχων της δημοσιονομικής εξυγίανσης. Επομένως, στον βαθμό που δεν μπορούμε να περιμένουμε άμεσα σημαντική αναθεώρηση των δεσμεύσεων που έχουμε  αναλάβει για το ύψος των πρωτογενών πλεονασμάτων, η μείωση των φόρων είναι αναγκαίο να συνοδεύεται από ανάλογη μείωση των πρωτογενών δαπανών του Δημοσίου και σε κάθε περίπτωση, από μέτρα για τη διεύρυνση της φορολογικής βάσης, ώστε να διασφαλιστεί η συνέχιση της δημοσιονομικής εξυγίανσης.

Αργά ή γρήγορα η χώρα θα οδηγηθεί σε εκλογές. Ποιο είναι, κατά την άποψή σας, το μεγαλύτερο στοίχημα το οποίο θα πρέπει να κερδίσει η επόμενη κυβέρνηση τους πρώτους έξι μήνες της θητείας της;

Δυστυχώς, δεν υπάρχουν γρήγορες λύσεις στα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η χώρα. Η βαθιά και παρατεταμένη οικονομική κρίση έχει επιτείνει την αβεβαιότητα για το μέλλον της ελληνικής οικονομίας και αυτό αποθαρρύνει την ιδιωτική κατανάλωση και τις επενδύσεις. Επομένως, αυτό που μπορεί να κάνει άμεσα η επόμενη κυβέρνηση είναι να δώσει απτά δείγματα ότι θα ασκήσει την οικονομική πολιτική με σύνεση. Δηλαδή ότι η οικονομική πολιτική θα συνεχίσει να έχει στο επίκεντρό της την προσπάθεια για την ολοκλήρωση της μακροοικονομικής σταθεροποίησης και την ανάπτυξη. Να εξηγήσει με ειλικρίνεια τι προσπαθεί να κάνει για να επουλωθούν οι πληγές που παραμένουν ανοιχτές μετά την κρίση και πώς σκοπεύει να ενισχύσει την οικονομική ανάπτυξη, ώστε να περιορίσει την αβεβαιότητα και να κερδίσει την εμπιστοσύνη των πολιτών, των επενδυτών και των αγορών.