SOS για {CR}την ψυχική {CR}υγεία {CR}των νέων {CR}μητέρων

Η αυριανή Ημέρα της Γυναίκας βρίσκει τη μέση Ελληνίδα όχι στις καλύτερες συγκυρίες. Από τη μία, η μακρόχρονη οικονομική κρίση που έχει οξύνει τις ανισότητες. Από την άλλη, η ανάγκη αναδιαμόρφωσης των παραδοσιακών ρόλων και ο υφέρπων «νεοσεξισμός» με τα τραγικά αποτελέσματα που όλο και πιο συχνά βλέπουμε. Κάτω από τέτοιες συνθήκες πίεσης και άγχους η Ελληνίδα καλείται να σηκώσει και το μεγαλύτερο βάρος όσον αφορά στην αντιμετώπιση του προβλήματος της υπογεννητικότητας που ολοένα οξύνεται – οι προβλέψεις που δημοσιοποιήθηκαν πριν από δύο ημέρες μόνο ευοίωνες δεν είναι.

Είναι προφανές ότι για να ανταπεξέλθει μία γυναίκα σε αυτόν τον πολυμέτωπο αγώνα θα πρέπει να είναι ψυχικά υγιής αλλά και να έχει εύκολη πρόσβαση σε υποστηρικτικές θεραπείες όταν αυτές χρειάζονται. Ψιλά γράμματα καθώς φαίνεται για την ελληνική κοινωνία, αφού έως πριν από δεκαπέντε, περίπου, χρόνια δεν υπήρχε εξειδικευμένη δομή αυτού του είδους στη χώρα μας.

Ηταν τότε που ο Γιάννης Ζέρβας, καθηγητής Ψυχιατρικής – Ψυχοσωματική Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, ξεκίνησε μαζί με συνεργάτες του, στην Α’ Ψυχιατρική Κλινική του Πανεπιστημίου, στο Αιγινήτειο, ένα ειδικό ιατρείο για την ψυχική υγεία της γυναίκας. Το 2006, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, εξέδωσε επίσημες οδηγίες για την πολιτική σε σχέση με τα ζητήματα Υγείας και ψυχικής υγείας του γυναικείου φύλου (τονίζοντας ότι κοινωνική εξίσωση δεν συνεπάγεται εξομοίωση των φύλων σε επιπεδο ρόλων και αναγκών).

Ετσι, το 2014 ιδρύθηκε και στην Ελληνική Ψυχιατρική Εταιρεία ένας κλάδος με αυτό το ειδικό αντικείμενο ενώ το 2017, από τον Γιάννη Ζέρβα πάντα, η Εταιρεία Ψυχικής Υγείας της Γυναίκας, προκειμένου να οργανωθούν και να προωθηθούν οι εκπαιδευτικές και κλινικές δράσεις στην Ελλάδα.  Τι σημαίνει, από την ψυχιατρική σκοπιά, για τον Γιάννη Ζέρβα να είναι μία γυναίκα σήμερα, στην Ελλάδα, έγκυος; Δεν έχει ευχάριστα νέα.

«Παρά την παλαιότερη πεποίθηση ότι η εγκυμοσύνη προστατεύει από ψυχικές διαταραχές, τουλάχιστον μία στις δέκα γυναίκες θα εμφανίσει ψυχολογικά προβλήματα ή και κατάθλιψη στην κύηση και τη λοχεία, ενώ ο κίνδυνος σοβαρής κατάθλιψης κατά τη διάρκεια της κύησης αφορά το 3 – 6 % των εγκύων, κατ’ έτος! Οι παραπάνω αριθμοί (θα έπρεπε να) μας κάνουν να συνειδητοποιούμε ότι βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα ζήτημα δημόσιας υγείας. Στην Ελλάδα έχουμε περίπου 100 χιλιάδες γεννήσεις κατ’ έτος (από την έναρξη της κρίσης έχουν πέσει στις 80.000). Αυτό σημαίνει πως κάθε χρόνο περίπου 3.000 εως 6.000 γυναίκες θα εκδηλώσουν σοβαρή κατάθλιψη σε συνάρτηση με την εγκυμοσύνη τους. Εάν υπολογίσει κανείς ότι η περιγεννητική κατάθλιψη είναι μια διαταραχή που εμφανίζει στη συνέχεια υποτροπιάζουσα πορεία, και χρονιότητα, σε σημαντικό ποσοστό των περιπτώσεων, αντιλαμβάνεται πόσο μεγάλη είναι η ανάγκη για ενημέρωση, για ειδική εκπαίδευση και για παροχή ειδικών υπηρεσιών. Οι υπηρεσίες που ιδανικά χρειάζονται, τόσο σε επίπεδο ειδικών εξωτερικών ιατρείων όσο και σε επίπεδο νοσηλευτικών δομών σπανίζουν οδυνηρά στην Ελλάδα».

