Πίσω από τις λέξεις

Τα αποτελέσματα της μαγνητικής του Μήτρογλου θα πρέπει να με είχαν συγκλονίσει – αλλά δυστυχώς θα ασχοληθώ με άλλο θέμα, κάνοντας  μια πιο πλατιά απεύθυνση, για να «επανα- νονο- δοτήσουμε την πολιτική». Να της δώσουμε νονούς – που είχε, βέβαια, πάντα. Το θέμα, λοιπόν, είναι η γλώσσα, ζήτημα αιώνιο, πάντα και κάθε μέρα στη μόδα, εφόσον όλα είναι γλώσσα και μέσα απ’ αυτήν γίνονται τα πάντα φανερά και ουδείς μπορεί να κρυφτεί πίσω απ’ τις λέξεις του, απεναντίας αυτές αποκαλύπτουν τι μπουζί φοράει ο καθείς.

Η γλώσσα είναι τα πάντα. Είμαστε η γλώσσα, χωρίς αυτήν τίποτε δεν είναι νοητό και κατανοητό και είναι αυτή που δείχνει την πραγματική ταυτότητα – ακόμα και το διαβατήριο, αν σκεφτούμε τον εκπληκτικό στίχο του Θανάση Τζούλη:

«Επικαλούμαι τον Οδυσσέα Ελύτη αντί διαβατηρίου».

Αλλά, σκέψου: μερικά κουρσούμια έβγαλαν εθνικιστή ακόμα και τον Οδυσσέα Ελύτη. (Και σεις τι είστε, ρε μάγκες; Διεθνιστές;)

Οταν ακούς λοιπόν για πλατιά καλέσματα, για φάρδεμα και βάθεμα της δημοκρατίας, για «μέθοδες», αντί μεθόδους, καταλαβαίνεις ότι από πίσω, στον αντιστοιχούντα εγκέφαλο, ενυπάρχει περιστρεφόμενος κομμουνιστικός τάκος. Και αν οι «μέθοδες» είναι πληθυντικός τού «η μέθοδος», τότε πληθυντικός της λέξης «οδός» είναι όχι οι «οδοί», αλλά οι «οδές». Κατά το πορδές, πιθανώς.

Ενδιαφέρον είναι επίσης γιατί στη γνωστή πολιτική αργκό δεν λένε ο πράκτορας (με κάπα) αλλά ο «πράχτορας» με «χι». Το κάπα θεωρείται γράμμα λόγιο, καθαρευουσιάνικο, αντιδραστικό, ιμπεριαλιστικό εν προκειμένω, και με αυτή την έννοια θα έπρεπε να λένε χομμουνισμός κι όχι κομμουνισμός. Τερατώδικο, τερατώδικο – εννοούν τερατώδες, αλλά το τερατώδες είναι επίσης συντηρητικό, αν και δεν άκουσα ποτέ κανείς λαϊκός να λέει τη λέξη «τερατώδικο», που είναι πεποιημένο, επινοημένο κι ανύπαρκτο. Ενστικτώδικο, θυελλώδικο κ.λπ. Είναι μια προτηγανισμένη, δημοτικοφανής καθαρεύουσα της δημοτικής.

Επίσης προσφεύγουν από κομματικό ρεφλέξ σε πραγμοποίηση και η εννοιοποίηση των πάντων, αφού δεν υπάρχει ο συγκεκριμένος άνθρωπος στην ιδεολογία, η μοναδικότητα της ύπαρξης, αλλά μια υπεράνω όλων κατασκευασμένη ιδέα – δεν λένε «αποφασίσαμε να κατεβούμε στις εκλογές», αλλά «αποφασίσαμε για το κατέβασμα στις εκλογές». Και μετά για «το ανέβασμα στο διαμέρισμα»;

Γιατί ξαναγύρισε λοιπόν ο κ. Τσίπρας σε όλη αυτή την παλαιά, γλωσσική, σταλινώδη πάκτωση, κι έκανε, πάλι, μετά από εβδομήντα χρόνια, την «πλατιά απεύθυνση»; Πάνω που η γλώσσα, μετά από έναν αιώνα έξωθεν παρεμβάσεων από άσχετους, άρχισε πάλι να αυτορρυθμίζεται, να βρίσκει τις εσωτερικές ισορροπίες της, πού θυμήθηκε ο Πρωθυπουργός αυτές τις εμφυλιοπολεμικές εκφράσεις – θα πεις, είναι λογικό: ο εμφύλιος λόγος δείχνει εμφύλιο πνεύμα. Και το «Γερμανοτσολιάδες» και το «δωσίλογοι» ήταν και είναι απ’ το ίδιο αραχνιασμένο οπλοστάσιο.

Κι αυτό επειδή, άσχετα τι λένε, είναι «ενστικτώδικα» συντηρητικοί, αδυνατούν να κατανοήσουν την περίπλοκη και ιλιγγιώδη σύγχρονη κοινωνία κι επιστρέφουνε εμμονικά στο απλοϊκό σχήμα του εμφυλίου: «εμείς κι αυτοί». Ετσι κατασκευάζουν αναδρομικά έναν χάρτινο αντίπαλο, και ξαναβρίσκουν οι ίδιοι έναν φαντασιακά καθαρό ρόλο, πέραν κάθε υπαρκτής, σύγχρονης πολύπλοκης πραγματικότητας.

Ολα τα φανερώνει η γλώσσα. Τα αποφλοιώνει και τα ξεβρακώνει. Τα απαμφιέζει. Και τον ψευδο-ευρωπαϊσμό, και τον ψευδο-προοδευτισμό, και κάθε άλλη υπόκριση. Δηλαδή μπορεί κανείς να λέει ψέματα ανηλεώς, κάθε μέρα, αλλά η ίδια η γλώσσα που χρησιμοποιεί φανερώνει πως ψεύδεται, πριν ακόμα φανερωθεί το ψέμα. Ετσι η ίδια η κομματική αργκό γίνεται μια παγίδα, ένα εκφραστικό όργανο αποκάλυψης των βαθύτερων προθέσεων του ομιλούντος, παρά τη θέλησή του να τις κρύψει. Υπάρχει κάτι κωμικό σε όλα αυτά, μια παντομίμα πέραν της παντομίμας.

Είδα προχτές έναν κομματικό πρωτοσέλιδο τίτλο: «Στήριξη της απασχόλησης». Τώρα πώς στηρίζεται η απασχόληση είναι κάτι ακατανόητο – πρόκειται πάλι για μεσοπολεμική κομματική αργκό, που τείνει πάντα στη συνθηματολογία. Υπάρχει μανία με το σύνθημα, δηλαδή με κάτι το αυτιστικά «απλό, για τον λαό». Κι όλα αυτά σε μια Ευρώπη του Λόγου, υποτίθεται, σε μια ήπειρο και έναν πολιτισμό που στηρίζεται στον Λόγο και στις άπειρες εκλεπτύνσεις του.

Ολοι κάνουμε, κάποια στιγμή, γλωσσικά λάθη, αλλά εδώ δεν πρόκειται για κάτι τέτοιο. Πρόκειται για την αναπόφευκτη αντανάκλαση στις λέξεις μιας ιδεολογίας, μιας αντίληψης, και μιας πρόθεσης που μεταμφιέζεται αλλά αποκαλύπτεται διαρκώς γιατί είναι «τερατώδικη» η μάσκα. (Μην είσαι ψεύτρα δίγνωμη…). Και είναι γνωστό: ποτέ δεν λένε τι πραγματικά θέλουν να κάνουν, εφόσον η κρυψίνοια είναι σύμφυτη με την αντίληψη.

Αλλά η γλώσσα το φανερώνει. Λανθάνουσα, ξελανθάνουσα, τα προδίδει όλα. Πάντα στην Ιστορία, οι ίδιες οι λέξεις και το ύφος προηγούνται των νοημάτων.

Και δεν πρόκειται βέβαια για γλώσσα «του λαού». Ισα ίσα είναι ένας κώδικας κλειστού κυκλώματος, μια συνθηματική γλώσσα αλληλο-αναγνώρισης, συνωμοτική, βάναυσα απλοϊκή, και είναι και μια μέθοδος διαρκούς απολογίας στην «Αριστερά» – δηλαδή ο εκάστοτε ομιλών, φοβάται μην πει καμία λόγια λέξη και θεωρηθεί «αντιδραστικός» και γι’ αυτό προσέχει διαρκώς, όντας πνευματικά τρομοκρατημένος, να επαληθεύει το γλωσσικό κορέκτ του κόμματος. Να επαναλαμβάνει τα «ενστικτώδικα», τα «τερατώδικα» και τα πλατέματα και τα βαθέματα. Βλέπετε; λέει. Είμαι ένας υποταγμένος δικός σας. Ξέρω το σύνθημα και το παρασύνθημα. Τις μέθοδες.

Αυτός ο γλωσσικός ευνουχισμός αντανακλά τον αντίστοιχο πνευματικό που πια υπάρχει έξω από κάθε προσωπική αυτονομία. Πρόκειται για ιδίωμα, κάτι σαν τα καλιαρντά, την αργκό των ισναφίων, τις φράσεις-κλισέ των θρησκειών, και κάθε κλειστού συστήματος σκέψης.

Και είναι προφανές πως αυτή η γλώσσα δεν ανέχεται την αστική, ευρωπαϊκή δημοκρατία. Εφόσον δεν ανέχεται την ελευθερία χρήσης των λέξεων, την ευρυχωρία της προσωπικής ευχέρειας, την ετερότητα και το παίγνιο. Την ανεξιγλωσσία. Τα φοβάται, διότι αυτά σημαίνουν ιδιοπροσωπία. Αυτονομία σκέψης. Εκεί καταλήγει το όλο πράγμα. Στην επιβολή της ομοιομορφίας, στη γλωσσική στολή αγγαρείας, στην ισοπέδωση.

Και σε κανένα βάθεμα και πλάτεμα. Μόνο στο στένεμα με τις γνωστές μέθοδες.