Δεν είναι μόνο το στρες παράγοντας κινδύνου. «Από την έναρξη της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα» λέει ο Γιάννης Ζέρβας «τα περιγεννητικά περιστατικά που αντιμετωπίζουμε στο νοσοκομείο έχουν αυξηθεί κατά 40% και σε πολλές περιπτωσεις και οι δύο γονείς είναι άνεργοι. Το γνωστότερο αντίδοτο στα στρες της κύησης και της λοχείας είναι η ψυχοκοινωνική υποστήριξη και η ψυχοθεραπεία και οι δυνατότητες στο ελληνικό Δημόσιο έχουν επίσης φθίνει σημαντικά τα τελευταία χρόνια».

Στην καθημερινή ειδησεογραφία πληθαίνουν τα τραγικά περιστατικά με «πρωταγωνίστριες» μητέρες που η εγκυμοσύνη πυροδότησε τα ψυχολογικά τους προβλήματα. Ο Γιάνης Ζέρβας σχολιάζει: «Οι περιγεννητικές ψυχολογικές και ψυχιατρικές διαταραχές είναι συχνές, προβλέψιμες και θεραπεύσιμες, αλλά εάν δεν αντιμετωπιστούν κατάλληλα και έγκαιρα μπορεί να ζημιώσουν την ψυχική αλλά και τη σωματική υγεία της μητέρας και να διακυβεύσουν τη δυνατότητά της να φροντίσει το βρέφος».

Τι είναι αυτό που έχει εμποδίσει ως τώρα να αναπτυχθούν όπως πρέπει τέτοιες δομές και υπηρεσίες, στην Ελλάδα; «Πέρα από τα γραφειοκρατικά, χρηματοδοτικά και (φευ) συντεχνιακά ελληνικά ζητήματα, υπάρχουν δύο ογκόλιθοι που έχουν να κάνουν και οι δύο με την προκατάληψη. Το στίγμα της ψυχικής διαταραχής, από τη μία και η εξιδανίκευση με την οποία περιβάλλεται ο θεσμός της μητρότητας, από την άλλη, είναι οι δύο σκοτεινοί βράχοι, η Σκύλλα και η Χάρυβδη, που πάνω τους συνθλίβονται οι ανάγκες και οι αλήθειες της γυναικείας αναπαραγωγής».

Και ο Γιάννης Ζέρβας συνεχίζει: «Η νέα μητέρα οφείλει να ανταποκριθεί σε ένα ιδανικό πρότυπο: αποφασιστικότητας, δύναμης, αυτοθυσίας, πρόθυμης εγκατάλειψης του ερωτικού, επαγγελματικού, αυτόνομου ρόλου της, προκειμένου να γεννήσει και να μεγαλώσει ένα παιδί. Και όσο η κουλτούρα μας απομακρύνεται από ένα πρότυπο αυταπάρνησης (που προερχόταν από τη στέρηση που χαρακτήριζε παλαιότερες εποχές) τόσο δυσκολότερη γίνεται αυτή η μετάβαση. Η νέα γυναίκα οφείλει να είναι γόνιμη, υγιής, ακούραστη, ευτυχής, βέβαιη, και πιθανώς υπάκουη στις προσδοκίες του συζύγου, της μητέρας και της πεθεράς (ίσως και του σογιού ολόκληρου). Από την άλλη, η ψυχολογική αναστάτωση, είτε ορμονική, είτε διαπροσωπικά ή ενδοψυχικά συγκρουσιακή, είναι κοινωνικά σχεδόν ανεπίτρεπτη και από τους αστοιχείωτους θεωρείται ότι αποτελεί δείγμα αδύναμου χαρακτήρα».

Τι ζητάμε αλήθεια από τις γυναίκες που διαβαίνουν τη δυσκολότερη ψυχικά, κοινωνικά, βιολογικά μετάβαση της ζωής τους; «Να μας συντηρήσουν το πρότυπο της αγιοσύνης σε μια κοινωνία που τους ζητάει επιπλέον τα πάντα κοινωνικά και επαγγελματικά. Και βέβαια να μην έχουν ψυχολογικές ανάγκες. Η ψυχική υγεία της νέας μητέρας δεν αφορά μόνο τη μητέρα, έχει σοβαρές διαγενεακές επιπτώσεις. Απαιτεί σκέψη, γνώση, ειδικές υπηρεσίες, οργάνωση, ενημέρωση, εκπαίδευση, ρεαλισμό, εμπειρία και, τελικά, ένα κράτος που δίνει πέντε δεκάρες για την ποιότητα και την υγεία της νεότερης γενιάς».